InfoNu.nl > Dier en Natuur > Bloemen en planten > Het maarts viooltje

Het maarts viooltje

Het maarts viooltje Het maarts viooltje is het viooltje uit het violengeslacht Violaceae. Het is de eerste bloeier van alle soorten violen. Aan het eind van de winter zijn gemiddeld in maart, de prachtig paarse bloemen al te zien in de bossen, aan beschaduwde slootkanten en onder heggen op matig voedselrijke en vochtige grond. Het maarts viooltje is de enige van alle violensoorten met een geur. Een aangenaam zoete geur. Het is beslist de moeite waard om even door de knieën te gaan bij een plek in het bos met allemaal maartse violen. De geur is gewoon een verrassing. De Latijnse naam Viola odorata heeft het maarts viooltje dan ook aan de geur te danken.

Maarts viooltje

Het maarts viooltje (Viola odorata) wordt ook wel welriekend viooltje genoemd en is een vaste plant uit de viooltjesfamilie (Violaceae). Het Maarts viooltje is een inheemse plant in Europa en Azië. De plant komt in Nederland en België vrij algemeen voor. Het maarts viooltje valt onder stinsenplanten als bijgoed. Waarschijnlijk stammen de vele maartse violen in het wild, af van gekweekte soorten. Wereldwijd telt de familie zo' n 800 soorten in 20 geslachten, waarvan het geslacht Viola zo’n 400 soorten telt. In Nederland en België komen de soorten onder ander voor:
  • Akkerviooltje - Viola arvensis. Algemeen voorkomend en wit tot zachtgeel gekleurde bloemen.
  • Hondsviooltje - Viola canina. Algemeen voorkomend en blauwpaars gekleurd.
  • Driekleurig viooltje - Viola tricolor. Algemeen voorkomend en wit, geel en violet gekleurd.
  • Zandviooltje - Viola rupestris. Zeldzaam en blauwpaars gekleurd.
  • Bleeksporig bosviooltje - Viola riviniana –algemeen voorkomend
  • Donkersporig bosviooltje - Viola reichenbachiana. Algemeen voorkomend met roodachtig- paars tot paarse bloemen.
  • Melkviooltje - Viola persicifolia. Zeldzaam met melkwitte tot lichtblauwe bloemen.
  • Moerasviooltje - Viola palustris. Algemeen voorkomend met bleekpaarse bloemen.
  • Ruig viooltje - Viola hirta. Zeldzaam met blauwpaars of blauw gestreepte bloemen
  • Duinviooltje - Viola curtisii. Zeldzaam met zachtpaars en witte bloemen.

Determineren

Een aantal blauwkleurende viooltjes lijken erg op elkaar en zijn moeilijk te determineren. Wat is het verschil? Nog moeilijker wordt het om de bastaard viooltjes een juiste naam te geven. Het maarts viooltje kan een kruising vormen met ruig viooltje en het bleeksporig bosviooltje kan een kruising vormen met het donkersporig bosviooltje en hondsviooltje. Kenmerken om te helpen determineren:

Maarts viooltjeMaarts viooltje
Bleeksporig bosviooltjeBleeksporig bosviooltje
Donkersporig bosviooltjeDonkersporig bosviooltje

