InfoNu.nl > Dier en Natuur > Diversen > De eikenprocessierups dodelijk voor uw viervoeter

De eikenprocessierups dodelijk voor uw viervoeter

De eikenprocessierups dodelijk voor uw viervoeter De eikenprocessierups veroorzaakt al jarenlang veel beroering in het zuidelijk deel van Nederland en in delen van Vlaanderen. De hinder en overlast lijken sinds de jaren negentig toe te nemen. Veel mensen melden zich in het ziekenhuis of bij de huisarts met klachten, variërend van jeuk tot koorts en algehele malaise. De brandharen zijn echter niet alleen gevaarlijk voor de mens. Als u een hond hebt, en u hebt een vast loopje door laan en park met uw viervoeter, let dan op want de eikenprocessierups kan dodelijk zijn voor uw hond of kat.

Inhoud


Natuurlijk evenwicht

De oorspronkelijk uit Midden-Europa stammende eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea Linnaeus) behoort tot de familie van de tandvlinders (Notodontidea). Het insect hield zich ook in de 19de eeuw in Nederland op, maar verdween rond 1900 om vervolgens in de jaren negentig weer op te duiken. Zoals met alles in de natuur ontstaat er een plaag zodra het biologisch evenwicht verstoord is. Met de eikenprocessierups is dat niet anders. Het verspreidingsgebied omvat in Nederland vooral Limburg, Noord-Brabant, Gelderland, Utrecht en Overijssel, met enkele meldingen in Zuid-Holland en Flevoland. Er is dus sprake van een gestage uitbreiding naar de noordelijke gebieden. De natuurlijke vijanden van deze processierups zijn de sluipwesp en -vlieg. Gezien het feit dat de overlast elk jaar verontrustend is, vooral ook in België, en het verspreidingsgebied alleen maar groter wordt, mogen we aannemen dat dit natuurlijk evenwicht nog niet hersteld is.

Kenmerken van de eikenprocessierups

Zoals de naam al doet vermoeden, is de processierups vooral in eiken te vinden. De nachtvlinder zet in augustus en september haar eitjes af in de boomkruinen. In april en mei komen de jonge rupsen uit. Na de derde vervelling ontwikkelen zich ook de zo beruchte brandharen. In die periode - half mei tot in juni - ontstaan bij mensen gezondheidsklachten als gevolg van het verwaaien van zowel de haartjes als de lege nesten (juli-september). De rups eet de bladeren van de eik in een periode van het voorjaar dat de boom net blad krijgt. Overdag zitten ze in clusters bij elkaar tegen de stam of op takken, ’s nachts gaan ze 'in processie’ op zoek naar eten. Ze hebben een zwartbruine kop en een donkergrijze rugstreep op een voor de rest zwartgrijs, witbehaard lijfje. De nesten zien eruit als een compact spinsel, waarin vervellingshuid, brandharen en uitwerpselen. De nesten en spinsels van de spinselmot en bastaardsatijnvlinder lijken trouwens op die van de eikenprocessierups, althans voor de leek. Die nesten zijn te vinden in verschillende soorten struiken, onder andere in de meidoorn en vogelkers.

OntwikkelingsfaseTijdsbestekMate van ongemak
EiTot half aprilWeinig (door brandharen in oude nesten)
Jonge rupsHalf april tot half meiBeperkt
Volwassen rupsHalf mei tot eind juniVeel (door brandharen in oude nesten)
PopHalf juni tot eind augustusOngemak (door brandharen in lege nesten)
VlinderAugustus tot half septemberOngemak (door brandharen in lege nesten)
EiSeptember tot half aprilWeinig (door brandharen in oude nesten)

In welk landschap gedijt de eikenprocessierups?

Karakteristiek wat betreft de biotopen van de eikenprocessierups is dat hij vooral te zien is in de zomereiken langs lanen en wegen in en rond dorp en stad. Maar ook op campings, open landgoederen, natuur- en wandelgebieden kan de processierups een kwelling worden. In de ‘dichte’ bossen komt hij ook voor, maar daar kan men doorgaans niet van een plaag spreken dankzij het biologisch evenwicht met zijn natuurlijke vijanden, de sluipwesp en -vlieg.

Bron: Ersi / PixabayBron: Ersi / Pixabay

Brandharen

Het zijn de brandharen die gezondheidsklachten veroorzaken. Deze haartjes zijn 0,1 tot 0,3 millimeter lang en elke eikenprocessierups heeft er honderdduizenden van, soms wel tot een miljoen. De van weerhaakjes voorziene pijlvormige haartjes worden ‘afgeschoten’ zodra de processierups zich bedreigd voelt. Ze zijn zo minuscuul dat ze gemakkelijk in de huid, luchtwegen en ogen dringen. Ook verspreiden ze zich met de wind, waardoor u als wandelaar of fietser opeens jeuk krijgt op plaatsen waar die haartjes in uw huid dringen.

Gezondheidsklachten

De stoffen die van de haartjes afkomstig zijn, veroorzaken onder andere een huiduitslag die sterk doet denken aan een allergie: rode uitslag met zwellingen, soms met ontstekingen, branderige ogen en geïrriteerde luchtwegen. Het kan heel pijnlijk zijn. Sterker nog, er zijn gevallen bekend waarin blindheid ontstond. Krabben of wrijven biedt geen soelaas, de haartjes worden er alleen door versleept naar de rest van uw lichaam.

