Reptielen: De Cobra

De cobra is een slang waar ieder mens wel van gehoord heeft. In dit artikel leest u alles over de cobra en andere slangen die in deze familie voorkomen. In de hierop volgende artikelen, zal per familie dieper op de soorten ingegaan worden.

Soorten met giftanden

Bij de oude indelingen van de slangen rekende men veel meer soorten tot de groefkopadders of ratelslangen. Ze werden verdeeld in drie groepen: zonder giftanden, met giftanden aan de voorkant en met giftanden achterin de bovenkaak. Deze groepen zijn later onderverdeeld, zoals U in mijn artikelen kunt zien.

Tot de groep met de giftanden aan de voorkant rekent men tegenwoordig twee families, die van de cobra's, koraalslangen en verwanten (Elapidae) en van de zeeslangen (Hydrophidae).

Elapidae

Deze slangen van de familie van de Elapidae zijn allemaal, zonder uitzondering, giftig. Ze leven op het land, sommige uitsluitend op de grond en andere in bomen. De cobra's, koraalslangen en hun verwanten (Elapidae) onderscheiden zich door hun slanke romp en staart, hun niet duidelijk van de romp te onderscheiden kop (die bedekt is met grote schubben) en hun ronde pupil.

Cobra

De cobra's lijken wat hun uiterlijke kenmerken betreft erg op de ongevaarlijke soorten van de groefkopadders. Een nauwkeurig onderzoek van het gebit bewijst echter duidelijk, dat het hier om gifslangen gaat. Het kaakbeen is aan de voorkant inderdaad voorzien van tanden met een gifkanaal. Die tanden liggen ter hoogte van het gedeelte tussen de neusgaten en de ogen. Enkele soorten hebben alleen maar dié tanden. Andere soorten daarentegen bezitten ook kleinere tanden, die achterin de kaak zijn ingeplant en die geen gifkanaal hebben.

De twee gifklieren liggen aan de zijkant van de kop, achter en opzij van de ogen. Soms zijn ze dermate ontwikkeld, dat ze de nekstreek bereiken. Ze hebben de vorm van een knots. Van binnen zijn ze buisvormig, met verschillende holten. Daarin wordt het gif verzameld en bewaard. Om de gifklieren zit een stevig vlies. Zodra de slang zijn tanden in het vlees van een slachtoffer boort worden de gifklieren ingedrukt en dan wordt het gif eruit geperst.

Schedel

De schedel van de cobra's heeft, evenmin als die van de andere slangen, slaapbeenderen. Er is een zeer bijzondere verbinding tussen de bovenkaak en het schedelgebeente, door middel van een tussenliggend bot dat 'vierkantsbeen' wordt genoemd. Dat vierkantsbeen is lang en beweeglijk. Daardoor kan de cobra zijn bek buitengewoon ver opensperren. Bovendien speelt de aanwezigheid van een rekbare verbinding tussen de twee helften van de onderkaak ook een belangrijke rol. Daardoor kunnen de linkerhelft en de rechterhelft van de onderkaak afhankelijk van elkaar bewegen.

Ze kunnen zelfs een stukje uit elkaar gaan, waardoor de bek ook nog breder wordt. Daardoor kunnen ze ook grotere dieren veroberen.

Tanden

De kromme tanden, hoeveel het er ook zijn, staan niet alleen in de onderkaak en bovenkaak, maar ook in het gebeente vóór de bovenkaak en in het midden. Ze zijn zeer geschikt om de prooi mee vast te houden.

Bovenkaak

Het bovenkaakbeen is bij de cobra's langer dan bij de groefkopadders, maar korter dan bij de ongevaarlijke of weinig giftige slangen. In het voorste uiteinde van de bovenkaak staan één of twee tanden met gifkanalen, die in verbinding staan met gifklieren.

Giftanden en gifklieren

In ruststand staan de giftanden, net als bij de groefkopadders, naar boven toe gebogen. Een speciaal mechanisme zorgt ervoor dat bij het naar voren bewegen van het vierkantsbeen - dus wanneer de bek wordt geopend en de bovenkaak omhoog gaat - de tanden naar beneden gaan staan, gereed om in het slachtoffer te worden gestoten.

De gifklieren van de cobra's en koraalslangen (Elapidae) liggen aan de zijkant van het achtergedeelte van de kop. Ze worden omsloten door een stevig, pezig omhulsel. Dat is verbonden met de uiteinden van de spieren die de klieren indrukken en leeg persen op het moment dat de giftanden in het lichaam van de prooi worden geboord. Als hij het gif eenmaal heeft ingespoten, wacht de cobra geduldig af tot dit werkt. Dan begint hij traag te eten.

Het gif van de cobra's en koraalslangen, dat gemakkelijk in gedroogde vorm kan worden bewaard en dat verschillende soorten vergif bevat, is een siroopachtige vloeistof.

Soorten

Tot de familie van de cobra's, koraalslangen en verwanten (Elapidae) behoren ongeveer 150 soorten, die verspreid zijn over de warme streken van Afrika, Azië en Australië. In Australië maken ze bijna de gehele 'slangenbevolking' uit. In Noord- en Zuid-Amerika zijn de weinige soorten van deze familie zelden gevaarlijk. In Europa worden slangen van deze familie in het geheel niet aangetroffen.

Uiterlijk en karakter

De cobra's en koraalslangen, die ongeveer de helft van de bekendste gifslangen vertegenwoordigen, bereiken opvallende afmetingen. Ze hebben over het algemeen een fraai gekleurde huid. Zelden zijn ze agressief en ze bijten gewoonlijk alleen, als ze worden gestoord. Hun gif heeft een andere uitwerking dan dat van de groefkopadders of ratelslangen, daar het voornamelijk op het zenuwstelsel werkt. Hun beet veroorzaakt namelijk eerst gevoelloosheid in het getroffen lichaamsdeel en dan treedt slaperigheid op. De tong, het strottenhoofd en het eerste gedeelte van de ademhalingsas gaan daarna verlammingsverschijnselen vertonen.

Geleidelijk aan gaat de ademhaling moeizamer, totdat deze geheel ophoudt. Slechts bij een oppervlakkige wond of bij een kleine hoeveelheid ingespoten gif, is er enige hoop op redding. Tegenwoordig zijn, bij direct toedienen van de juiste serums, de mogelijkheden om slachtoffers te redden enorm toegenomen.

© 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Reptielen (Dier en Natuur) op 03-07-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Reptielen: Russell-adder en Afrikaanse boomadder: Omdat er weinig uiteenlopende informatie te vinden is over de Russell-adder (Vipera russelli) en de Afrikaanse boomadder (Atheris Chlorechis), zijn deze twee…
• Het bezweren van slangen: Dit artikel gaat over het bezweren van slangen: hoe slangenbezweerders het doen, en wat voor gevolgen het heeft voor de slangen.
• Reptielen: heilige angst voor de cobra: De gifslangen, en wel in de eerste plaats de cobra, maakten in India tot voor enkele tientallen jaren geleden ongeveer 20.000 menselijke slachtoffers per jaar. In dit…
• Reptielen: Egyptische cobra, Australische cobra en anderen: Aangezien er soms weinig bekend is over sommige soorten cobra's, zullen in dit artikel meerdere soorten cobra's beschreven worden. In dit artikel w…
• Reptielen: Zeeslangen: De slangen van de familie van de zeeslangen (Hydrophidae) zal in dit artikel besproken worden. Wanneer U vragen en/of opmerkingen heeft, kunt u een bericht achterlaten onderaan de pagi…