InfoNu.nl > Dier en Natuur > Diversen > Ambergrijs, amber, ambergris - geurende stof uit de potvis

Ambergrijs, amber, ambergris - geurende stof uit de potvis

Ambergrijs, amber, ambergris - geurende stof uit de potvis Ambergrijs of kortweg amber is een bijzondere stof die zich in het binnenste van een potvis vormt. Het wordt af en toe op het strand aangetroffen en wie het dan vindt heeft geluk: ambergrijs is veel geld waard. Amber is een kostbare stof die wordt gebruikt in de parfumindustrie en Chanel 5 is schatplichtig aan het braaksel van een potvis. Het moet niet worden verward met het Engelse woord 'amber' waar barnsteen mee wordt bedoeld. Ook dat wordt op het strand gevonden, maar kent een heel andere oorsprong en heeft niets met een potvis te maken. Barnsteen is ook kostbaar, maar haalt het niet bij ambergrijs.

Potvisbraaksel

In januari 2013 vindt een Engelsman Ken Wilman een groot brok ambergrijs. Het is voorpaginanieuws. Op het strand van Morecambe reageerde zijn hond overenthousiast op een brok dat potvisbraaksel bleek te zijn. Het spul is een grondstof voor de parfumindustrie en zit ondermeer in Chanel nummer 5. Het brok van een kilo of drie kan de man tienduizenden euro’s opleveren. De grijsgelige brok zelf ruikt sterk en de hondenneus is er zeer gevoelig voor. Hondje Madge was dan ook door het dolle heen toen hij de substantie op het strand ontwaarde. Hoe langer je er aan ruikt, hoe beter de geur wordt.

Ambergrijs en ambergris

Ambergrijs wordt ook wel kortweg amber genoemd, niet te verwarren met barnsteen. Met gele amber wordt barnsteen bedoeld en grijze amber is de vertaling van het Franse ambergris. Het is een wasachtge substantie die uit het darmstelsel van de potvis komt. Waarschijnlijk zijn het onverteerbare restanten van inktvisrugschilden, die bij de potvis op het menu staan.

Grijze amber en gele amber - barnsteen

Ambergrijs spoelt niet zo vaak aan, gele amber, barnsteen wel. Ambergrijs blijft doorgaans op zee en wordt in de netten van vissers gevonden. Ook treffen de slachters van de walvissen het in de ingewanden zelf aan.
Gele amber wordt gebruikt om bijvoorbeeld kralen van te maken en mondstukken van pijpen. Het is hard en te bewerken. Grijze amber is zacht en wasachtig en buitengewoon welriekend. Het werd in de negentiende eeuw gebruikt in:
  • parfum;
  • reukballetjes;
  • kostbare kaarsen;
  • haarpoeder;
  • pommade.

Parfumindustrie en Chanel 5

Ambergrijs was een van de grondstoffen voor de parfumindustrie (Chanel 5), maar wordt heden ten dage minder gebruikt. De aanvoer is onzeker en de prijs is hoog, waardoor de branche synthetische vervangers is gaan ontwikkelen. Het is ook een grondstof voor medicijnen.

Amber in eten

Turken gebruikten in de negentiende eeuw ambergrijs in hun eten en brachten het naar Mekka. Sommige wijnkopers deden een piezeltje in de rode wijn om er geur aan te geven.

Uit de ingewanden van een potvis

Het spul komt uit de darmen van een zieke walvis. Het vermoeden is dat het wordt gevormd door potvissen met een ingewandenstoornis. Soms zitten er stukjes been van de inktvissen ingesloten in de ambergrijs. Potvissen braken de brok uit, waardoor het in zee terechtkomt.

Herman Melville

Welriekend
Een walvis stinkt niet, schrijft Herman Melville in Moby Dick. De negentiende eeuwse schrijver wijdt in de klassieker een hoofdstuk aan ambergris. De potvis is een welriekend dier, zegt Melville, en dat kan ook haast niet anders als het, per ongeluk, zo’n lekkere stof produceert als ambergris. “Ik zeg je dat de beweging van een potvisstaart boven water een geur verspreidt als wanneer een met muskus geparfumeerde dame haar japon doet ruisen in een warme salon.”

Walviszaal in Ecomare
In 2013 spoelden er op Razende Bol bij Texel een bultrug en een potvis aan. Het leverde veel commotie op, maar uiteindelijk zijn de dode dieren afgevoerd en zijn de botten geprepareerd. De skeletten hangen tentoongesteld in Ecomare op het Waddeneiland. De potvis had een aangename verrassing voor de preparateurs: bij het uitbenen troffen ze een paar grote brokken ambergrijs aan. Het kostbare goed werd verkocht en van de opbrengst kon Ecomare de nieuwe walviszaal financieren. In de zaal is een replica van de brokken amber te zien en in een vitrine staat een echt stukje ambergrijs naast een flesje Chanel no. 5, dat zo lekker ruikt omdat er amber in verwerkt is.

Lees verder

© 2013 - 2017 Sjaanfanameland, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Sieraden van amberSieraden van amberSieraden van amber genieten een grote populariteit. Amber lijkt sterk op een edelsteen, maar is hars van een boom die da…
De schoonheid van amberIn de oertijd en in de vroege oudheid was amber een van de meest geliefde edelstenen. De prehistorische mens hield van a…
Wat is Amber alert?Wat is Amber alert?Amber alert maakt het mogelijk om groot alarm te slaan bij vermissing van een kind. De vermissing krijgt zo veel aandach…
Amber Alert: Komt het Amber Alert niet te laat?Amber Alert: Komt het Amber Alert niet te laat?Steeds vaker wordt er in Nederland een Amber Alert geactiveerd. Het systeem slaat alarm wanneer een kind vermist of ontv…
AMBER Alert: Kind vermistAMBER Alert: Kind vermistHet zevenjarige meisje Katja Leendertz werd 27 mei 2009 op het schoolplein in een auto meegenomen en is sindsdien vermis…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Ambergrijs, amber, ambergris - geurende stof uit de potvis"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sjaanfanameland
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Diversen
Special: Walvisvaart
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!