De kauw, een intelligente vogel

De kauw, een intelligente vogel Het kauwtje is de kleinste kraaiachtige die we in Nederland kennen. De kauwen hebben een zeer groot verspreidingsgebied. Zoals alle kraaiachtigen zijn kauwtjes zeer intelligente dieren. Ze kennen een complexe sociale structuur en hoewel ze op het eerste gezicht allemaal op elkaar lijken, zijn het echte individuen met een eigen karakter.

Kenmerken

De kauw (Corvus monedula) dankt zijn naam waarschijnlijk aan zijn roep die klinkt al 'kawo'. Aan zijn voorkeur voor het bewonen van (kerk)torens werd deze soort vooral vroeger ook wel Torenkraai genoemd.Het kauwtje heeft een zwart kleed met een grijze oorstreek en nek. De kauw heeft een wat hoog voorhoofd. Verblijft altijd in groepen. Hoewel geen echte koloniebroeder nestelen groepen kauwtjes wel dicht bij elkaar. Als kleinste kraaiachtige in deze regio bereikt de kauw een lengte van ongeveer 33 cm.

Verspreiding

Kauwtjes treffen we in het gehele Palearctisch gebied aan. De Kauw kent een groot aanpassingsvermogen en dat verklaart ook zijn omvangrijk verspreidingsgebied. Naast kunstmatige en natuurlijke parklandschappen, komt het kauwtje ook in vrijwel boomloze landschappen voor. In dorpen en steden is de Kauw een vertrouwde verschijning. De Kauwen in Nederland zijn overwegend standvogels met ook wel wat zwerfneigingen. Een deel van de populatie trekt namelijk in de herfst weg naar België, Noordwest-Frankrijk en Engeland. In deze periode van trek verschijnen hier weer exemplaren uit Noord- en Oost-Europa.

Bron: Ton EbbenBron: Ton Ebben

Broedgedrag

In Nederland is de kauw een talrijke broedvogel. Zijn groot aanpassingsvermogen blijkt ook uit de keuze van de nestgelegenheden. Meestal zijn dit natuurlijke en kunstmatige holen. In de bewoonde zijn dat meestal (kerk)torens, luchtkokers en schoorstenen, buiten de bebouwde kom zijn dat boomholten en op de heide en duinen worden ook konijnenholen gebruikt. Maar naast deze meer algemene nestgelegenheden zijn de nesten van kauwtjes ook aan te treffen in molens, klimopbegroeiingen, in niet meer gebruikte gebouwen en ruïnes en ook in de mergelgrotten in Zuid-Limburg worden nesten aangetroffen. Maar zelfs onder bruggen en in eendenkorven en zelfs op strekdammen langs de waddendijk kan men tussen de losse basaltblokken nesten aantreffen. Ook zijn er vrije boomnesten aangetroffen in complexen met dicht opeenstaande sparren en ook zijn er vrije nesten gevonden in roekenkolonies. En gezien deze flexibele keuze van nestgelegenheden mag het niet verbazen dat de kauwtjes ook gebruik maken van nestkasten en niet alleen van nestkasten afgestemd op het kauwtje, als de vogel er een beetje in past wordt het kastje in gebruik genomen. Er wordt jaarlijks een legsel grootgebracht waarbij 4 tot 6 eieren worden gelegd. Vanaf half april tot begin mei vangt het broedseizoen aan. Ongeveer twee maanden later vliegen de jongen uit die dan nog maar nauwelijks kunnen vliegen. Eerst na een maand gaan de jongen dan hun eigen gang. Eind juli zit er dan het broedseizoen voor de kauw op. Zelfs als hun legsel verloren is gegaan maken de ouderdieren geen tweede legsel zoals andere kraaiachtigen wel doen.