Is de eikenprocessierups gevaarlijk voor dieren?

Houd in een verspreidingsgebied uw hond goed in de gaten en aangelijnd. Laat hem niet aan in bermen gevallen spinsels snuffelen of ermee spelen. De ‘allergische’ reactie kan namelijk dodelijk zijn. Paarden en koeien zijn trouwens ook gevoelig voor deze rups. Vooral als ze onder eiken grazen of als ze veevoergras eten dat in de buurt van aangedane eiken is verzameld. Kortom, houd uw dieren uit de buurt van die bomen. De allergische reacties bij dieren zijn hetzelfde als bij de mens. Vooral honden kunnen last krijgen van branderige ogen en geïrriteerde luchtwegen (hoesten).

Behandeling

Spoel de aangedane plaatsen op het lichaam - vergeet de ogen niet - goed af met water. Doe alle kleding meteen in de was. Doorgaans zijn de klachten na enkele dagen verdwenen. Ga echter naar uw huisarts als de problemen aanhouden. Gebruik eventueel een middeltje tegen de jeuk, zoals menthol. Als de klachten ernstiger van aard zijn, schrijft de huisarts meestal een antihistaminicum en/of een ontstekingsremmer voor.

Bestrijding van de eikenprocessierups

De bestrijding van de eikenprocessierups bestaat uit het ter plaatse verbranden of wegzuigen van de rupsen. Een van de chemische bestrijdingsmiddelen bevat de bacterie bacillis thuringiensis var. aizawai, die in de darmen van de rups eiwitkristallen vormt. Na ongeveer een uur komt er een toxine vrij dat onder andere de kaakspieren van de rups verlamt, die daarna langzaam verschrompelt en na enkele dagen doodgaat. Verder worden er feromoonvallen gebruikt. Het principe erachter is dat de mannetjes worden weggelokt en gevangen, waardoor de volgende generatie eikenprocessierupsen aanzienlijk verkleind wordt.

Lees verder

© 2007 - 2017 Orion, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Processierups: behandeling brandharenRupsen zijn er in alle soorten en maten. Het is echter de processierups die veel irritatie opwerkt bij de Nederlandse na…
Gezondheidsproblemen door eikenprocessierupsenGezondheidsproblemen door eikenprocessierupsenEikenprocessierupsen veroorzaken in Nederland jaarlijks gezondheidsproblemen als jeuk, huiduitslag, irritatie aan de oge…
De eikenprocessierupsDe Eikenprocessierups. Rond de zomer zijn ze weer vaak zichtbaar in Nederland. De Eikenprocessierups is de rups van een…
Eikenprocessierups: vermijden om klachten te voorkomenIn de maanden mei en juni zitten in eikenbomen steeds vaker eikenprocessierupsen. Wie in contact komt met de brandharen…
Bastaardsatijnrups, welke symptomen veroorzaakt dit insekt?Bastaardsatijnrups, welke symptomen veroorzaakt dit insekt?De Bastaardsatijnrups is een rups die bij mensen vervelende lichamelijke klachten kan veroorzaken, door de zogenaamde br…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "De eikenprocessierups dodelijk voor uw viervoeter"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Ella, 22-02-2011 19:10 #4
Wij wonen in spanje en daar zitten de dennenbomen vol met de nesten van de processierups. En ze zijn nu alerg actief je ziet ze nu al in rijen lopen. Verleden jaar is onze hond geraakt door een rups, binnen 10 min zag je zijn glans weggaan en hij begon erg te kwijlen en braakneigingen. Viel neer en te stuipen, we konden niet naar een dokter. We spoten melk in zijn bek met veel water en bleven dat zeker 20 min. doen. Heel langzaam kwam hij bij en na 1 1/2 uur liep hij langzaam als een dronken man. Zijn ademhaling was in die tijd erg snel, dat werd ook weer normaal. en na 3 uur was hij weer redelijk goed. Gelukkig zagen we dat hij aan zo'n beest snuffelde dus dat was zijn redding en ik toevallig een glas melk had in geschonken, dus meteen actie onder namen. Anders was hij zeker dood gegaan.

Heleen, 18-07-2010 22:02 #3
Ik word al maanden geplaagd door ontzettende jeuk, vooral op de wreef van mijn voeten en op mijn linkerhand, ik ben links en gooi vaak stokken of ballen voor mijn hond. De hond zit vaak aan haar pootjes te bijten. Waar kun je je hond nog veilig uitlaten, als je vlak bij een bos woont waarin veel eikenbomen staan en wat doe je tegen de jeuk?

Willy, 16-07-2008 13:48 #2
Waaraan merk je dat je hond contact heeft gehad met de eikenprocessierups en wat moet je dan doen?

A. Dost, 11-12-2007 12:02 #1
Ik zou graag meer willen weten wat de nadelige gevolgen van de brandharen zijn met name het gif en hoelang dit aktief blijft door inademing of door het opeten van de haren. Ik heb een gottinger minivarken van 6 jaar en we hadden een nest van processierupsen in de tuin.

Infoteur: Orion
Laatste update: 16-09-2016
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Diversen
Special: Insecten
Bronnen en referenties: 2
Reacties: 4
Schrijf mee!