Weetjes over de dinosaurus

Reusachtig, angstaanjangend, met geweldige tanden en klauwen, dit beeld van dinosaurussen is al lang niet meer tekenend. Ook kleinere, minder gevaarlijke hagedissen bevolkten in de oertijd alle continenten. De dinosaurussen heersten 170 miljoen jaar over de aarde, tot ze ongeveer 65 miljoen jaar geleden uitstierven, dit als gevolg van de evolutie.

De verschillende sauriërs

Niet iedere sauriër is ook een dinosaurus. In de oertijd, die 230 miljoen jaar geleden begon en ongeveer 65 miljoen jaar geleden eindigde, veroverden de sauriërs alle plekjes op aarde. Reusachtige zeesauriër tot 25 meter lang doorkuisten de zeeën. Met gehoornde, gepantserde en met messcherpe klauwen en tanden uitgeruste dinosaurussen begaven zich over het vasteland, terwijl vliegers met spanwijdtes van soms wel tien meter het luchtruim veroverden. Maar deze drie groepen waren niet aan elkaar verwant en ontwikkelden zich ook geheel anders. Daarom kunnen de dinosaurussen duidelijk gescheiden worden van de zee- en vliegsauriërs. Hiertoe behoren alleen de sauriërs die in dit tijdperk op het vasteland leefden.

Slimmer dan men denkt

Bij de ontdekking in de negentiende eeuw dacht men dat dinosaurussen uitgesproken dom waren en alleen leefden. De meeste reptielen van deze tijd laten ook immers ook nauwelijks sociale interactie zien. In de loop der tijd laten echter steeds meer ontdekkingen zien, dat dit niet zonder meer voor alle dinosaurussen gold. In ieder geval enkele soorten leefden in groepen, wat ze vergelijkbaar maakt met zoogdieren en vogels en hun intelligentie.

Zorgzaam broeden

Het merendeel van de dinosaurussen, net als de meeste reptielen en vogels, legden eieren. De grootste eieren, die tot nu toe gevonden werden, zijn 30 cm. lang en hadden een inhoud van zo'n 3,5 liter. Omdat reptielen hun eieren normaal gesproken alleen maar leggen en er daarna niet meer naar omkijken, lijkt het broedgedrag van de dinosaurussen eerder op dat van de vogels. Veel sauriërsoorten bouwden namelijk nesten en broedden op hun eieren. In Mongolië konden onderzoekers een oviraptor blootleggen, die bij het broeden waarschijnlijk door een zandstorm verrast werd en probeerde het nest te beschermen. Enkele dinosaurussen zorgden na het uitkomen van de eieren ook nog voor de jongen. De Maiasauriër maakten hele nestkolonies en zorgden lange tijd voor hun nakomelingen.

Groepen

Dinosaurussen vormden ook om andere redenen groepen (in tegenstelling tot de meeste reptielen) en moeten dus een zekere mate van intelligentie gehad hebben. Bijzonder intelligent zouden de kleine, vogelachtige roofsauriërs (zoals de velociraptor en saurornithoides) zijn, die groepsgewijs op jacht gingen.
Voetsporen laten ook een sociale interactie zien van enkele planteneters, die in kuddes samenleefden. In oude gesteentes in Texas werden 20 naast elkaar lopende sporen van reuzendinosaurussen ontdekt. De afdrukken doen vermoeden, dat de jonge dieren zich in het midden van de kudde voortbewogen, zodat ze tegen roofdieren beschermd waren.

Het geheim van het succes

Enkele dinosaurussen hadden angstaanjagende klauwen en tanden, anderen waren meer dan 40 meter lang en wogen meer dan 140 ton. Hun grootte en de imposante slagtanden zijn zeker een belangrijke reden voor de aanhoudende fascinatie voor dino's. Er waren echter dino's in veel verschillende groottes en ze waren niet allemaal sociaal ingesteld. Veel onderzoekers schrijven het succes van dinosaurussen toe aan hun manier van lopen. Hierin onderscheidt de dino zich van de meeste andere reptielen. De dino-poten staan recht onder het lichaam en staan dus niet af. Door de rechte poten konden ze zich sneller en langer achter elkaar voortbewegen. De meeste andere reptielen kunnen met hun afstaande poten alleen maar kruipen en hebben langere rusttijden nodig.

Net als vogels

De spectaculaire vondst van de archeoloog Archaeopteryx, 150 jaar geleden, bewijst de jarenlange omstreden verwantschap tussen vogels en dinosaurussen. Sinds die tijd kwamen en komen er steeds meer overeenkomsten tussen vogels en dino's aan het licht. De reuzendinosaurussen hadden al botten met holle ruimtes, die zorgden voor een zo groot mogelijke stabiliteit met een zo laag mogelijk gewicht. Deze botconstructie zien we terug bij vogels, die daardoor kunnen vliegen. Enkele planteneters onder de dino's slikten op precies dezelfde manier als vogels, om het voedsel in de maag te verkleinen. En menig dinosaurus bouwde nesten, broedden op hun eieren en zorgen voor hun nageslacht, net als bij vogels.

Oude bekenden in een nieuw jasje

Ook de veren zijn niet alleen een eigenschap van de vogels. In de laatste tien jaar werden in China met de Protoarchaeopteryx, Caudipteryx, Sinosauropteryx en Sinovenator vier nieuwe geverderde dinosaurus-soorten ontdekt, die gedeeltelijk zeer nauw verwant en bijna even oud waren als de Archaeopteryx. Als men kijkt naar de nieuwste onderzoeksresultaten hadden niet alleen de kleine, vogelachtige roofsauriërs, maar ook de grotere dinosaurussen veren. De New Yorkse wetenschappers Alan Turner en Mark Norell ontdekten bijvoorbeeld aan de voorpoot van een velociraptor botachtige oneffenheden, die men tot nu toe alleen maar als bevestiging voor slagpennen bij vogels kent. Daarom gaan de wetenschappers er van uit, dat de velociraptor veren had, voor de warmte, die vergelijkbaar zijn met de tegenwoordige vogel.