InfoNu.nl > Dier en Natuur > Bloemen en planten > De zakdoekenboom of vaantjesboom met witte schutbladeren

De zakdoekenboom of vaantjesboom met witte schutbladeren

De zakdoekenboom of vaantjesboom met witte schutbladeren De zakdoekenboom of vaantjesboom heeft in mei opvallende grote schutbladen die omlaag hangen (als zakdoekjes) en de eigenlijke bloem beschermen, die tussen twee schutbladeren zit. De schutbladeren zijn in mei eerst geelgroen en worden elke dag een stukje witter tot ze op witte vlaggetjes of witte zakdoekjes lijken. De witte schutbladen hebben een tweeledige functie. Ze beschermen de bolvormige bloem tegen regen en ze trekken stuifmeelzoekers aan. De in 1868 in China ontdekte zakdoekenboom of vaantjesboom heeft de wetenschappelijke naam Davidia involucrata en is genoemd naar zijn ontdekker Père David. Involucrata betekent 'van omwindsels voorzien'.

De zakdoekenboom of vaantjesboom (Davidia involucrata)

De vaantjesboom of zakdoekenboom (Davidia involucrata) is een loofboom en wordt meestal ingedeeld bij de familie Nyssaceae (de familie van de tweezaadlobbige planten). De zakdoekenboom mag echter ook ingedeeld worden in de Cornaceae-familie (kornoeljefamilie). Cornales is de botanische naam voor een orde van tweezaadlobbige planten. De boom is bekend om zijn bloeiwijze, waarbij de grote witte schutbladen aan zakdoekjes of vaantjes doen denken. Zakdoekjes of vaantjes die in het voorjaar, wanneer de boom bloeit, wapperen in de wind en een bijzonder schouwspel geven. De Davidia is een monotypisch geslacht, wat inhoudt dat er van het Davidia maar één soort voorkomt; de Davidia involucrata. Involucrata betekent 'van omwindsels voorzien', doelend op de grote witte schutbladeren die als wapperende zakdoekjes de bloem beschermen. Davidia is genoemd naar de ontdekker van de zakdoekenboom, de Franse missionaris David. In Nederland zijn voor zover bekend slechts enkele volwassen exemplaren.

De zakdoekenboom bij huis Verwolde in Laren (Gld.)De zakdoekenboom bij huis Verwolde in Laren (Gld.)

Oude volwassen exemplaren in Nederland

Grote en vaak oude volwassen exemplaren van de zakdoekenboom zijn te bewonderen in:
  • het Belmonte Arboretum. Op de Wageningse berg ligt het voormalige landgoed Belmonte dat na de Tweede Wereldoorlog in handen kwam van de Wageningen Universiteit, die er een botanische tuin vestigde;
  • de Botanische Tuinen van de Universiteit in Utrecht;
  • het Nationaal Bomenmuseum Gimborn in de Doornse bossen op de Utrechtse Heuvelrug;
  • de Hortus Botanicus Amsterdam, te vinden in het centrum;
  • de Trompenburg Tuinen & Arboretum in Rotterdam/Kralingen;
  • de botanische tuin Kerkrade, midden in de bebouwde kom;
  • Hortus botanicus Leiden. De Hortus botanicus Leiden werd in 1590 gesticht door de Universiteit Leiden en ligt verscholen achter het universiteitsgebouw;
  • het landgoed Schovenhorst bij Putten dat ontstaan is in 1848;
  • de Botanische Tuin Arboretum Oudenbosch (Brabant). Arboretum Oudenbosch is ontstaan uit een samenvoeging van twee oorspronkelijke kloostertuinen;
  • de Botanische Tuin TU Delft. Aan het begin van de 20e eeuw wordt in Delft naast de Technische Universiteit Delft een plantentuin aangelegd;
  • het Arboretum Poort Bulten. Arboretum Poort Bulten in De Lutte (Overijssel) is een verzameling van 2500 en struiken van over de hele wereld aangelegd door textielfabrikant en bomenliefhebber A.J.H. Gelderman uit Oldenzaal.

Bedreiging

In China komt de Japanse zakdoekenboom nog voor in het wild. Echter door de toename van de bevolkingsgroei en de uitbreiding van cultuurgronden in het verleden zijn veel natuurgebieden verloren gegaan door boskap. Veel endemische soorten, soorten die alleen in China hun oorsprong vinden en hier nog voorkwamen, zijn bijna verloren of helemaal verloren gegaan. In 2018 heeft China 15 gebieden aangewezen waar de economische ontwikkeling wordt verboden. 610.00 vierkante kilometer (net zoveel als de oppervlakte van Frankrijk) vallen dan onder beschermd gebied. Het ministerie van Milieubescherming in China is van plan om in de toekomst meer gebieden aan te wijzen waar de economische ontwikkeling verboden wordt. Het land is eveneens bezig om bomen te plaatsen in een gebied zo groot als Ierland.

