Dier & tandenweetjes

Je kent ze wel, tanden. Het zijn die witte (?) harde beenstructuren die zich meestal in een mondholte bevinden, verschillend van uiterlijk naar gelang hun functie. Zowel mensen als dieren als borelingen hebben ze, al dan niet vanaf hun eerste levenscyclus. Zelfs vissen en vogels hebben tanden. Meestal dienen ze om voedsel te kauwen maar soms worden ze ook aangewend als wapen. Ook verschillen ze in vorm, buiten hun functie... ...naargelang ze dienen om vooral groen of vooral vlees te eten, maar meestal is hun hoofdfunctie, het vermalen van voedingswaren met de bedoeling voedsel tot zich te nemen. We bekijken ze even van dichter.

Eerst een filmpje met bijterige diertjes Filmpje met bijterige diertjes

De samenstelling van een tand

Elke tand bestaat uit vier grote onderdelen

• De kroon
• De hals
• De wortel(s)
• Het parodontium

Waaronder nog eens zes componenten:

• Het glazuur
• Het tandbeen
• Het tandmerg
• De tandholte
• De zenuw(en)
• bloedvat

Functie?

Om de vertering te bevorderen wordt het voedsel dat tot een lichaam genomen wordt fijngekauwd voor het in de slokdarm, de maag en vervolgens in de spijsvertering komt. Dit is dus een vergemakkelijksheidsfunctie voor de vertering. Verteren is een intensieve energieverbruiker, dus hoe kleiner het voedsel dat in de maag komt, hoe makkelijker de vertering en hoe meer voedingsstoffen er uit de voeding kunnen worden onttrokken om door het lichaam opgenomen te worden.

Functieverschil tussen een Kies, een snijtand en een hoektand

• Kies: het fijnkauwen gebeurt door de kiezen
• Snijtand: zijn vooral bedoeld om plantaardig voedsel te nuttigen
• Hoektand: houden het vlees op zijn plaats (in geval van nog levend)