.
Bron: Ton EbbenBron: Ton Ebben

Sociaal gedrag

Er zijn maar weinig dieren die er een vergelijkbaar hoog ontwikkeld sociaal en familieleven op na houden dan de kauwen. Het leervermogen van kauwtjes is zeer groot. Jonge kauwtjes leren van oudere soortgenoten voor welke dieren zij als rovers dienen te vrezen. Dit leren berust op een werkelijk leren en niet op aangeboren 'weten'. Verschijnt er een levend wezen dat de jonge kauwen nog niet eerder hebben gezien dan behoeft men alleen maar op de leidende oude kauw te letten. Dreigt de oude kauw dan is voor eens en voor altijd duidelijk dat men dit wezen als vijand dient te beschouwen. Door mensen grootgebrachte kauwen ontberen dit leerproces en vrezen geen andere dieren en lopen daardoor veel meer gevaar. In een kauwenkolonie kennen alle dieren elkaar. Binnen een dergelijke kolonie bestaat ook een rangorde. Deze rangorde lijkt wel iets op de pikorde van kippen, maar er zijn essentiële verschillen. Bij kippen hebben de laagste in de rangorde geen echt leuk leven want zij hebben alle kippen boven zich te vrezen. Bij kauwtjes hebben de laagst geplaatsten maar weinig te vrezen van de hoog geplaatsten. Hier vinden de schermutselingen vooral plaats tussen dieren van ongeveer gelijke rang. Hooggeplaatste kauwen doen alsof de laaggeplaatste kauwen lucht zijn. Alleen als ze dichtbij komen nemen ze een dreighouding aan die maar zelden tot een daadwerkelijke aanval zal leiden. Hooggeplaatste kauwen grijpen ook in als er een ernstig conflict is tussen lager geplaatste kauwen. Hierbij wordt het dan opgenomen voor de meest zwakkere van het tweetal.

De sociale rangorde is zeer constant en er is zeker geen sprake van een voortdurend aan het poten zagen van hoger geplaatsten. Partners staan elkaar bij schermutselingen bij. Feitelijk bestaat er geen rangonderscheid en binnen de kolonie hebben ze hetzelfde rangnummer. Bij paarvorming neemt het vrouwtje de hogere rang van het mannetje aan. De kauwtjes die eenmaal een partner hebben gevonden blijven elkaar trouw. De kauwtjes kennen een hoog ontwikkelde taal waarmee druk gecommuniceerd wordt binnen de kolonie. De individuen hebben zonder uitzondering allen een heel eigen karakter en het is een boeiende aangelegenheid het gedrag van deze intelligente vogels te observeren.

Bron: Ton EbbenBron: Ton Ebben

Overlast?

Sommige mensen melden overlast van kauwen omdat zij schoorstenen als broedplaats kiezen. Dit kan men echter eenvoudig voorkomen door een zogenaamde vogelspin op het rookkanaal te plaatsen. Ook zijn er mensen die zich irriteren omdat ook kauwtjes op vetbollen, pindaslingers en voertafels afkomen. Ja, ook kauwtjes laten zich graag bijvoeren, zeker gedurende winterse omstandigheden. Er zijn echter voor kleinere vogels ook voersilo’s waar het kauwtje niet bij kan.
© 2013 - 2021 Linus, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Kauw, Corvus monedulaKauw, Corvus monedulaKauwen, Corvus monedula, zijn populaire vogeltjes bij sommige mensen. Voor anderen is het ongedierte. Jonge kauwtjes bel…
Kraaien in NederlandKraaien zijn vooral bekent om hun brutale karakter. Maar daarnaast zijn ze heel erg intelligent maar ook erg rumoerig. K…
Rangorde schuldeisers bij faillissementRangorde schuldeisers bij faillissementDe rangorde van schuldeisers in het faillissement bepaalt in belangrijke mate de kans op betaling. Hoe hoger de plaats i…
Bonte kraai, Corvus cornixBonte kraai, Corvus cornixDe bonte kraai, Corvus cornix, is zeer nauw verwant aan de zwarte kraai. Ze worden soms ook gezien als ondersoort van de…

Postduiven, voorbereiding op wedvluchtenPostduiven, voorbereiding op wedvluchtenDe tijd dat je de postduiven zomaar uit het hok kan nemen om ze op een wedvlucht te zetten is al lang voorbij. Ongeveer…
Verzorging van kippenVerzorging van kippenAlle huisdieren en hobbydieren zijn afhankelijk van de mens. Neemt u een dier dan dient u ook de verantwoordelijkheid vo…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Ton Ebben
  • Kauwen in de spiegel, Achilles Cools, 2003
  • Ik sprak met viervoeters, vogels en vissen, Prof. dr. Lorenz, 1973
  • Atlas van de Nederlandse Broedvogels, R. Teixeira, 1979
  • Afbeelding bron 1: Ton Ebben
  • Afbeelding bron 2: Ton Ebben
  • Afbeelding bron 3: Ton Ebben
Reacties

Clilepiny, 22-05-2020
Ik ben aan het proberen een kauw naar mij te komen ingeef alledag eten en als de bak leeg is ramen hij of zij met het bakje of gooit hij het omver zou ik hem of zij een beetje tam te krijgen zou dat kunnen? Reactie infoteur, 02-06-2020
Zie de reactie van Malika.

