InfoNu.nl > Dier en Natuur > Insecten en ongedierte > De onverzadigbare malariamug

De onverzadigbare malariamug

De onverzadigbare malariamug Elke zomer is het raak. Muggen in de slaapkamer. En de volgende dag last van rode bultjes die vreselijk jeuken. De gevreesde ‘tropische’ ziekte zullen deze muggen niet overbrengen. Minder bekend is dat er ook in Nederland malariamuggen leven. Ze zijn makkelijk te herkennen als ze op de muur zitten. Vlak na de Tweede Wereldoorlog vond de laatste uitbraak van malaria plaats in grote delen van Noord-Holland. Vóór die tijd was malaria heel gewoon in Nederland, vooral in de Peel, alleen had de ziekte toen een andere naam.

Inhoud


Malaria – de gevreesde moeraskoorts

Geen enkele wetenschapper zal zeggen dat malaria voorgoed verbannen is in Nederland. Door het broeikaseffect en de zachtere winters zou deze ziekte best wel weer inheems kunnen worden, net als vroeger. Jaarlijks sterven in Afrika en Azië miljoenen mensen aan malaria. Het is dan ook een van de ernstigste en wereldwijd de meest verspreide infectieziekte.

Anopheles albimanus / Bron: James Gathany, Wikimedia Commons (Publiek domein)Anopheles albimanus / Bron: James Gathany, Wikimedia Commons (Publiek domein)
Rode bloedcellen
De eencellige parasiet Plasmodium is de veroorzaker van malaria, overgebracht door de Anopheles-mug, waarbij de parasieten zich delen in de rode bloedcellen (erytrocyten). Er zijn veel soorten Plasmodium, behorend tot de Sporozoa. De gevaarlijkste is de Plasmodium falciparum, die malaria tropica veroorzaakt.

De malariamug herkennen

Het is de Anopheles-mug die malaria overbrengt. In Nederland komen drie geslachten steekmuggen voor met veel ondergeslachten. De hoofdgeslachten zijn: Culex, Aëdes en Anopheles. De laatstgenoemde is makkelijk te herkennen doordat de mug in ruststand in een hoek (schuin) op de ondergrond zit, waarbij de kop naar beneden gericht is. Het achterlijfje bevindt zich aldus duidelijk hoger dan het borststuk. Veel andere muggensoorten die geen malaria kunnen overbrengen, zoals de veel voorkomende Culex, houden het lijf evenwijdig aan de ondergrond. De hoofdgeslachten van steekmuggen zijn:

Culex

Deze mug is herkenbaar aan het duidelijk van elkaar te onderscheiden bultige borststuk en het achterlijf. De Culex is ongeveer 7 mm lang en houdt het lijf evenwijdig aan de ondergrond. Afhankelijk van de soort (ondergeslacht) kan de lengte sterk variëren. Veel Culex-soorten zijn vectoren van ziekten als de Afrikaanse paardenpest.

Aëdes

Deze steekmug komt eveneens in Nederland voor. Het woord is afgeleid van het Griekse aedes, dat zoveel betekent als ‘afschuwelijk’. Er zijn verschillende soorten. Een van de meest gevreesde is de Aëdes aegypti, ofwel de gelekoortsmug en vector van dengue (knokkelkoorts).

Anopheles

Er zijn wel dertig soorten bekend en verschillende ervan kunnen malaria overbrengen. Net als bij andere muggensoorten hebben alleen de wijfjes bloed nodig voor de ontwikkeling van de eitjes. Ze zijn dan ook voortdurend op zoek naar bloed van mens en dier. De mannetjes voeden zich met het sap van planten. Steekmuggen zijn vooral ’s avonds en ’s nachts actief.

 Culex pullus / Bron: Stacey Anderson, AQIS, Wikimedia Commons (CC BY-3.0) Culex pullus / Bron: Stacey Anderson, AQIS, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)

Malaria niet inheems meer...

In de 19de en begin 20ste eeuw was malaria een heel ‘gewone’ ziekte in Nederland en werd toen derde- en anderdaagse koorts genoemd, afhankelijk van het soort malaria. Sinds de jaren vijftig van de 20ste eeuw komt malaria niet meer voor in Nederland. Het is met andere woorden een importziekte geworden. Dat malaria verdween uit Nederland kent verschillende oorzaken, zoals de afsluiting van het IJsselmeer, waardoor het water in grote delen van het land minder brak werd. Ook is men meer insecticiden gaan gebruiken, waartegen deze muggen nog geen resistentie hadden ontwikkeld.

