InfoNu.nl > Dier en Natuur > Vogels > De steenuil, de kleinste van de uilen in ons land

De steenuil, de kleinste van de uilen in ons land

De steenuil, de kleinste van de uilen in ons land Een steenuil in je omgeving is geweldig. Niet alleen omdat het aantal muizen dan een heel stuk minder wordt maar ook om de steenuil overdag te zien soezen op een dikke tak. Een prachtig gezicht. Lekker in het zonnetje, en toch lijkt het of de steenuil je ziet. Of hij je volgt met zijn prachtige ogen! En dan het geluid wanneer het buiten donker is. Het roepen van de steenuil. Een fel, schel en kort geluid.

Uiterlijk

De steenuil is niet groot. Het is zelfs de kleinste uil van alle uilensoorten in ons land. De lichaamsgrootte is 21 tot 23 centimeter. Toch lijkt de steenuil groter door de vele veren en een vrij grote kop. Door de ogen die door lichtere veren enigszins in een cirkel lijken te liggen. Door de gele ogen met een enorme zwarte pupil en door de gele snavel. De steenuil is een nachtvogel maar op een zonnige dag zit de steenuil graag op een tak in de boom, roerloos van de zon te genieten. Door de zware witte wenkbrauwen boven de gele ogen lijkt de steenuil op een vriendelijke, rechtvaardige en wijze uil, die onmerkbaar alles volgt wat er in de omgeving gebeurt. Soms lijkt het dan zelfs dat de steenuil een knipoog geeft.

De leefomgeving

De steenuil is te vinden in een landelijke omgeving in de buurt van bebouwing (vandaar de naam steenuil). Oude schuren bij boerderijen zijn ideaal voor de steenuil. De kans is groot dat de steenuil dan elk jaar terugkomt. Een landelijke omgeving met boerderijen, weilanden, knotwilgen, hoogstambomen. Bomen met holletjes voor een broedplek. Omdat veel bomen van vroeger verdwenen zijn is het dat veel eigenaren van boerderijen ook een uilenkast in bomen plaatsen. Steenuilen zijn wat dat betreft niet kieskeurig en vinden een nestkast een prima alternatief. Mits ze niet verjaagd worden door kraaiachtigen of een torenvalk. In april/mei worden dan drie tot vijf eieren gelegd. De broedtijd, waar het mannetje voedsel haalt voor het broedend vrouwtje, duurt zo’n 24 tot 28 dagen tot het ei uitkomt.

Uilskuikens

De net uitgekomen uilskuikens zien eruit als een bolletje zachte dons. Na drie weken bedekt een tweede donskleed het hele lijfje, behalve de buik. Rond de veertigste dag, na uit het ei gekropen te zijn, verlaten de jonge uilskuikens het nest. Ze worden dan nog vijf weken door de ouders van voedsel voorzien. Tegen het einde van het eerste levensjaar is de juveniel steenuil geslachtsrijp. Ze gaan dan op zoek naar een geschikt territorium en een partner. Nooit ver van de plek waar ze uit het ei gekropen zijn.

Voedsel

De steenuil jaagt vanaf uitkijkposten of op de grond en heeft een brede voedselvoorkeur. Hij jaagt in avondschemering en 's nachts. Behalve tijdens het broedseizoen dan wil de steenuil ook weleens overdag jagen. De leefomgeving van de steenuil biedt voedsel als:
  • muizen. De veldmuis, spitsmuis, bosmuis en rosse woelmuis.
  • regenwormen. Vooral bij nat weer.
  • vogels. Meestal de nog niet vliegvlugge jongen van mus, merel en spreeuw. Wanneer het muizenaanbod niet zo groot is, dan ook de grotere vogels als houtduif en gaai.
  • amfibieën. De bruine kikker, groene kikker en salamanders
  • reptielen
  • slakken
  • insecten. Loopkevers, mestkevers, snuitkevers en vooral meikevers.
  • soms een mol, woelrat of vleermuis.

Uilen hebben geen krop en de prooi gaat regelrecht naar de maag. De maag bestaat uit twee gedeelten: de kliermaag (proventriculus) en de spiermaag (ventriculus).

Kliermaag en spiermaag

In de kliermaag wordt de spijsvertering voorbereid en in de spiermaag trekken de spieren samen en worden de zachte delen vermalen. De onverteerbare delen, botjes, schedels en veren blijven achter en worden samengeperst, gaan vele uren later terug naar de kliermaag, tot ze via de snavel als braakbal, worden opgebraakt. Braakballen van de steenuil zijn gemiddeld 33 mm lang.

De vijanden van de steenuil

De steenuil heeft best veel vijanden. Wanneer de havik of de sperwer de kans krijgen, dan pakken ze de steenuil als prooi. Net zoals de steenmarter die vervolgens het nest in beslag neemt. Ook de bosuil ziet de steenuil als prooi. Vooral de uilskuikens, ook wordt daarna het nest ‘gekraakt’. Wanneer de steenuil eieren heeft zijn de kraaien, eksters, de gaaien en de wezels, liefhebbers van de eieren en roven, wanneer de mogelijkheid zich voordoet de eieren van de steenuil. Ook de uilskuikens, die na veertig dagen het nest verlaten worden nog al eens gepakt door hond of kat. Zelfs kleine zangvogeltjes als sijsjes en goudhaantjes kunnen het de steenuil heel lastig maken. Zo vervelend dat de steenuil eieren voor zijn geld kiest en een nieuwe broedplek gaat zoeken, met achterlaten van het ‘oude’ nest en eieren. Maar de grootste vijand is de mens. De mens die het toelaat dat het leefgebied zo verandert.

