InfoNu.nl > Dier en Natuur > Natuur > De wolf keert terug: een wolvenplan voor Nederland

De wolf keert terug: een wolvenplan voor Nederland

De wolf keert terug: een wolvenplan voor Nederland De wolf komt terug naar Nederland en dat heeft consequenties. Omdat het meer dan 100 jaar geleden is dat er wolven in Nederland leefden, is de kennis over de dieren en het samenleven ermee vervaagd en zal er veel voorlichting gegeven moeten worden. Omdat de wolf in een aantal Europese landen nooit helemaal verdwenen is en de populatie alweer gegroeid is tot ongeveer 10.000 exemplaren, kan de overheid in samenwerking met experts uit het buitenland een protocol opzetten en de taken en verantwoordelijkheden met betrekking tot de wolf verdelen. Er zullen zeker conflicten ontstaan en schade als gevolg van gedood vee is onvermijdelijk, maar een duidelijk systeem dat voorschrijft hoe preventiemaatregelen genomen kunnen worden en welke tegemoetkomingen veehouders krijgen, zal veel problemen voorkomen. Voor het publiek geldt, dat een goede communicatie van grote waarde is en het voorstel van een wolvenplan voor Nederland is de eerste stap naar acceptatie en begrip voor deze Europese oerbewoner.
Bron: Yolanda, PixabayBron: Yolanda, Pixabay

De wolf in Nederland

Eind 19e eeuw werd in Limburg de laatste wolf van Nederland doodgeschoten en een groot deel van de 20e eeuw was de wolf bijna uitgeroeid in geheel Europa. Maar sinds het einde van de 20e eeuw nemen de aantallen weer toe en vanuit de plaatsen waar de wolf nooit helemaal weg is geweest, breidt de populatie zich weer steeds verder uit en verspreidt zich over Europa. Er leven nu ongeveer 10.000 wolven in Europa, verdeeld over tien populaties.

Dat de wolf zich als soort weet te handhaven is te danken aan zijn vermogen om zich aan te passen aan verschillende leefomstandigheden, prooidieren en aan de aanwezigheid van de mens.
Dieren uit de Duitse en West-Poolse populatie worden steeds vaker in de buurt van de Nederlandse grens gespot en begin maart 2015 was er het eerste fotografische bewijs dat er een wolf de grens gepasseerd heeft. Dit dier, dat kwam vanuit het Duitse Niedersachsen heeft in een paar dagen tijd grote afstanden in Noord Nederland overbrugd en is na vier dagen weer over de grens naar Duitsland vertrokken. Daar werd het jonge mannetje overreden door een auto. Het nieuws dat er voor het eerst weer een wolf in Nederland gesignaleerd is, waarvan ook nog bewijs op foto en film is vastgelegd, werd in de pers flink uitgemeten.

In de herfst van 2016 werd er een tweede wolf in nederland gesignaleerd, deze keer in Overijssel vlakbij de grens met Duitsland.
In maart 2017 werd een derde wolf gevonden op de autosnelweg in Drenthe, tussen Meppel en Hoogeveen. Helaas was dit dier al overleden, wederom ten gevolge van een aanrijding.

Eind 2018 werd in de omgeving van De Lutte in Overijssel een wolf gesignaleerd, dit dier doodde in december van dat jaar een schaap en vertrok vervolgens naar het Duitse Walle, dat ongeveer op een afstand van 200 kilometer van De Lutte vandaan ligt.
Eind februari 2019 werden er in de Overijsselse gemeenten Holten en Lemelerveld in totaal acht schapen doodgebeten door een wolf. Het Wageningen Environmental Research meldde dat er zich toen drie wolven in Nederland bevonden, twee daarvan waren vrouwtjes, waarvan er één op dat moment langer dan zes maanden op Nederlands grondgebied leefde.

