De tuin omspitten: nuttig of schadelijk?

Een pas omgegraven moestuin ziet er weliswaar schoon en netjes uit, maar de microkosmos in de bodem raakt door het omspitten tamelijk in de war. Geen wonder dat steeds meer tuinders het doen zonder deze vorm van grondbewerking. Een liter grond bevat tot tien miljard levende organismen, meer dan er mensen leven op deze aarde. Regelmatig graven in de tuin schaadt dat bodemleven enorm.

Omspitten van de tuin een jaarlijkse verplichting

Het graven van groentebedden in het voorjaar behoort voor hobby-tuinders met een sterk gevoel voor orde en netheid tot een verplicht programma: de bovenste laag van de bodem wordt omgedraaid en losgemaakt, plantenresten en onkruid worden in diepere bodemlagen gewerkt. Maar wat door al dat graven met het bodemleven gebeurt, is eeuwenlang genegeerd. De bodemflora en -fauna, bestaat uit een grote verscheidenheid aan levende organismen, van microscopisch kleine bacteriën, algen, schimmelachtigen, mijten en insecten tot regenwormen en mollen. Veel van die bodemorganismen zijn op specifieke levensomstandigheden aangewezen, die ze ze alleen op een bepaalde bodemdiepte aantreffen. Als de bodemstructuur door omspitten overhoop gehaald wordt, sterven veel van deze levende wezens door gebrek aan zuurstof of droogte af.

Door het graven worden essentiële stofwisselingsprocessen gestopt

Door het omspitten wordt ook een tijdelijk halt toegeroepen aan talrijke stofwisselingsprocessen die essentieel zijn voor plantengroei, bijvoorbeeld de afbraak van humus in voedingsstoffen die door door planten worden gebruikt. Weliswaar zal zich dat bodemleven na enige tijd weer herstellen, maar tot dan verstrijkt kostbare tijd waarin planten niet optimaal worden voorzien van voedingsstoffen uit de organische stoffen.

Omgraven werkt onkruidvorming in de hand

Ook de opgeruimde indruk die vers omgegraven tuingrond achterlaat, is bedrieglijk: bij het omwerpen van de grond raken elke keer onkruidzaden aan de oppervlakte die een of meer jaren hebben overleefd in diepere bodemlagen. Omdat ze zeer snel ontkiemen zijn vers omgegraven oppervlakken binnen de kortste keren overwoekerd met een laagje onkruid.

Alternatieven voor omspitten

Wie zijn tuingrond niet wil omgraven, kan zijn moestuin na de oogst in late zomer of herfst afdekken met een laag mulch bestaand uit loof, halfrijpe compost en gewasresten. De mulch beschermt de bodem tegen extreme temperatuurschommelingen, dichtslibben en voorkomt overmatige groei van onkruid. Als alternatief kan men een groenbemester zaaien. Die wordt weer afgemaaid voordat de zaden ervan rijpen en dient vervolgens tot de lente ook als een mulchlaag.

Omspitten soms toch zinvol

Maar In sommige gevallen grijpen ook de meest overtuigde tegenstanders van omspitten naar de spade: Zware leem- of kleigronden bijvoorbeeld, zijn alleen geschikt voor het kweken van groenten door regelmatig en consistent omgraven en het onderwerken van compost. Dergelijke bodems worden in de herfst omgegraven, zodat de winterse vorst de ruwe kluiten verbrokkelt en het zo belangrijke aandeel aan zuurstof verhoogt.

Braakliggende grond bewerken

Ook als een eerder ongebruikte tuin of braakliggend terrein wordt omgezet in een groente- of sierplantentuin, komt men niet om omgraven heen. In het eerste jaar na het omspitten kunt u het beste aardappelen kweken en na de oogst daarvan een groenbemester inzaaien. Op die manier wordt de bodem luchtig gemaakt en wordt de aanvankelijk sterke onkruidgroei effectief onderdrukt.