InfoNu.nl > Dier en Natuur > Bloemen en planten > Wilde gagel als een zee van rood

Wilde gagel als een zee van rood

Wilde gagel als een zee van rood De wilde gagel is in de winter kaal en in de zomer vol in het blad. Wilde gagel is vooral veel te zien in moerasgebieden maar ook soms zo maar langs de waterkant en in de duinen. In het voorjaar valt de struik op, door de massa aan bloeiend rode katjes aan de nog bladerloze takken. Vooral wanneer er veel struiken bij elkaar staan is het een zee van rood. Niet alleen bloeien er mannelijke rode katjes ook bloeien er vrouwelijke katjes. Geelgroen en veel kleiner en minder opvallend dan de mannelijke katjes. De struik komt in Nederland algemeen voor en is zeldzaam in België.

Wilde gagel (Myrica gale)

De wilde gagel behoort tot de gagelfamilie (Myricaceae). De familie telt wereldwijd 50 tot 60 soorten waaronder het geslacht Myrica (gagel). Naast de wilde gagel is in Nederland één plek bekend waar de wasgagel (Morella caroliniensis ook bekend als Myrica caroliniensis) staat. De wasgagel is in Nederland zeldzaam en zoals de naam aangeeft, de vrucht heeft een waslaagje. Wilde gagel komt van nature voor in Nederland en staat op de rode lijst van planten als algemeen voorkomend, maar sterk afgenomen. In België komt hij bijna uitsluitend voor in het noorden, aan de grens van Noord-Brabant (de Kempen.) In België is de struik dan ook zeldzaam. In de Ardennen is de struik zeer zeldzaam en komt waarschijnlijk nog maar op één plek voor.
De wilde gagel houdt van natte, zure, venige grond zoals moerasgebieden. Maar ook komt de wilde gagel voor in duinen en oevers langs sloten en rivieren. Soms zelfs vormt de wilde gagel gagelstruwelen (een gebied met alleen wilde gagel).

Blad wilde gagelBlad wilde gagel

Uiterlijk wilde gagel

Wilde gagel heeft lange ondergrondse uitlopers. Aan de wortels zitten grote en kleine knolletjes. De knolletjes hebben een interactie met een schimmel en slaan zo stikstof op (mycorrhiza). Daarmee kan de plant moeilijke tijden doorkomen. Voor zowel de schimmel als de wilde gagel, is dit een win-win situatie. De overblijvende heester heeft sterk vertakte, rolronde en donkerrood-bruine takken en twijgen. De hele plant draagt harskliertjes, die bij aanraking een aromatische en aangename geur afgeven. De struik kan een hoogte bereiken tot 1 meter 50. Bij jonge takken is de top opvallende vol bebladerd. De 2 tot 5 centimeter langwerpig spitse bladeren zijn dof grijsgroen en sterk geurend. Op de onderzijde van de bladeren zitten harspuntjes met harsklieren. Naar de voet toe versmald het blad zich in een korte steel en alleen aan de top is het blad gezaagd ingesneden. In het najaar verkleuren de bladeren naar roestbruin.

De katjes

In de nazomer verschijnen de bloemknoppen al in de oksels van de bladeren. Het jaar erop, vanaf maart, ontluiken de katjes nog voor er blad aan zit (wilde gagel is een naaktbloeier). Vanaf april/mei bloeien de katjes. De struik is veelal tweehuizig wat betekent dat er struiken zijn met alleen vrouwelijke katjes en struiken met alleen mannelijke katjes. Ook kan het zijn dat de struik het ene jaar vrouwelijke katjes draagt en het jaar erop mannelijke katjes. Het is een uitzondering op de regel want de meeste struiken zijn stabiel qua geslacht. De mannelijke struiken zijn ruimschoots in de meerderheid. Het kan ook voorkomen dat de struik eenhuizig is wat betekent dat er zowel mannelijke als vrouwelijke katjes op één struik voorkomen. Wanneer er katjes komen aan de takken, groeien de takken daarna niet verder.