Wolven in Duitsland

In Duitsland gaat het goed met de wolf. Er leefden in 2018 ongeveer 73 roedels en 21 wolvenpaartjes, waaruit weer welpen geboren worden. De jonge mannetjes trekken verder wanneer ze oud genoeg zijn en kunnen daarbij makkelijk de grens met Nederland oversteken.

Dichtbij Nederland

Het leefgebied van de wolven die het dichtst bij de grens met Nederland leven, bevindt zich op de Lüneburger Heide.
In de provincie Niedersaksen, waar dit natuurgebied ligt, werden in april 2019 officieel 23 wolvenroedels en 1 paartje geteld.

Voorbereiding op de terugkeer van de wolf: het wolvenplan

Omdat het niet zozeer de vraag was óf de wolf naar Nederland zou komen, maar eerder wanéér de wolf naar Nederland zou komen, hebben het ministerie van Economische Zaken, de provincies (IPO) en het Faunafonds hun krachten gebundeld en in 2013 een voorstel voor een wolvenplan voor Nederland opgesteld. Het doel van dit wolvenplan is het bieden van kaders voor het samenleven van wolf en mens.

De wolf is volgens Europese wetgeving een beschermde diersoort en hieraan zijn strenge regels verbonden. Omdat de komst van wolven consequenties met zich meebrengt en de kennis over de wolf en manieren om ermee samen te leven zijn vervaagd, is een goede voorbereiding, voorlichting en procedurebepaling noodzakelijk.

Dankzij subsidies van de provincie Limburg en het Faunafonds hebben de organisatie 'Wolven in Nederland' en de universiteiten van Tilburg en Maastricht hun bijdrage kunnen leveren aan het voorstel van een wolvenplan. Dit wolvenplan bestaat uit aanbevelingen en adviezen van waaruit vervolgstappen kunnen worden ondernomen en omdat de ontwikkelingen kunnen vereisen dat onderdelen moeten worden aangepast, is het aan de bestuurders om te bepalen welke aanbevelingen worden gebruikt in de praktijk.

Wet- en regelgeving en probleemwolven

Volgens het Europees recht gelden er bepaalde regels omtrent het in stand houden van de wolvenpopulatie. Door de soort toe te voegen aan de Bekendmakingslijst Flora- en Faunawet en door voorlichting te geven over de regels en verboden, worden geschillen en problemen voorkomen, zodat een gunstige staat van instandhouding (G.v.I.) van de wolf gewaarborgd is.

Wolven hebben rustige gebieden of delen van gebieden nodig om zich te vestigen en voort te planten en voldoende voedsel, rust, veiligheid en tolerantie zullen door Faunabeheerplannen en provinciale Faunabeleidsplannen gewaarborgd worden. De wolf krijgt de ruimte om zelf zijn gebiedskeuze te bepalen, wat kan leiden tot conflicten met de mens.

Een wolf die zich opvallend gedraagt tegenover de mens of zich vooral richt op vee kan als probleemwolf worden gezien en voor deze dieren geldt een omgangsprotocol, dat overgenomen is uit Duitsland. Dit protocol verwijst naar het gedrag, de oorzaak hiervan, de inschatting van de situatie en de maatregel die genomen dient te worden:

Gedrag Oorzaak Inschatting Maatregel
Wolf bezoekt 's nachts bebouwd gebiedNormaal gedrag, de wolf mijdt mensen, maar geen bebouwingOngevaarlijkEventueel beschikbare voedselbronnen verwijderen
Wolf bezoekt overdag bebouwd gebiedNormaal gedrag, de wolf mijdt mensen, maar geen bebouwingOngevaarlijkEventueel beschikbare voedselbronnen verwijderen
Wolf vlucht niet meteen, maar blijft mensen observerenNormaal wanneer een (jonge) wolf nog geen slechte ervaringen heeft meegemaaktOngevaarlijk, maar oppassen voor lokken en/of voerenGeen, maar oppassen voor habituatie (gewenning)
Wolf verblijft langdurig in of nabij bebouwd gebiedPaartijd, de wolf zoekt een partner of ziet honden als concurrent of de wolf heeft een sociale verhouding met een hond. Het kan zijn dat de wolf voedselbronnen heeft ontdektIn de gaten houden, mogelijk is er een conditionerings- of habituatieprobleem, er kunnen kruisingen met honden (hybriden) ontstaan en de hond kan letsel oplopenDe oorzaak opsporen en wegnemen, een zender bij de wolf aanbrengen en verjagen
Wolf benadert meerdere malen mensenMogelijk sterke voerconditionering of habituatieKritisch, er is kans op habituatie, agressie of menselijk letselZender aanbrengen, verjagen en het publiek waarschuwen om niet te voeren. Helpt dit niet dan de wolf verwijderen
Wolf benadert meermaals mensen met hondenDe wolf ziet een soortgenoot in de hondIn de gaten houden, kan gevaarlijk zijn voor de hondZender aanbrengen en verjagen
Wolf benadert meermaals mensen met honden en toont daarbij agressie naar hondenDe wolf ziet in de hond een soortgenoot die zijn territorium bedreigtKritisch, de hond kan letsel oplopen en voor de mens kan de situatie stress opleverenWolf verwijderen
Wolf reageert agressief op mensen, zonder dat hiervoor een aanleiding isExtreme habituatie of hondsdolheidGevaarlijkWolf verwijderen
Wolf doodt onbeschermd veeNormaal gedrag, de wolf maakt geen onderscheid in prooisoorten en vee is makkelijk te vangenOngevaarlijk, wel oppassen voor specialisatie, d.w.z. dat de wolf uitsluitend vee doodtPreventieve maatregelen
Wolf doodt herhaaldelijk beschermd veeDe wolf heeft geleerd dat vee een makkelijke prooi isKritisch, gevolg is een hoge financiële-, emotionele- en acceptatieschadePreventieve maatregelen, wanneer dit niet helpt de wolf verwijderen, afhankelijk van de status van de populatie
Wolf doodt herhaaldelijk hondenDe wolf heeft geleerd dat honden een makkelijke prooi zijn of ziet ze als concurrentenKritisch, grote acceptatieschade bij de hondenbezitterPreventieve maatregelen, indien dit geen resultaat heeft, de wolf verwijderen

Nodige maatregelen, verantwoordelijkheden en meldpunten

Het is belangrijk dat er veel duidelijkheid is omtrent de taken en verantwoordelijkheden voor zowel de Rijksoverheid, de provincies, de gemeenten en het Faunafonds, alsook voor het publiek.

De Rijksoverheid

Het ministerie van Economische Zaken communiceert de verplichtingen die voortvloeien uit internationale verdragen en vertaalt deze naar de nationale wetgeving. Daarnaast is het onder andere de taak van het ministerie om zich in samenwerking met de provincies en buurlanden te buigen over grensoverschrijdende wolvenplannen, zoals het maken van afspraken rondom de instandhoudingsdoelstellingen.

De provincies, de gemeenten en het Faunafonds

De provincies zijn verantwoordelijk voor het faunabeleid en zullen daarbij moeten samenwerken omdat wolven immers geen provinciegrenzen kennen. Ook zijn de provincies beslissingsbevoegd wanneer het gaat om een probleemwolf. De gemeenten kunnen in beeld komen wanneer er een acuut veiligheidsprobleem ontstaat, waarbij snel maatregelen genomen moeten worden. Provincies en Faunafonds zijn verantwoordelijk voor de financiering van het deel van de monitoring en het onderzoek dat benodigd is voor de preventie en tegemoetkoming in de schade die de wolf kan aanrichten.

