De onstuitbare opmars van de zwarte weduwe

De onstuitbare opmars van de zwarte weduwe De dodelijke zwarte weduwe (Latrodectus mactans) mag u nooit over het hoofd zien als u in de donkere hoekjes van uw huis of garage rommelt. Zeg nu niet dat deze exotische giftige spin niet voorkomt in Nederland. Ze is al verschillende malen gesignaleerd, onder andere in het Friese Damwoude. Het beest zat in een geïmporteerde auto uit Amerika. Deze in Noord-Amerika inheemse killer krijgt in Europa steeds meer vaste voet aan de grond. De zwarte weduwe zoekt de mens op; bergplaatsen en toiletten hebben haar voorkeur.

Inhoud


De zwarte weduwe doet haar naam eer aan

De zwarte weduwe (Latrodectus mactans) is inheems in de Verenigde Staten en Mexico. Inmiddels is deze spin in alle werelddelen te vinden. De mannetjes gaan elke zomer op zoek naar een vrouwtjesspin. Ondersteboven wacht ze in haar web terwijl het mannetje voorzichtig dichterbij komt.

Zwarte weduwe (<I>Latrodectus mactans</I>) / Bron: Slummis, PixabayZwarte weduwe (Latrodectus mactans) / Bron: Slummis, Pixabay
Paring
Voordat het mannetje het driedimensionale web ingaat, schudt hij eraan en geeft hij tiksignalen op de zijden draden. Maar goed ook, want een onaangekondigd mannetje wordt door de zwarte weduwe meteen als een prooi beschouwd. Zodra het paren voorbij is, maakt hij dat hij wegkomt. Het veel kleinere, hulpeloze mannetje waagt dus zijn leven tijdens de paring. Want als de vrouwtjesspin honger heeft, zal ze hem beslist verorberen. De zwarte weduwe doet haar naam inderdaad eer aan. Er is echter een theorie die het kannibalistische gedrag van de zwarte weduwe bestrijdt, of in elk geval nuanceert. Het mannetje zou na diverse paringen zodanig verzwakt zijn dat het op sterven na dood is, waarna het door het vrouwtje wordt opgepeuzeld.

Makkelijk te herkennen

De zwarte weduwe herkent u meteen. Ze heeft een dik, bol achterlijf, zo groot als een erwt. De onderbuik is voorzien van twee opvallende, rode driehoeken. Samen vormen ze de herkenbare zandlopervorm. Met de twee scherpe, holle giftanden spuit de spin het gif in de prooi. Voor de mens is alleen het vrouwtje gevaarlijk. De kaken van het mannetje zijn namelijk te klein om zich een weg door de huid te banen, maar ook de hoeveelheid gif is te gering.

Europese weduwe
De zwarte weduwe is ongeveer 1,25 cm lang, het mannetje iets kleiner, met een spanwijdte van 2 cm tot soms wel bijna 4 cm. De spin eet andere insecten, zoals vliegen, kevers, vlinders en andere spinnen. Ze wordt ongeveer twee jaar oud. De Europese weduwe (Latodectrus tredecimguttatus) is inheems in Zuid-Europa en wordt ook wel 'malmignatte' genoemd. De spin huist in oude wijngaarden of olijfbomen. In de oogstperiode worden dan ook veel mensen gebeten.

Het web van de zwarte weduwe

Het driedimensionale web van de solitaire zwarte weduwe bestaat uit drie lagen. De bovenste laag is voorzien van steundraden, vastgehecht aan een tak, kei of baksteen. De middelste bestaat uit een ratjetoe van plakdraden, en de onderste uit flexibele, schuin naar de grond lopende draden, bedekt met zeer plakkerige druppeltjes.

Zwarte weduwe (vrouwtje) met prooi / Bron: Patrick Edwin Moran, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)Zwarte weduwe (vrouwtje) met prooi / Bron: Patrick Edwin Moran, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)
Centrale webgedeelte
Nadat een insect tegen de gronddraad is aangelopen, laat de draad los en blijft het beestje eraan vastplakken. De losse draad wikkelt zich vervolgens om het tegenspartelende insect heen, in de richting van het centrale webgedeelte. Daarna is het afgelopen met het diertje. De zwarte weduwe bijt, waarna het gif de ingewanden vloeibaar maakt. Later komt de spin terug om haar slachtoffer leeg te zuigen. De zuigkracht wordt geleverd door de maag en niet door de mond. De spindraden komen tevoorschijn uit de onderbuik. Daarmee maakt ze het web, wikkelt ze de prooi in, maar omhult ze er ook de eitjes mee om ze te beschermen.

Cocon
Zodra de jonge, bleke spinnetjes uit hun cocon zijn gekropen, laten ze zich langs een zelf gesponnen draadje afzakken en gaan vervolgens een eigen web maken. De zwarte weduwe is honkvast, heeft dus geen nomadische trekjes. In de regel zal ze haar web dan ook niet verlaten.

Belangrijke kenmerken van de zwarte weduwe (Latrodectus mactans)

Taxonomisch behoort het geslacht Latrodectus tot de klasse van de spinachtigen (Arachnida), de orde van de spinnen (Araneae) en de familie van de kogelspinnen (Theridiidae). De meest opvallende kenmerken van de zwarte weduwe (Latrodectus mactans) zijn:
  • Kleur: Zijdeachtig zwart met een rode tekening op het achterlijf (afhankelijk van de soort).
  • Lengte: Het vrouwtje is ca. 2,5 cm. Het mannetje is kleiner.
  • Gedrag: Solitair.
  • Paartijd: Zomer.
  • Prooi: Spinnen, vliegen, muggen, mieren, pissebedden, kevers en andere kleine insecten.
  • Gif: Zenuwgif. In principe ook dodelijk voor de mens.
  • Levensverwachting: gemiddeld 9 maanden, het mannetjes 3 maanden.