Het geluid van de steenuil

Steenuilen communiceren door middel van een reeks geluiden. Verschillende opmerkelijke geluiden. Vroeger werd de steenuil vanwege deze geluiden beschouwd als een onheilbrenger. Zowel overdag als 's nachts roept de steenuil een mauwend geluid ‘kjieh kjieh’ of ‘kowiep’. Dit laatste werd gehoord als ‘kum mit, kum mit’. Hieruit is het bijgeloof ontstaan dat de steenuil de verkondiger van de dood is en de zieke mensen naar het kerkhof probeert te lokken.
  • de alarmroep. De alarmroep van de steenuil werd dus geïnterpreteerd als een onheilspellende roep. Deze roep hoort erbij wanneer onraad dreigt. De steenuil is dan erg beweeglijk en wipt onrustig op en neer en produceert een hoog en fel geluid (kjieh, kjieh of ‘koewiep’)
  • territoriumroep of zang. Een roep die door het steenuil mannetje in de baltstijd te horen is. Een herhalend geluid wat klink als ‘uuuhuhk, uuuhuhk’ met een vragende toon op het eind om contact te zoeken met een vrouwtje steenuil. Tevens is zo duidelijk dat het zijn territorium is!
  • contactroep. Het steenuil vrouwtje kan de contactroep van het mannetje beantwoorden met een onophoudelijk hoog en schel ‘sjrie, sjirie, sjrie’.
  • bedelen van de jonge steenuilen. Net als bij alle jonge vogeltjes: we willen eten (sjie, sjie, sjie)

Bescherming

De steenuil staat op de rode lijst en is in Nederland een beschermde uil. Het aantal broedende steenuilen in ons land is hard achteruit gegaan.

Reden van achteruitgang

Een heel grote factor is dat het platteland verandert. Door intensivering van de landbouw zijn veel kleinschalige agrarische cultuurlandschappen aangetast of verdwenen. Knotwilgen en hoogstambomen zijn gekapt, waardoor nestgelegenheid voor de steenuil verdwijnt. Oude schuren worden afgebroken om plaats te maken voor super moderne en grote stallen. Agrarische bestemmingen verdwijnen en maken plaatst voor industrie terreinen. Zowel de nestgelegenheid en het voedselaanbod voor de steenuil, verdwijnen daardoor of worden drastisch minder. Maar ook andere bedreigingen zoals het gebruik van bestrijdingsmiddelen en het verkeer maken dat er steeds minder steenuilen in ons land zijn.

Maatregelen om de steenuil in Nederland te (be)houden

  1. Verbetering van de voedselvoorziening. Agrariërs, landschapsbeheerders en de burger bewegen om een leefgebied voor de steenuil te behouden of te creëren. Een leefgebied waar houtwallen zijn, houtsingels, heggen, bosranden, onbegraasde randen van weilanden, akkerranden inzaaien met kruiden en bloemen. Ook ruige grazige terreinen en graanakkers zijn geschikt als voedselvoorziening voor de steenuil.
  2. Nestgelegenheid bieden. Daar waar oude schuren verdwijnen nestkasten plaatsen.
© 2014 - 2019 Rieja, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Steenuil, Athene noctuaSteenuil, Athene noctuaDe steenuil, Athene noctua, is een kwetsbare uilensoort in Nederland. Het is de kleinste uil die hier voorkomt met zijn…
Steenuil bedreigdVerdwijnt de steenuil uit Nederland? Het lijkt erop. Als we niets doen tenminste. Want door het afnemen van nestgelegenh…
Wie is de kleinste mens ter wereld? Lijst met kortste mensenJe kan zo onder een tafel lopen maar kan niet op een normale barkruk gaan zitten? Je voelt je vast klein, maar zo klein…
De gemiddelde penislengte van de manDe gemiddelde penislengte van de manElke man (behalve een omgebouwde transseksueel) heeft een penis, dat is bekend. Maar in welk land zijn nu de mannen te v…
Korte film op een postzegelTer ere van het 30e Nederlandse Film Festival komt TNT Post met een postzegel met daarop een heel kort filmpje van 1 sec…
Bronnen en referenties
  • http://www.beleefdelente.nl/vogel/steenuil
  • http://waarneming.nl/soort/info/34

Reageer op het artikel "De steenuil, de kleinste van de uilen in ons land"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Hans, 15-11-2016 21:40 #1
Hallo,
Wij hebben een uilenkast opgehangen, en daar is een heel mooi steenuiltje in gekomen.
Nu zat er gisteren een sperwer bij ons op de stoep. Kan ik iets doen om t uiltje te beschermen?
vriendelijke groet,
Hans Reactie infoteur, 17-11-2016
Hallo Hans,

wat mooi! Verjagen elke keer die sperwer. We hadden toen kraaien die de uilen na een aantal dagen wel weggejaagd hebben. Van iemand anders las ik later pas dat die een dode kraai in de boom hadden gehangen en dat de kraaien verdwenen. Schrikt af, maar een dode sperwer? Kijk naar het invlieggat of dat nog intact is en anders opnieuw maken? Het is wel de natuur maar uilen om huis zijn zo mooi. Succes met verjagen.

Groet Ria.

Infoteur: Rieja
Laatste update: 29-09-2018
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Vogels
Bronnen en referenties: 2
Reacties: 1
Schrijf mee!