Vrouwelijke katjesVrouwelijke katjes

De vrouwelijke katjes

De gedrongen vrouwelijke katjes, zijn ongeveer 5 tot 6 millimeter lang en zijn groengelig met bleekbruine eironde schutbladen en een vruchtbeginsel met twee paarsrode stempels. De schubben zijn eirond, toegespitst en hebben harskliertjes. De schubben van de stamperbloemen vergroeien met de vrucht en zijn bezet met harskliertjes.

De mannelijke katjes

De mannelijke katjes zijn langwerpig en gemiddeld 10 millimeter lang. Het zijn de opvallend rode kleuren wanneer er veel wilde gagelstruiken bij elkaar staan. De mannelijke katjes kunnen zowel meeldraden als stampers hebben (eenhuizig). Mannelijke katjes hebben 4 paarsrode meeldraden en bleekgroene schutbladeren met een witachtige rand en bezet met harskliertjes. Het overvloedige stuifmeel wordt door de wind verspreid. Na de bloei valt het katje af.

Mannelijke katjesMannelijke katjes

Vruchten

De vruchten van de wilde gagel lijken op kleine dennenkegeltjes. De vrucht is een iets afgeplatte, naar boven toe uitlopen in 3 hoorntjes (drietoppig), steenvrucht. De zaden moeten binnen het jaar kiemen, omdat ze kortlevend zijn. De zaden zijn tweezaadlobbig en zullen kiemen met twee kiemblaadjes.

Weetjes

  • De botanische naam van wilde gagel is Myrica gale en de naam heeft de struik te danken aan de aromatische geur. Myrica komt van het Griekse myron en betekent welriekende zalf. Gale betekent zoete gal.
  • De aromatische olie uit de harsklieren is licht giftig en werken als een drug.
  • Vroeger werd het blad van de wilde gagel gebruikt tegen huidziekten, toegepast bij leerlooien en uit de vrouwelijke katjes werd gele verfstof gemaakt.
  • Zowel de mannelijke- als de vrouwelijke bloemen hebben geen honingklieren.
  • De sterke reuk verjaagt luizen, vlooien, muggen en motten. Vroeger werd er voor dit doel, bladeren en takken van de gagel onder de beddenzak gelegd. Dit verklaart meteen de volksnamen: mottenkruid en vlooienhout.
  • In de keuken wordt wilde gagel gebruikt bij het klaarmaken van mosselen. Vandaar de naam voor wilde gagel van ‘mosselkruid’.
  • Nog steeds worden de takken van de wilde gagel gebruikt om er bezems van te maken. De naam ‘bessemholt’ verklaart waarom de struik in sommige streken zo genoemd wordt.

Lees verder

© 2015 - 2019 Rieja, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Geurende struiken in de tuinPlanten kiezen voor een geurtuin is een verhaal op zich. Geur kun je niet met je ogen beoordelen, maar wel met je neus.…
Kruiden in de tuinKruiden in de tuinKruiden staan erg mooi in je tuin. Kruidenplanten hebben vaak een mooi blad en de bloei van kruiden zorgt vaak voor een…
Het groot hoefblad met grote bladerenHet groot hoefblad met grote bladerenLangs de oever van de sloot staan mooie grote smalle roze bloemen. Heel veel bloemen op een lange steel. Bladeren zijn e…
Verleden en heden van het vrouwelijke bierkruid gagelVerleden en heden van het vrouwelijke bierkruid gagelGagel is een aromatische struik van natte, venige en voedselarme gebieden. Er bestaan zowel mannetjes als vrouwtjes en d…
Het wit hoefblad is een plant uit de composietenfamilieHet wit hoefblad is een plant uit de composietenfamilieIn de late winter, half februari, tussen de gevallen bladeren van afgelopen herfst, komt de grond in beweging. De grond…
Bronnen en referenties
  • http://waarneming.nl/soort/info/2634
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Wilde_gagel
  • http://wilde-planten.nl/wilde%20gagel.htm
  • http://www.angelfire.com/nv2/natuur/bomen/wild_gagel.html

Reageer op het artikel "Wilde gagel als een zee van rood"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rieja
Laatste update: 29-09-2018
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Bloemen en planten
Special: Rode lijst planten
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!