Dieren tandenweetjes

• Een olifant heeft in elke kaakhelft een grote kies die tot enkele kilo’s kan wegen. Gedurende de leeftijdscyclus van een olifant wisselt het dier die tanden om de tien jaar met een maximum van zes keer per dier op een gans leven.
• Capibara’s voeden zich met land- en waterplanten voeden verslijten hun tanden erg snel, gelukkig is hij familie van de hamster wat maakt dat zijn tanden zijn hele leven lang doorgroeien.
• Hetzelfde geldt voor de tandjes van cavia’s, ratten,muizen en andere knaagdieren.
• Het gebit van een konijn bestaat uit 4 snijtanden, 2 stifttanden en 20 kiezen. Konijntjes wisselen hun melktanden soms al net voor de geboorte tot 3 à 5 weken na de geboorte (snelle diertjes hé) Hazen en konijnen hebben één verschil met knaagdieren qua gebit, namelijk de Stiftanden. Dit zijn de kleine snijtandjes die achter de snijtanden in de bovenkaak staan.
• Knaagdieren en konijnen hun snijtanden groeien levenslang en dit van 2-2.4 mm per week. Dit is dus bijna 10 cm per jaar, het is dus echt nodig dat ze veel rauwkost knagen. Andere kan het zijn dat de tanden te lang worden en het diertje met verloop van tijd niet meer kan eten, doordat de tanden niet meer op elkaar slijten maar naast elkaar groeien. Ald dit niet tegengegaan wordt sterft het dier geheid een uithongeringdood. (geldt trouwens voor de zelfde reden bij krombekvogels als papegaaien).
• De tanden van een fret groeien niet door zoals bij konijnen.
• Een slang gebruikt haar tanden enkel om de prooi te vangen, niet om te kauwen.
• Het melkgebit van de kat bestaat uit 26 tanden (14 in de bovenkaak en 12 in de onderkaak), bij de mens ligt dat op 2O tanden. Van drie tot zes maanden zullen katjes kunnen wisselen naar hun volwassen gebit, mensen doen dat pas vanaf hun zes jaar. Een volwassen gebit bij de kat bevat 30 tanden (16 in de bovenkaak en 14 in de onderkaak), bij de mens 32 blijvende tanden en kiezen (16 per tandenboog).
• Een mens wisselt maar een keer per leven van tanden in een mensenleven.
• Honden en wolven bezitten een carnivorengebit waarvan de hoektanden de belangrijkste tanden van het gebit zijn. Een volwassen hondengebit bestaat uit 42 elementen, waarvan :12 snijtanden, 4 hoektanden ,16 kleine- en 10 grote kiezen, waarvan 20 in de bovenkaak en 22 in de onderkaak.
• Een haai verbruikt zo een 20OOO tanden in zijn leven. Leuk om weten is, dat een haai drie rijen tanden heeft, wanneer hij er eentje verliest, duurt het slechts 3uur voor een tand van een achterliggende rij de plaats inneemt (straf hé).
• op de Svalbard-eilanden in de Noordelijke ijszee, (500km v/Noorwegen) werden overblijfselen gevonden van een voorhistorisch reptiel met tanden zo groot als komkommers. Het schootbeestje (smile) was zelf ongeveer een bus groot. Bij nader onderzoek bleek het om een kort genekte plesiosaurus te gaan, wat een zeereptiel zou geweest zijn. Het was de eerste maal dat er een volledig en intact Plisiosaurus skelet werd gevonden. http://www.nu.nl/news/842234/80/Resten_'zeemonster'_gevonden_in_IJszee.html
• Leden van de Panthero familie (Jaguars, Luipaarden, Leeuwen) zijn in staat er met een buit vandoor te gaan die twee maal hun eigen lichaamsgewicht overschrijdt, dit verreist niet alleen een immense kracht maar ook een enorm sterk gebit.
• bij een krokodil blijf je de twee grote tanden in zijn onderkaak zien als zijn bek gesloten is.
• bij een alligator en een kaaiman zie je de twee grote tanden in zijn onderkaak niet als zijn bel gesloten is.
• Olifantenslagtanden worden meermaals over de 100 Kg gewogen. Sommigen kunnen meer dan 3 meter lang worden. De zwaarste slagtand die men ooit vond woog 117 KG. Eigenlijk zijn olifantenslagtanden gewone (allé ja gewoon) snijtanden die in de bovenkaak blijven doorgroeien. Zij hebben vooral de functie om gaten in grond te hakken, bomen om te duwen, of in het slechtste geval, vijanden aan te vallen. Ze worden in de strijd meer als imponeringswapen gebruikt. En soms dienen ze zelfs al rustbankje voor hun slurf.
• Ook de slagtanden van walrussen doen dienst als graafwerktuig.
• De Tuimelaardolfijn heeft een 80 à 100 tal tanden.
• Paleontoloog Jan van Dam (Utrecht-Nederland) is een onderzoeker die opzoekingen doet naar het ontstaan en het uitsterven van diersoorten. In Spanje bleek hij de ideale plaats gevonden te hebben, om zijn onderzoekwoede te botvieren toen bleek dat in de buurt van Madrid maar liefst 80 000 verschillende fossiele tanden en kiezen tevoorschijn groef uit de gesteenten. Dat zijn maar liefst 80 000 van de in totaal 132 soorten bekende en geregistreerde knaagdiersoorten, variërend in leeftijd van 24,5 tot 2,5 miljoen jaar oud. (jee). (zie link 1)

Wapens

Dieren met scherpe en/of veel bijtertjes roepen een zekere voorzichtigheidsdrang op bij benadering van het betreffende dier. Denk maar aan de manier waarmee u automatisch een goudvis zal opnemen, en doe dan hetzelfde met een krokodil (smile) grinnik. U merkt, de tanden hebben een zekere angst voor ons in petto.

Mannelijkheid

Tanden zijn soms ook een symbool van mannelijkheid, buiten een wapen, denk Bull Olifant, Neushoorn, ...

Dieren met scherpe en gevaarlijke tandjes (een greep)

• krokodillen
• leeuwen
• Alle katachtigen
• haaien
• piranha's
• python

Leukje: Ook de duivel in al zijn vormen, wordt steevast uitgebeeld met heikele en scherpe tandjes

Er is een structureel verschil tussen carnivoren en herbivoren.