Zwarte weduwe (<I>Latrodectus mactans</I>) / Bron: Skeeze, PixabayZwarte weduwe (Latrodectus mactans) / Bron: Skeeze, Pixabay

Pijnlijke beet

De beet van de zwarte weduwe kan erg pijnlijk zijn. Door de maag- en buikkrampen worden de verschijnselen wel eens aangezien voor een acute blindedarmontsteking. Als gevolg van de verstarring is vertellen wat er is gebeurd vaak moeilijk, waardoor menig slachtoffer onterecht naar de operatiekamer wordt gebracht. En geopereerd...! Het spreekt vanzelf dat de kleine hoeveelheid gif bij een volwassene minder ernstige gevolgen heeft dan bij een kind. Ook ouderen zijn gebaat bij een snelle behandeling. Bij een procent van de menselijke slachtoffers is de onbehandelde beet fataal.

Symptomen

Bij de mens heeft de beet van de zwarte weduwe de kracht van een speldenprik tot een wespensteek. De verschijnselen zijn:
  • Maagkrampen.
  • Aangezichtspijn, waardoor praten moeilijk wordt.
  • Verstarring.
  • Verlammingsverschijnselen.

Tegengif

Een injectie met tegengif is de enige manier om de gevolgen van de spinnenbeet te minimaliseren. In het laboratorium wordt de spin ‘gemolken’ (gifprikkeling). Het tegengif werkt binnen twintig minuten. Wie zich niet laat behandelen, heeft zo'n vijf dagen lang veel last van de verschijnselen. Volledig herstel kan weken duren. De meest giftige spin is nog altijd de Braziliaanse zwerfspin (Phoneutria fera en nigriventer). Het gif van de zwarte weduwe is ongeveer 15 keer krachtiger dan het gif van een ratelslang. Het is dus niet vreemd dat de beet van deze spin in extreme gevallen de dood tot gevolg heeft.

Zwarte weduwe (<I>Latrodectus mactans</I>) / Bron: Faeparsons, Flickr (CC BY-2.0)Zwarte weduwe (Latrodectus mactans) / Bron: Faeparsons, Flickr (CC BY-2.0)

Gevaarlijke verspreiding

Dat men de verspreiding van de zwarte weduwe serieus moet nemen, blijkt uit een bericht van reptielenzoo ‘Serpo’. De spin werd ontdekt in een planten- en bloemenveiling in Aalsmeer en naar ‘Serpo’ gebracht. Na vier weken werden aldaar pakweg honderd zwarte weduwen geboren. Als de spin op die veiling niet was ontdekt, zou ze inmiddels de stammoeder zijn geworden van zo’n 1000 nakomelingen. De Belgische spinnenvereniging ARABEL waarschuwt dat er sprake is van een snelle verspreiding in Vlaanderen. Onder andere via Amerikaanse containers in de haven van Antwerpen. In het Limburgse Eygelshoven werd in september 2020 een zwarte weduwe ontdekt in een Amerikaans legervoertuig, dat voor onderhoud naar het depot was gebracht.

Oorzaken van de verspreiding

Door het broeikaseffect kunnen meer exotische insecten en spinnen in ons land overleven. Ook de bestrijdingsmiddelen voor het internationaal transport worden minder krachtig als gevolg van strengere milieueisen. Elk jaar worden er in Nederland niet-inheemse spinnen ontdekt, waaronder de zwarte weduwe en de Australische roodrugspin. De komende tijd zal men dus beter op moeten letten wat er in en om huis allemaal rondkruipt...!

Lees verder

© 2007 - 2021 Orion, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Spinnenbeet: symptomen, behandelen en verzachten spinnenbeetSpinnenbeet: symptomen, behandelen en verzachten spinnenbeetSpinnen zijn een orde van geleedpotigen die behoren tot de klasse van de spinachtigen. Er komen van nature maar liefst 7…
Beet van een zwarte weduwe-spin: Symptomen en behandelingBeet van een zwarte weduwe-spin: Symptomen en behandelingDe zwarte weduwe-spin (Latrodectus) is een spinnensoort van circa 3,5 cm groot. De spin heeft een glanzend zwart lichaam…
Tegengif (antidotum): Werking & lijst tegengiffen (antidota)Tegengif (antidotum): Werking & lijst tegengiffen (antidota)Een overmatige blootstelling aan een stof is vaak geassocieerd met vergiftiging. De absorptie (opname) van deze stof in…
Giftig en genezendGiftig en genezendSommige dieren kunnen dodelijk giftig zijn. Zij gebruiken dit wapen om te kunnen overleven. Voor de mens kan dit gif lev…

Tips hoe alle ongedierte, wesp, mieren en mug, bestrijdenTips hoe alle ongedierte, wesp, mieren en mug, bestrijdenHet is straks mooi weer en dus het is weer zo ver. Ongedierte, kakkerlakken, vliegen, muggen, muizen, bladluizen, wespen…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Skeeze, Pixabay
  • 'Zwarte weduwe' IMP BV
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Zwarte_weduwe_(spin)
  • http://www.merckmanual.nl/mmhenl/print/sec24/ch298/ch298f.html
  • https://nos.nl/regio/limburg/artikel/44835-giftige-spin-in-amerikaans-legervoertuig-in-eygelshoven.html
  • Afbeelding bron 1: Slummis, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Patrick Edwin Moran, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)
  • Afbeelding bron 3: Skeeze, Pixabay
  • Afbeelding bron 4: Faeparsons, Flickr (CC BY-2.0)
Orion (616 artikelen)
Laatste update: 15-06-2021
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Insecten en ongedierte
Bronnen en referenties: 9
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.