KenmerkMaarts viooltje- Viola odorataRuig viooltje-Viola hirtaHondsviooltje- Viola canina Donkersporig bosviooltje-Viola reichen
- bachiana
Bleeksporig bosviooltje- Viola riviniana
GeurJaNeenNeenNeenNeen
SpoorkleurRood/paarsZachtpaars behaardWit/geelwitDieppaarsRoomwit/ bleekblauw
BeharingBladerenDe gehele plant sterk behaardNeenNeenNeen
KleurDiep paarsblauwBlauwpaars of blauw gestreeptBleekblauw of bleekvioletRoodachtig- paars tot paars en naar de randen toe, lichter. Blauwpaars zonder roodtint.
BloeiMaart-meiApril-meiMei-juniBegin april-begin meiHalf april-mei
Vorm bloembladRondStompSpitsDe spitse bloembladen staan enigszins uit elkaarSpits
BladvormEirond met een diepe hartvormige voet. Groeien na de bloei sterk uit.Lichtgroen, langwerpig-eirond en hebben een hartvormige voet.Groeien na de bloei sterk uit. Driehoekig-eirond, en een zwak hartvormige of afgeknotte voet.Diep hartvormige voet en een sterker toegespitste top. De hartvormige brede, donkergroene en lang gesteelde blaadjes hebben vaak een iets blauwachtige tint.
SteunbladLangwerpig zwak behaarde rand.Driehoekig tot langwerpig en meestal kort gefranjerd.Meestal klein en weinig gewimperd, maar soms zijn ze vrij lang en iets getand.Lijnvormig tot langwerpig, met vrij lange en dicht bij elkaar staande wimpers.Langwerpig met vrij korte, verspreide wimpers.
WortelrozetDe bladeren vormen een rozet.De behaarde bladeren vormen een wortelrozet.De bladeren vormen geen wortelrozet. De meeste bladeren groeien in een wortelrozet.De stengels ontspringen in de oksels van de rozetbladen.

BladrozetBladrozet
Macro steunblaadjes of stipulenMacro steunblaadjes of stipulen
schutbladeren in het midden van de steelschutbladeren in het midden van de steel

Uiterlijk maarts viooltje

Het maarts viooltje is een vaste plant. Uit een kruipende wortelstok komt een rozet van lang gesteelde bladeren en een meestal zacht behaarde bloemsteel. De bladstelen zijn onbehaard, de bladeren rond en diep hartvormig. De bladrand is gekarteld en kortbehaard. De uitlopers na de bloei hebben bladeren die meer niervormig zijn. Onderaan de bladsteel staan twee grote langwerpig-driehoekige steunblaadjes (steunblaadjes of stipulen, die aan weerszijden van de bladsteel uit de stengel komen.) De kale steunbladeren dragen aan de rand franje en hebben een zwak behaarde rand. Tussen het rozet van grondbladeren komt een korte bloemsteel tevoorschijn met in het midden twee spitse schutbladeren. De bloemsteel staat rechtop en draagt een tweeslachtige en hangende bloem. Elke bloem wordt door vijf groen-bruine gelijkvormige, stompe kelkblaadjes omsloten.

De bloem

De tweeslachtige bloemen beginnen te bloeien eind februari/begin maart tot eind april en soms ook nog een keer in augustus en september. De bloeiende plant bereikt een hoogte van ongeveer 15 centimeter. De bomen zijn nog zonder blad en de schaduwplant profiteert van de zonnewarmte welke de bodem bereikt. De mooi paars gekleurde bloem heeft 5 bloembladeren, waarvan het onderste bloemblad een spoor vormt. Een spoor is een uitzakkend verlengstuk en heeft als functie om vroege vlinders en insecten naar de nectar te lokken, voor de bestuiving. In het midden is de bloemkroon wit gekleurd en op het onderste bloemblad lopen donkere aderen, wat een lief en vriendelijk uiterlijk geeft aan het maarts viooltje.