Bron: PetraBlahoutova, PixabayBron: PetraBlahoutova, Pixabay
Het wolvenbureau
De Rijksoverheid en provincies kunnen mogelijk gezamenlijk een wolvenbureau instellen, dat een onafhankelijk kenniscentrum vormt, bemand door wolvendeskundigen, een vertegenwoordiger van het Faunafonds en deskundigen op het gebied van communicatie. Geleidelijk zou hieruit een 24/7 bemand bureau kunnen ontstaan, dat bereikbaar is voor bijvoorbeeld particulieren, wegbeheerders, politie en dierenambulance voor het melden van sporen van een wolf, een levende of gewonde wolf, een dier dat ten prooi is gevallen aan een wolf of een dode wolf. Verder onderhoudt het wolvenbureau contacten met vergelijkbare instellingen in binnen- en buitenland en draagt zorg voor onder andere coördinatie van monitoring en onderzoek, centrale registratie van gegevens en communicatie rondom de wolf.
Samen met de provincies en het Faunafonds zal het wolvenbureau de voorlichting aan veehouders verzorgen, betreffende taxatie en preventie van schade en tegemoetkomingen in de schadekosten. Ook zal samen met het Faunafonds een netwerk van vrijwilligers gecoördineerd worden ter ondersteuning van veehouders.

Vragen en voorlichting

Voor veel mensen is het belangrijk om te weten waar ze terecht kunnen met vragen en via (social) media kan veel voorlichting gegeven worden, bijvoorbeeld op websites of in televisieprogramma's. Les- of spreekbeurtpakketten voor scholen of instructie en trainingen voor excursieleiders zijn allemaal mogelijkheden om informatie te verstrekken.

Tegemoetkomingen in de kosten van preventie en schade

Veehouders kunnen een tegemoetkoming verwachten wanneer zij aan bepaalde regels voldoen met betrekking tot schadepreventie. Ook kan er een tegemoetkoming zijn in de kosten van de preventie zelf. Het Faunafonds draagt zorg voor het financieren van onderzoek naar de effectiviteit van preventieve maatregelen en de tegemoetkoming in de kosten. Het wolvenbureau zal behalve een onderzoeksteam ook een schadeteam oprichten, dat actie onderneemt in geval van schademeldingen. Er zullen een wolvendeskundige, een dierenarts een vertegenwoordiger van het Faunafonds en in sommige gevallen een taxateur in dit team zitten.

Bron: Torfi007, PixabayBron: Torfi007, Pixabay

Aanbevelingen bij het signaleren van (probleem)wolven

Wanneer er een wolf wordt gesignaleerd in een minder geschikt gebied, zoals in de bebouwde kom, hoeft men alleen alert te zijn, maar verder geen maatregelen te nemen. Het best kan er een nationaal verbod op het voeren van wolven komen om problemen te voorkomen. Er kan wel naar eventuele opties gekeken worden wat betreft verjaging, ontmoediging of verwijdering van de wolf wanneer er gevaarlijke situaties ontstaan.

Er zijn strenge wetten omtrent het vangen of doden van wolven en ook in probleemgevallen zal dit alleen worden gedaan door bevoegde mensen en wanneer er geen andere opties zijn. Maar ook hierbij dient de internationale wetgeving gehandhaafd te worden. Soms is het doden van een wolf een betere oplossing dan het verplaatsen, omdat wolven grote afstanden kunnen afleggen en weer terug kunnen keren naar hetzelfde gebied of in een nieuw leefgebied problemen veroorzaken.

Belangrijk is dat er een opvangpunt komt voor verweesde wolfpups en gewonde wolven, waarbij het belang van het dier voorop staat wanneer er besloten moet worden of er een stressvolle quarantaine periode gestart wordt.

Kruisingen tussen honden en wolven (hybride wolven) zijn net als wolven beschermd en mogen niet zomaar gevangen of gedood worden. Daarom is het van belang dat, net als in het buitenland, het kruisen van beide soorten wordt tegengegaan en dat dieren waarvan vastgesteld is dat het hybriden zijn mogelijk opgevangen kunnen worden, of door een persoon met een officiële ontheffing gevangen of gedood mogen worden.