Stam van de zakdoekenboomStam van de zakdoekenboom

Kenmerken (Davidia involucrata)

De bladverliezende zakdoekenboom komt van nature voor in Centraal- en West-China en kan daar tot 20 meter hoog worden. In het Nederlandse klimaat kan de boom tot 12 meter hoog worden. Het is een forse boom die op oudere leeftijd een brede, eironde en golvende kroon vormt. De schors schilfert op oudere leeftijd in kleine en verschillende grijstinten. De eenhuizige boom heeft zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen op één boom en bloeit in mei. Het duurt gemiddeld meer dan twintig jaar voordat de boom volop zal gaan bloeien. Sommige bloeiende bomen geven een onaangename geur. De boom kan vermeerderd worden uit het zaad van de vrucht wat echter jaren kan duren omdat het zaad een periode van vorst opgevolgd door warme temperaturen, nodig heeft. Vermeerdering van de zakdoekenboom gebeurt soms door ongeslachtelijke voortplanting (vegetatieve vermeerdering) maar bijna altijd door stekken. De boom groeit het best in een vochtige en voedzame bodem en verdraagt geen verharding. De boom kan goed tegen het klimaat in Nederland en kan vorst op een beschut plekje verdragen tot -15 à -17,5 graden.

Blad van de zakdoekenboomBlad van de zakdoekenboom

Blad

Naast de twee witte schutbladeren bij elke bloem zijn er groene bladeren die 7 tot 14 centimeter groot zijn. De bladeren lopen spits toe, zijn eirond en hebben een gezaagde bladrand. Het blad hangt aan een bladsteel, die 3,5 tot 7 centimeter lang is en de nerven in het blad zijn duidelijk te zien. Het blad lijkt een beetje op het blad van de lindeboom. Het blad van de zakdoekenboom verkleurt in de herfst van geel naar oranje tot paarsrood en valt ongelijkmatig van de boom.

Bloem

Na ongeveer acht jaar gaat de boom voorzichtig bloeien, dit gebeurt in mei. Op het meerjarige hout ontwikkelt zich op een lange dunne steel, een klein bolletje (bloemhoofdje) met meerdere meeldraden en één vrouwelijke stamper (eenhuizig). De twee grote, witte schutbladeren, die eerst groen zijn en later mooi wit worden, omgeven de bloem. Het bovenste schutblad is kleiner dan het onderste schutblad dat ongeveer 16 centimeter lang is. De schutbladeren geven bescherming tegen wind en regen en vallen tevens op, zodat stuifmeelzoekers weten waar ze moeten zijn.

Bloem en schutbladeren van de zakdoekenboom / Bron: Myrabella, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Bloem en schutbladeren van de zakdoekenboom / Bron: Myrabella, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
Bij sommige bomen hebben de vaantjes een sterke, niet lekkere geur maar andere zakdoekbomen hebben dit minder of niet. Uit het bloemhoofdje ontstaan na bevruchting door bijen of vlinders, vier centimeter grote steenvruchten met een vorm die te vergelijken is met een kleine gladde walnoot. Elke individuele vrucht hangt aan een lange rode steel. De vruchten zijn groen van kleur maar veranderen naar bruinrood. Als de bladeren zijn gevallen zijn de vruchten goed zichtbaar.

Vrucht

De vier centimeter lange en drie centimeter brede vruchten bevatten drie tot zes zaden die in de natuur de juiste omstandigheden nodig hebben, om na achttien maanden te ontkiemen. Dit betreft omstandigheden als warm maar ook vriezend weer. Na ontkieming van de zaden duurt het ongeveer acht jaren voordat de eerste bloei verschijnt. De volle bloei van de zakdoekenboom is pas rond de twintig jaar.

Weetje
  • De Davidia involucrata of de zakdoekenboom wordt ook wel luierboom genoemd vanwege de witte schutbladeren.
  • De lange zaden (steenvrucht) van de zakdoekjesboom kunnen om te ontkiemen ook een jaar lang in een plastic zak met bladeren verrotten. Het zaadomhulsel wordt zacht en zal na een jaar beter ontkiemen.

Lees verder

© 2018 Rieja, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Kruiden in de tuinKruiden in de tuinKruiden staan erg mooi in je tuin. Kruidenplanten hebben vaak een mooi blad en de bloei van kruiden zorgt vaak voor een…
Japanse kornoelje (Cornus kousa) en aarbei-achtige vruchtenJapanse kornoelje (Cornus kousa) en aarbei-achtige vruchtenEen bloeiende Japanse kornoelje (Cornus kousa) geeft veel witte blaadjes in het voorjaar, zodat het wel lijkt of de stru…
Bomen met opvallende stam, bladeren, vruchten of herfstkleurBomen met opvallende stam, bladeren, vruchten of herfstkleurNaast een onmisbaar verticaal accent, kan een boom nog veel meer toevoegen aan de tuin. Een met zorg uitgekozen boom kan…
Kruidenplanten met grijsgroen blad: prachtig in je tuinKruidenplanten met grijsgroen blad: prachtig in je tuinKruidenplanten staan prachtig in je tuin. Houd je van tuinieren, dan is het leuk om te experimenteren met kruiden. De co…
Winterbloeiers: ook een mooie tuin in de winter!Winterbloeiers: ook een mooie tuin in de winter!Bloeiende planten in de winter, zijn die er ook? Een leuke tuin hebben in de winter, kan dat ook? Als je van tuinieren h…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Rasbak, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • https://www.botanischetuinen.nl/planten/plant/447/davidia-involucrata/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Vaantjesboom
  • https://www.mijntuin.org/articles/davidia-involucrata-vilmoriniana-vaantjesboom
  • https://architectenweb.nl/nieuws/artikel.aspx?ID=41958
  • Afbeelding bron 1: Myrabella, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)

Reageer op het artikel "De zakdoekenboom of vaantjesboom met witte schutbladeren"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rieja
Laatste update: 06-10-2018
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Bloemen en planten
Special: Bomen
Bronnen en referenties: 6
Schrijf mee!