De eerste vlinders en insecten

De bloeiende, geurende bloemen van het maarts viooltje worden vaak door de bladeren bedekt en vallen zo niet op voor insecten. Maar het lokmiddel in de spoor lokt de insecten. De donkere aderen lokken de insecten (met name de eerste vlinders) richting nectarrijk spoor. De stempel op het eind van de stijl is haakvormig en naar beneden gebogen op een oranje bovenstandig vruchtbeginsel. De eigenlijke stempel is de buitenkant van de haakvorm. Een vlinder op het onderste bloemblad gaat met de roltong in het spoor. Door de beweging komt het stuifmeel van vorige bezoekjes zo op de haakvorm. De stempel komt weer naar boven en de vlinder krijgt het stuifmeel van 5 meeldraden op de roltong. Kruisbestuiving verzekert! Omdat de stempel weer naar boven komt is er geen sprake van zelfbestuiving. De vrucht is een doosvrucht met vele roodkleurige zaden. De vruchten zijn behaard en tweelobbig (ze kiemen met twee kiemblaadjes). Misschien in verband met de vroege bloeitijd maar het maarts viooltje vormt in het voorjaar zelden vruchten. Het maarts viooltje stekken in het voorjaar of zomer garandeert nieuwe planten of scheur nieuwe planten van de moederplant. Scheuren: planten met genoeg wortels uit elkaar trekken om zo twee of meerdere planten te krijgen. Om planten te scheuren is de herfst de ideale periode.

Kleistogame bloemen

Het maarts viooltje heeft een eigen tactiek om zaad te vormen. Het maarts viooltje heeft kleistogame bloemen. Pas in de zomer worden deze bloemen gevormd. Het zijn bloemen die dicht bij de grond zitten en die zorgen voor zelfbevruchting. De bloemen openen zich niet, hebben weinig ontwikkelde bloembladen en de 5 helmknoppen omhullen de stempel. Het stuifmeel hiervan vormt in de bloem stuifmeelbuizen en deze dringen direct in de stempel. De onrijpe vruchten graven zich vervolgens in de bodem in en worden daar rijp. Ook het donker- en bleeksporige bosviooltje maken hier gebruik van.

Weetjes

  • De Latijnse naam van het maarts viooltje is Viola odorata. Van het woord odorata is het woord odeur afgeleid. Odeur met de betekenis van ‘aangename geur’.
  • In de Oudheid was het maarts viooltje gewijd aan de godin van de liefde, Aphrodite. Waarschijnlijk vanwege de zoete verleidelijke geur.
  • Het viooltje kwam 400 voor Christus al in Griekenland voor.
  • De zoetgeurende olie uit de bloemen van het maarts viooltje wordt al van oudsher gebruikt voor parfum.
  • Aftreksels van de bladeren van het maarts viooltje werken laxerend en aftreksels van de bloemen helpen tegen hoest.
  • De geur van het maarts viooltje verdwijnt zodra je het ruikt. Het bevat het een stof (ionon) dat de geurharen in het neusslijmvlies verdooft, waardoor je het niet meer ruikt.

Lees verder

© 2015 - 2017 Rieja, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De geneeskracht van maarts viooltjeDe geneeskracht van maarts viooltjeHet maarts viooltje heeft blauw-violette bloemetjes die heerlijk ruiken. De Grieken en de Romeinen hielden van de geur v…
Viooltjes, traditie en cultuurViooltjes, traditie en cultuurHet plantengeslacht Viola heeft door de eeuwen heen de aan­dacht getrokken. Ongetwijfeld komt dit door de bloemvorm, die…
Bloemen in mijn bord, Maartse viooltjesBloemen in mijn bord, Maartse viooltjesMaarts viooltje of Viola odorata, geurend viooltje zoals de officiële naam luid, heeft altijd tot de verbeelding gesprok…
Geneeskrachtige kruiden bij eczeemBij eczeem wordt de huid rood, pijnlijk en gaat het jeuken. Soms treden niet al deze verschijnselen op, soms treden er m…
Viool of ViooltjeDe Nederlandse taal is vaak rijk aan verschillende uitleggen voor één woord. Een viool of viooltje, wordt hier een verkl…
Bronnen en referenties
  • http://wilde-planten.nl/maarts%20viooltje.htm
  • http://www.floravannederland.nl/planten/maarts_viooltje/#2
  • http://waarneming.nl/soort/info/7652

Reageer op het artikel "Het maarts viooltje"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Rieja
Laatste update: 26-09-2016
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Bloemen en planten
Special: Stinsenplanten
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!