Eveline, 10-08-2019
Bij ons zitten er ook veel. Ze lopen zijdelings over de reling van het balkon naar het huis van de buren, echt grappig. Wij hebben katten en die vinden dat ook leuk. Ik heb een teil met water op het balkon gezet en om ze daar naar toe te lokken heb ik een keer brood gestrooid op het balkon en toen kwam er een kauwtje kijken ( ook via de reling) en die schrok zich een ongeluk toen hij mij zag, maar hij vloog niet weg hij ging een eindje verder zitten en keek naar mij. Als het lente wordt zie je al die paartjes samen door het gras lopen en met elkaar communiceren met die geluidjes. het enige nadeel vind ik dat ze jonge vogels eten, maar ja dat is de natuur. je kan het ze moeilijk verbieden :) Reactie infoteur, 19-08-2019
Kraaiachtigen kunnen wel eens aan nestroof doen, maar dat zijn toch vooral de zwarte kraai en ekster en niet het kauwtje. Overigens valt het met die nestroof wel mee. Kraaiachtigen doen dat vooral als ze zelf jongen hebben die eiwitten nodig hebben om te groeien. Als ze geen jongen hebben is nestroof zeldzaam.

B. Dekker, 18-06-2018
Heb een achtergelaten kauwtje opgevangen. Ze is nu anderhalve week bij mij. Ze is al heel tam. Zolang ze nog niet zelf eet, mag ze nog niet naar buiten. Ik vraag mij af of ze nog opgenomen zal worden bij de andere kauwtjes in de buurt? Reactie infoteur, 20-06-2018
Als het kauwtje goed kan vliegen kun je hem loslaten. Dit is meestal op een leeftijd van drie maanden of iets ouder. Leer het kauwtje ook zelf eten want anders blijft hij bedelen. Het kauwtje zal veelal in een kauwenkolonie een plaats innemen waar hij/zij zich zal voegen bij zijn generatiegenoten.

Wendy, 18-06-2017
Ik heb hier een kauwtje, volgens mijn nog redelijk jong maar weet het niet zeker. Hij zit elke dag op dezelfde plek te wachten voor wat lekkers. Zijn staart is kort en rafelig en zij pootjes zitten onder de witte rotzooi. Mijn vraag is kan ik zien hoe oud deze is en hoe kan ik deze redelijk tam maken? Reactie infoteur, 19-06-2017
Als het een redelijk jong kauwtje is dan zit er nog een wat bruinige gloed over de veren.
Het onverzorgde uiterlijk kan ik niet verklaren, vogels onderhouden hun verenpak in de regel prima. Kauwtjes zijn van nogal brutale vogels die weinig angst hebben voor de mens. Er is pas vluchtgedrag op enkele meters afstand. Deze afstand is te verkleinen door dagelijks de afstand bij het voeren een beetje te geringer te maken. Ben je eenmaal heel dichtbij dan kun je het voer vlak voor je neerleggen. Komt de vogel het halen dan is het nog maar een kleine stap om de vogel uit de hand te laten eten.

Moontje, 04-06-2017
Interessant artikel.

Wat ik mij nu afvraag is, gezien hun hoge intelligentie: zou het mogelijk zijn, om hen als mens te leren wat ze zouden moeten vrezen en wat niet? bijv. met behulp van de juist ogende uitziende hulpmiddelen leren om vrees te hebben voor bijv. katten en honden?

Hartelijke groet. Reactie infoteur, 05-06-2017
Ik denk dat dit niet eenvoudig is vast te stellen. Een kauw die gewoon in het wild is opgegroeid zal zich altijd richten op het gedrag van andere kauwen. Tamme kauwen richten zich op het gedrag van mensen en die geven bij kauwengevaar geen herkenbare signalen af zoals een alarmroep. Intelligentie is wel te meten bij dieren. Zo kunnen bijvoorbeeld postduiven de stijlen van verschillende schilders herkennen en duiven herkennen ook het beeld van zichzelf zoals de kauw dat ook kan.

Klaas de Vreeze, 17-04-2017
Mijn vraag is broeden het mannetje en het vrouwtje om beurten of is er 1 van de 2 die het broeden op zich neemt? Reactie infoteur, 18-04-2017
Alleen het vrouwtje belast zich met het broeden. Zowel het mannetje als het vrouwtje brengen de jongen groot.

Linus (121 artikelen)
Laatste update: 15-02-2019
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Vogels
Bronnen en referenties: 7
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.