• Carnivoren hebben meer puntige tanden om het vlees te knippen en te snijden (denk Leeuw).
• Herbivoren hebben meer platte tanden (denk konijn).
• De andere hoofdfunctie is het afsnijden en fijnmalen van voedsel. Vleeseters knippen hun prooi ermee in kleinere stukken en planteneters kauwen (en herkauwen) er hun voedsel mee.
• Een alleseter heeft een combinatie van deze tanden (dat is dus een makkelijk herkenningspunt bij twijfel).

Vogeltandjes

• Bij vogels wordt de ei-tand op dag 7 van het ontwikkelings/broedproces gevormd op de neus van de snavel.
• Vogels, reptielen, schildpadden en hagedissen (niet allemaal) die uit hun ei komen hebben een zogenaamde ei-tand, waarmee ze de eierschaal kunnen doorbreken. In de eerste dagen na de geboorte, valt die tand weer af. Zonder dit hulpmiddel zouden veel jonge dieren de kracht niet hebben door de eierschaal te breken en een verschrikkelijke uithongeringdood sterven tussen hun ontwikkeling en hun effectieve geboorte.
• Een ei-tand is een geboortehulpje dat dat meestal voorkomt bij jeugdige niet geslachtsrijpe exemplaren ( Juveniel).
• Een ei-tand is meestal een tijdelijke tand dus.
• Een ei tand hoeft niet in de kaak gegroeid te zijn, het kan net zo goed een extra stevige schub zijn die op de snavel gesitueerd is.
• Bij reptielen valt die tand meestel af vlak na de geboorte.
• Het is bekend dat wormhagedissen en een aantal draadwormslangen hun tand behouden tijdens hun levenscyclus. Buiten de geboorte uitbraak is er niets bekend over een eventueel andere functie van deze ei-tand.

Schoolvoorbeeld van Alleseter

• De mens (smile)

Menselijke tandenweetjes

• Mensen laten hun tanden witten met allerhande middeltjes en technieken om ze witter te laten lijken.
• John Massis (België) was in staat een treinwagon vooruit te trekken met zijn tanden. Hij verlegde zijn grenzen en heeft records op zijn naam staan van tram tot helicopter.
• De Inuits hadden vroeger korte versleten tanden doordat ze op zeehondenvel kauwden om het tot leder te maken, wat er voor zorgde dat hun gebit snel versleten.
• In de Schnurkeramikkultur werden er dierentanden als grafgiften meegegeven. De grafgiften geven de indeling naar status en sekse weer, naargelang hun aantal en met onderscheid van volgorde tussen de sierraden en wapens (strijdbijlen), maskers gemaakt van of versierd met dierentanden.
• Op Bali bestaat er een ritueel waarin men de kinderen die hun puberteit bereiken, de tanden bijvijlt. (brrr) en gezond voor de tandjes lijkt het me ook niet.
• In Birma staat het rijkelijk een laagje goud over je tanden te laten plaatsen. Het is daar eveneens een van de zeven schoonheden.
• Rode afgebrokkelde koetekes tanden in Thailand hebben als oorzaak het bijten van de bedelnoot. Het is daar traditie, gezond en mooi is iets anders
.

• In Vietnam is het een tijd mode geweest met zwarte tanden rond te lopen (jakkes).
• Doorheen eeuwen heen zijn dierentanden een universeel middel waar men sierraden van maakte. Enkele voorbeelden, halskettingen, armbanden, oorbellen, ...
• Bij de Afrikaanse Woodabe (stam) schilderen de mensen hun huid zwart zodat hun tanden witter lijken (gezonder dan ons bleken en het Balinese schaven in elk geval).