Wat de terugkeer van de wolf concreet betekent

Dat het goed gaat met de wolf in Europa is duidelijk en er zijn veel mensen die dit toejuichen, maar ook veel mensen die de nadelen ervan inzien of zelfs bang zijn. Voor de mens zal de wolf geen gevaar opleveren, zolang de mens het dier met respect benadert, afstand houdt en niet in het nauw drijft.

De wolf zal veelal jagen op wild maar ook op gehouden dieren. Het is niet waarschijnlijk dat volwassen runderen en paarden aangevallen worden, de slachtoffers zullen vooral schapen, geiten, kalveren, damherten, honden en hobbydieren zijn. Hobbydierhouders die in een wolvenleefgebied wonen zullen hun dieren 's nachts op stal moeten houden en voor bedrijfsmatig gehouden landbouwdieren kan een tegemoetkoming in de kosten van (elektrische) afrasteringsconstructies aangevraagd worden. Experts uit het buitenland kunnen trainingen en voorlichting geven in het gebruik van waakhonden, lama's en ezels als preventiemiddel in vrijgrazende kuddes.

Afgezien van de nadelen is het een bijzondere gelegenheid wanneer een wolf in het wild gespot wordt en wanneer men goed is voorgelicht, kan men van dit moment genieten en het eventueel ook nog vastleggen.
© 2015 - 2019 Infoelephant, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De mysterieuze levenswijze van de wolfDe mysterieuze levenswijze van de wolfDe wolf, de meeste kennen hem wel. Maar niet iedereen weet hoe hij leeft, jaagt of zich verspreidt. Onder de mensen is e…
Natuurbescherming in NederlandNederland heeft veel natuur. De natuur is er heel mooi. Maar hoe wordt die natuur beschermd en door wie?
Bestuursrecht is het schild van de burgers tegen de overheidHet administratief recht, beter bekend als het bestuursrecht, is het rechtsgebied dat de burger bescherming biedt tegen…
De Nederlandse overheidIn Nederland is de overheid het hoogst bevoegde gezag. Er zijn verschillende soorten van overheid, zoals de provinciale,…
De wolf is weer in Nederland, territorium VeluweDe wolf is weer in Nederland, territorium VeluweDe wolf is een dier dat voor veel mensen tot de verbeelding spreekt. Het dier komt voor in veel volksvertellingen, in sp…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: WikiImages, Pixabay
  • Wageningen UR - Voorstel voor een wolvenplan voor Nederland verschenen, www.wageningenur.nl/nl/nieuws/Voorstel-voor-een-wolvenplan-voor-Nederland-verschenen.htm/ bezocht op 11-03-2015
  • Wageningen UR - www.wageningenur.nl/upload_mm/6/d/4/a952fa2e-391f-4795-9896-b7c367159b37_AlterraRapport2486.pdf/, bezocht op 11-03-2015
  • NRC - https://www.nrc.nl/nieuws/2017/03/03/weer-een-wolf-en-weer-doodgereden-7098911-a1548689/, bezocht op 03-08-2017
  • Nu.nl - https://www.nu.nl/dieren/5824584/acht-schapen-in-overijssel-eind-februari-doodgebeten-door-een-wolf.html/, bezocht op 03-04-2019
  • Wolfsmonitoring.com - https://www.wolfsmonitoring.com/monitoring/wolfsterritorien_in_niedersachsen/, bezocht op 14-04-2019
  • Afbeelding bron 1: Yolanda, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: PetraBlahoutova, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Torfi007, Pixabay

Reageer op het artikel "De wolf keert terug: een wolvenplan voor Nederland"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Infoelephant
Laatste update: 14-04-2019
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Natuur
Bronnen en referenties: 9
Schrijf mee!