Larven
Verder bevatte het slootwater een hoger gehalte aan synthetische wasmiddelen. Daardoor verminderde de oppervlaktespanning van het water. De larven konden niet meer met hun adembuisjes aan het wateroppervlak blijven hangen en verdronken. Zo zijn er nog meer hypothesen omtrent het feit dat in Nederland malaria is verdwenen.

... maar misschien wel weer in de toekomst

De malariamug voelt zich het meest thuis in warme streken. Toch is hij ook in Nederland te vinden, in een gematigd klimaat. Veel klimatologen voorspellen dat de Nederlandse winters in de 21ste eeuw steeds zachter en de zomers natter worden, hoewel onder deskundigen de meningen daarover sterk verschillen. Volgens prof. dr. Verdonschot van de Universiteit Wageningen maakt malaria zich op voor een inhaalslag. De Anopheles-mug, de overbrenger van malaria, is er immers al. Sterker nog, hij is nooit weggeweest. In de NRC (Artsennet 2/8/2013) zegt ecoloog Verdonschot: 'Er is onlangs al een geval bekend waarbij de mug vanuit een Engels ziekenhuis de infectie van een malariapatiënt overbracht op iemand anders.’

Anopheles albimanus / Bron: Tezpur4u, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Anopheles albimanus / Bron: Tezpur4u, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Symptomen van malaria

Iemand kan klassieke verschijnselen hebben die ook zonder bloedonderzoek het vermoeden doen rijzen dat de persoon in kwestie aan malaria lijdt. Voor alle duidelijkheid: het betreft altijd een periode van ziek-zijn. De drie typische symptomen zijn:

Koorts

Het betreft een intermitterende koorts, ofwel met tussenpozen. Bij malaria tertiana en malaria quartana komen de koortspieken (hoge koorts) respectievelijk om de 48 en 72 uur. Bij malaria tropica kan het koortsverloop zeer grillig en onvoorspelbaar zijn, bijvoorbeeld elke dag, om de 48 uur, continu of zeer onregelmatig.

Anemie (bloedarmoede)

Bloedarmoede bij malaria is een rechtstreeks gevolg van de vernietiging van grote aantallen rode bloedlichaampjes (erytrocyten). Vooral malaria tropica is berucht, waarbij het aantal erytrocyten waarvan de parasieten zich meester maken veel ingrijpender is dan bij andere vormen van malaria.

Vergrote milt

Dit is een symptoom dat pas later merkbaar wordt. Doorgaans is de milt pas voelbaar als de malarialijder al een week of langer ziek is.

Lees verder

© 2013 - 2019 Orion, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Malaria desastreusMalaria desastreusMalaria kan verwoestend werken terwijl het zo eenvoudig te voorkomen zou zijn. Wat is malaria eigenlijk.
O'nyong nyong, virusziekteO'nyong nyong, virusziekteEen virusziekte wordt, zoals de benaming al doet vermoeden, overgebracht door een virus. Sommige virussen komen rechtstr…
Malaria en ArtemisiaMalaria, vroeger moeraskoorts, mal-aria slechte lucht genoemd, is nog steeds een veel voorkomende tropische infectieziek…
Malaria, een gemene infectieziekte: soorten en symptomenMalaria, een gemene infectieziekte: soorten en symptomenGa je naar een tropisch gebied neem dan je voorzorgen en voorkom malaria. Malaria is een infectieziekte die zelfs dodeli…
Belgische kaas bestrijdsmiddel tegen Afrikaanse malariamugBelgische kaas bestrijdsmiddel tegen Afrikaanse malariamugBelgische Limburger kaas vormt een doeltreffend middel in de bestrijding van de Afrikaanse malariamug in Tanzania.
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: CreativesolutionisT, Pixabay
  • Artsennet.nl, 2 augustus 2013
  • 'Importziekten', A. De Geus, Stafleu's Wetenschappelijke Uitgeversmaatschappij, Leiden
  • 'Kijk', augustus 1979
  • http://www.who.int/features/qa/10/en/
  • Afbeelding bron 1: James Gathany, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Stacey Anderson, AQIS, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)
  • Afbeelding bron 3: Tezpur4u, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "De onverzadigbare malariamug"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Orion
Laatste update: 28-12-2018
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Insecten en ongedierte
Special: Insecten
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!