Hoofdstuk Tandverzorging

Geschiedenis

• De oudste tandonderhoud benodigdheden dateren uit de tijd van de Oude grieken, Egyptenaren en Romeinen?
• De eerste tandpasta bestond uit een mengeling van poeder van as, gebroken eierschalen en steengruis. Brrr (maakte vast schroeven op het glazuur.
• Pas in 1850, werd de moderne tandpasta uitgevonden door een Engelse tandarts.
• Tandenborstels waren echter erg duur, want de ijzeren of ivoren steel was een duur materiaal. De borstel bestond uit echt dierenhaar, wat maakte dat dit toch wel erg nodige artikel onder de luxe artikelen viel.
• Het was de uitvinder van de tandpasta die het goedje tenslotte in een tube stak, dus dat is ook een krediet dat we hem moeten toekennen.

Tandentaal en communicatie
Leeuwen, katten, honden, groene meerkatten, ze hebben allemaal een stevig stel imponerende bijters. Iedereen kent het spreekwood, blaffende honden bijten niet, maar, wanneer we een ander aanhalen, de tanden laten zien, dan begrijpen we meteen dat dit een dreigement is. Waneer honden hun tanden laten zien, (neuzetandjes) dan weet iedereen, ‘oi, opletten’. Tanden zijn dus ook een communicatiemiddel.

Tanden poetsen (een greep)

• Buiten de tandenborstel in alle vormen waar we hem als mens in kennen zijn er ook natuurlijke tandenborstels, even een rijtje:
• De gewone poetslipvis: bewijst grote vissen een dienst door hen te verlossen van hun parasieten en de voedselresten tussen hun tanden in ruil voor bescherming. Poetslipvisjes zijn een belangrijke schakel tegen vissenjeuk. Zij verwijderen parasieten van vissenhuid en uit of vantussen de kieuwen. Ze kiezen (meestal per twee) een opzichtige plaats in het koraalrif. Hun plaats noemt men dan een poetsstation. De vissen trekken er dan geheid naartoe zoals wij naar de car wasch (smile). Poetslipvisjes zijn Blauw/zwart gestreept en hebben een lang smal lijfje. Daar ze zo nuttig zijn voor het comfort van de groten, worden ze niet opgegeten zoals hun minder fortuinlijke soortgenoten.
• Er bestaat ook een valse poetslipvis, (die lijkt heel erg hard op de gewone poetslipvis, maar heeft hele scherpe tanden, waarmee hij zijn niets vermoedende slachtoffers bijt.
• Krokodilwachter of Egyptische plevier, (Pluvianus aegyptius}, is een Afrikaanse vogel uit het geslacht Pluvianus en is Tevens de enige in dit geslacht. Het is een klein vogeltje dat restjes vlees, voedselresten en parasieten van tussen de tanden van nijlkrokodillen pikt, om zo de kroko zijn gebit netjes te houden Nijlkrokodillen kunnen hun gebit zelf niet onderhouden daar hun tong vastgegroeid is. Krokodilwachters zijn er in twee ondersoorten: Pluvianus aegyptius aegyptius en Pluvianus aegyptius angolae. (zie link 3)

Onthouden
Wist je dat tandproblemen zowel bij mens als dier kunnen wijzen op een andere lichamelijk probleem in het lichaam of de oorzaak zijn van andere kwalen? Een goede tandhygiëne is dus van cruciaal belang.

Tanden in spreekwoordelijk gebruik (een greep)

• Die de minste tanden hebben, kauwen het meest (zoiets als de beste stuurlui staan aan wal)
• Ergens uw tanden inzetten
• Haar op uw tanden hebben
• Tand om tand
• Iemand aan de tand voelen
• Met uwe mond vol tanden staan
• Op uw tandvlees lopen
• Uw tanden laten zien

Andere tanden

• Sierraden
• Lucas & Lotte en de dierentanden
(kinderboekjes promotiemateriaal voor Davitamonproducten)[/L]

• Tand om tand door Willy Schuyesmans; illustraties door. Leo Timmers – Utgeverij Averbode;1999 - ISBN 90-317-1527-1

Tandenwoorden (een greep)

• Achterstand
• Hoogstandjes
• Omstandigheden
• Tandarts
• Standaard
• Standing
• Stand-up
• Verstandelijk

Links

• Paleontoloog Jan van Dam
• Een echte Spinosaurus tand http://www.2dehands.nl/winkel/stampcorner/17116671-grote-originele-dinosaurus-tand.html? afdeling=verzamel
• de krokodilwachter