De onstuitbare opmars van de zwarte weduwe

De dodelijke zwarte weduwe mag u nooit over het hoofd zien als u in de donkere, vochtige hoekjes van uw huis of garage rommelt. Zeg nu niet dat deze exotische giftige spin niet voorkomt in Nederland. Hij is al verschillende malen gesignaleerd, onder andere in het Friese Damwoude. Het beest zat in een geïmporteerde auto uit Amerika. Deze in Noord-Amerika inheemse killer krijgt in Europa steeds meer vaste voet aan de grond...!

Doet haar naam eer aan

De mannetjes gaan elke zomer op zoek naar een vrouwtjesspin. Ondersteboven wacht ze in haar web terwijl het mannetje voorzichtig dichterbij komt. Voordat hij het web ingaat geeft hij tiksignalen op de zijden draden. Maar goed ook, want een onaangekondigd mannetje wordt door de zwarte weduwe als een prooi beschouwd. Zodra het paren voorbij is, maakt hij dat hij wegkomt. Het veel kleinere, hulpeloze mannetje waagt dus zijn leven tijdens de paring. Want als de vrouwtjesspin honger heeft, zal ze hem beslist verorberen. De zwarte weduwe doet haar naam inderdaad eer aan.

Gemakkelijk te herkennen

De zwarte weduwe herkent u meteen. Ze heeft een dik, bol achterlijf, zo groot als een erwtje. De onderbuik is voorzien van opvallende rode driehoeken. Samen vormen ze de herkenbare zandlopervorm. Twee scherpe, holle giftanden spuiten het gif in de prooi. Voor de mens is alleen het vrouwtje levensgevaarlijk. De kaken van het mannetje zijn namelijk te klein om zich een weg door de huid te banen. De zwarte weduwe is ongeveer 1,25 cm lang, het mannetje iets kleiner, met een spanwijdte van pakweg 2 cm. De spin eet andere insecten, zoals vliegen, kevers en andere spinnen. Ze wordt ongeveer twee jaar oud. De Europese weduwe is inheems in Zuid-Europa en huist in oude wijngaarden of olijfbomen. In de oogstperiode worden dan ook veel mensen gebeten.

Het web

Het web van de zwarte weduwe bestaat uit drie lagen. De bovenste laag is voorzien van steundraden, vastgehecht aan een tak, kei of baksteen. De middelste bestaat uit een ratjetoe van plakdraden, en de onderste uit flexibele, schuin naar de grond lopende draden, bedekt met uitermate plakkerige druppeltjes. Nadat een insect tegen de gronddraad is aangelopen, laat de draad los en blijft het beestje eraan vastplakken. De losse draad wikkelt zich vervolgens om het tegenspartelende insect heen, in de richting van het centrale webgedeelte. Daarna is het afgelopen met het diertje. De zwarte weduwe bijt, waarna het gif de ingewanden vloeibaar maakt. Later komt de spin terug om haar slachtoffer leeg te zuigen.

Kleine terminator van formaat

Voor de mens heeft de beet van de zwarte weduwe de kracht van een speldenprik.
De verschijnselen zijn:

• maagkrampen
• aangezichtspijn, waardoor praten moeilijk wordt
• verstarring
• verlammingsverschijnselen

De gevolgen van de beet zijn erg pijnlijk. De verschijnselen worden wel eens aangezien voor een acute blindedarmontsteking. Als gevolg van de verstarring kan hij of zij niet vertellen wat er is gebeurd, waardoor menig slachtoffer daardoor onterecht naar de operatiekamer wordt gebracht. En geopereerd...! Het spreekt vanzelf dat de kleine hoeveelheid gif bij een volwassene minder ernstige gevolgen heeft dan bij een kind. Bij 1 procent van de menselijke slachtoffers is de onbehandelde beet fataal.

Behandeling

Een injectie met tegengif is de enige manier om de pijn van de spinnenbeet draaglijk te maken. In het laboratorium wordt de spin ‘gemolken’ (gifprikkeling). Het tegengif werkt binnen twintig minuten. Wie zich niet laat behandelen, heeft zo'n vijf dagen veel last van de verschijnselen. Volledig herstel kan weken duren. De meest giftige spin is nog altijd de Braziliaanse zwerfspin (Phoneutria fera).

Gevaarlijke verspreiding

Dat we de verspreiding van de zwarte weduwe serieus moeten nemen, blijkt uit een bericht van reptielenzoo ‘Serpo’. De spin werd ontdekt in een planten- en bloemenveiling in Aalsmeer en naar ‘Serpo’ gebracht. Na vier weken werden aldaar pakweg honderd zwarte weduwen geboren. Als de spin op die veiling niet was ontdekt, zou ze inmiddels de stammoeder zijn geworden van zo’n 1000 nakomelingen.

Oorzaken van de verspreiding

Door het broeikaseffect kunnen meer exotische insecten in ons land overleven. Ook de bestrijdingsmiddelen voor het internationaal transport worden minder krachtig als gevolg van strengere milieueisen. Elk jaar worden er in Nederland niet-inheemse spinnen ontdekt, waaronder de zwarte weduwe en de Australische roodrugspin. In de komende tijd zullen we dus beter op moeten letten wat er in en om huis allemaal rondkruipt...!