Het gedrag van dieren: verzorging van jongen

Veel jonge dieren gaan onmiddellijk na de geboorte hun eigen weg. Hun ouders bekommeren zich niet meer om hen. Veel insecten bijvoorbeeld laten hun eieren in de steek zodra ze gelegd zijn. Maar voor duizenden andere dieren worden voor hun geboorte al nesten gebouwd of holen gegraven. Vooral vogels zijn experts in het bouwen van een woning. Sommige kleinere zoogdieren maken er ook veel werk van, hoewel ze minder ingewikkeld zijn dan die van veel vogels.

Nesten in allerlei soorten

Menig zoetwatervis is een eersteklas nestbouwer. Het mannetje van de stekelbaars bouwt een nest van waterplanten. en het mannetje van de Siamese kempvis zwemt telkens weer naar de oppervlakte, waarbij hij iedere keer een luchtbel meeneemt en die in het gebied blaast waar het nest zal worden gebouwd. Zo worden honderden luchtbellen verzameld waaruit zich geleidelijk tussen de vegetatie aan het wateroppervlak een nest vormt. Daar zullen de eieren worden gelegd, goed voorzien van zuurstof en veilig.

Land- en zeeschildpadden graven een diepe kuil in het zand waarin ze hun eieren leggen. Daarna dekken ze het hol toe en komen er nooit meer terug. De eieren worden uitgebroed door het warme zand dat hen omringt.

Vogels en zoogdieren zijn experts in het bouwen van een onderkomen voor hun nageslacht. Bijna alle vogels bouwen nesten waarin ze hun eieren leggen, deze bebroeden en hun jongen voeden. De meeste nesten zijn komvormig of spits toelopend en het bouwmateriaal is afkomstig van planten en veren. Door zijn poten, zijn klauwen en zijn snavel te gebruiken vlecht de vogel het bouwwerk tot een geheel. Enkele vogels die in kolonies leven, zoals de wevervogel en de papegaai, werken samen en bouwen enorme gemeenschappelijke nesten die tientallen paren broedende vogels kunnen herbergen.Er zijn vogels die hun nest niet van plantendelen bouwen, maar van modder. Vele ook graven een kuiltje in zachte grond, onder andere sommige bijeneters en huiszwaluwen. Weer anderen, de ovenvogels bijvoorbeeld, zijn vele uren bezig met het opwerpen van een aarden walletje, waaruit een koepelvormig nest ontstaat.

De merkwaardigste vogelnesten van de hele wereld zijn waarschijnlijk die van een Australische vogelsoort die wel boskalkoen wordt genoemd. Hij behoort tot de groep van de grootpoothoenders. Deze vreemde vogels die hun jongen in de steek laten zodra deze uitkomen, gaan niet zelf op het nest zitten broeden. Van aarde en plantendelen bouwt het mannetje een flinke berg. In die berg (die tientallen centimeters hoog kan zijn) graaft hij tunnels waar het wijfje haar eieren kan leggen. De eieren worden uitgebroed door de warmte die vrijkomt door rotting van bladeren en planten. Het mannetje controleert de temperatuur binnen het nest door dagelijks zijn kop in het bouwsel te steken. Als de temperatuur te hoog is, schraapt hij het bovenste laagje aarde weg, opdat de regen wat verkoeling kan brengen.

Nesten van zoogdieren

Deze zijn minder ingewikkeld van bouw, hoewel dat van de kleine dwergmuis kan wedijveren met elk vogelnest. Veel zoogdieren bouwen een soort hol of leger met een zachte bekleding waarin hun jongen veilig en warm liggen. Sommige van hen, zoals het konijn, gaan zelfs zover dat ze haar uit hun eigen pels trekken om daarmee het nest van hun jongen te bekleden. Maar wat gebeurt er nadat een dier geboren is?

Na de geboorte

Vissen en reptielen
De meeste vissen en reptielen zijn eigenlijk alle koudbloedige dieren en besteden weinig aandacht aan hun jongen. Er zijn uitzonderingen. Als de jonge stekelbaarsjes uitkomen en wegzwemmen, gaat de vader hen achterna, neemt ze tussen de kaken en draagt ze terug naar het nest. Daar spuwt hij ze uit. Voor de jonge stekelbaars lijkt dit misschien een harde les, maar in het ouderlijk territorium zijn de jonge vissen betrekkelijk veilig.

Vogels
Vogels zijn veelal modelouders. Zij voeden hun opgroeiende jongen voortdurend en beschermen ze fel tegen vijanden.

Zoogdieren
Zoogdieren, waaronder alle mogelijke carnivoren en knaagdieren, houden hun jongen bij zich in de buurt door ze zacht maar stevig tussen hun kaken van de ene plaats naar de andere mee te slepen. Buideldieren, zoals de kangoeroe, worden geboren als ze nauwelijks meer volgroeid zijn dan een embryo en slechts 2 cm lang. Zonder hulp van hun moeder moeten deze nietige, slechts gedeeltelijk ontwikkelde wezentjes naar de veilige bescherming van de buidel kruipen. Hier zuigen ze zich vast aan een tepel en blijven daar tot ze groot genoeg zijn om zich wat meer te bewegen. © 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Natuur (Dier en Natuur) op 20-03-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Zoogdieren over de hele wereld!: Er zijn ongeveer 4000 zoogdiersoorten over de hele wereld verspreid. Ze zijn er in allerlei vormen en afmetingen, je vindt ze overal, van de noordpool tot in de tropische reg…
• Biologie Nectar H1: Samenvatting van Nectar Biologie Hoofdstuk 1. Voor de 5e klas van het VWO.Het onderwerp van dit hoofdstuk is Gedrag.
• De kenmerken van zoogdieren: De groep in het dierenrijk waar de mens de meeste affiniteit mee heeft, is die van de zoogdieren. We behoren zelf tot deze groep en ook veel huisdieren zoals honden, katten, koni…
• Joodse rituele spijsbereiding - reine en onreine dieren: De Tora maakt een onderscheid tussen 'reine' en 'onreine' dieren en geeft hierbij aan wat de kenmerken en eigenschappen van deze verschillende groepen…
• Blauwe kiekendief, Circus cyaneus: De blauwe kiekendief, Circus cyaneus, is een slanke roofvogel met een spanwijdte van maximaal 120 centimeter. Hij heeft een lange, brede staart en vleugels. De populatie bl…