InfoNu.nl > Dier en Natuur > Insecten en ongedierte > Muggensoorten en muggen die in de winter steken

Muggensoorten en muggen die in de winter steken

Muggensoorten en muggen die in de winter steken Wanneer in de zomer de deur opent staat dan schreeuw je al gauw: “deur dicht, de muggen komen binnen”. De muggen die je ‘s nachts uit de slaap houden met hun gezoem en akelige geprik. De mug die je ’s nachts in de zomer steekt is vaak de gewone steekmug. Een van de soort muggen die in Nederland voorkomt en ’s winters op non-actief gaat. Maar er zijn ook muggen die wél actief blijven in de winter en bloed zuigen bij de mensen.

Steekmuggen (Culicidae)

Steekmuggen zijn familie van muggen (onderorde Nematocera) die behoren tot de orde van de tweevleugeligen (Diptera). In een Hollandse zomer kan het de gewone huissteekmug (Culex Pipiens) zijn of de geringde wintersteekmug (Culiseta annulata) die ons prikken en bloed zuigen. In de winter meestal de geringde steekmug. Beide muggensoorten zijn muggen die het meest rond en in het huis te vinden zijn.

Waarom prikt de mug?

Onder normale omstandigheden voedt een mug zich met plantensappen. Maar als een vrouwtjesmug eieren gaan aanmaken, heeft ze een voedzamere maaltijd nodig. Ze prikken een dier of een mens in de huid en zuigen bloed uit een ader. Het bloed is namelijk nodig voor het bloedeiwit. Eiwitten die de mug gebruikt om de eitjes te laten ontwikkelen. De vrouwtjesmuggen die mensenbloed op hun menu hebben staan volgen een geurspoor. Geuren van zweet en koolstofdioxide (dat we uitademen), in combinatie met de warmte van een lichaam.

Andere muggen

Wereldwijd zijn er zo’n 3.000 soorten muggen. Alleen de vrouwtjes maken de zoemgeluiden en die worden opgevangen door de geveerde antennes van de mannetjes. Ieder vrouwtje produceert haar eigen geluid, zodat haar mannetje niet gaat paren met een ander vrouwtje. De volgende muggensoorten zijn in Nederland actief:

Aziatische tijgermug (Aedes albopictus)

Zoals de naam al doet vermoeden komt deze mug oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië. De mug komt af en toe mee met internationale transsporten naar ons land maar heeft zich anno 2016, nog niet definitief gevestigd in ons land. De vrouwtjes van de tijgermug hebben eveneens bloed nodig voor de ontwikkeling van de eitjes in hun lichaam. Maar de tijgermug steekt overdag, wanneer de mens actief is. Een steek van de tijgermug is pijnlijk en kan een allergische reacties veroorzaken. Bovendien is er een kans dat de Aziatische tijgermug virussen van bepaalde tropische infectieziekten door geeft zoals: dengue (knokkelkoorts) en chikungunya.

De geringde steekmug (Culiseta annulata)

Deze steekmug is groter dan de gewone steekmug, en heet ook wel grote steekmug. De geringde steekmug heeft een gespikkeld uiterlijk en witte ringen om de donkere poten. Juist vanwege het gestreepte en gespikkelde uiterlijk wordt de wintermug vaak aangezien voor een tijgermug. Maar in tegenstelling tot de geringde steekmug is de tijgermug gitzwart met veel duidelijker witte strepen op het lichaam en poten. De geringde steekmug is net als de gewone steekmug, binnenshuis aan te treffen. Het verschil met de gewone steekmug is dat de geringde steekmug actief blijft in de winter en het vrouwtje de hele winter door eitjes kan leggen en dus bloed nodig heeft.

Dansmuggen

Dansmuggen worden ook wel vedermuggen genoemd, en zijn volledig ongevaarlijk.

Kriebelmuggen (Simuliidae)

In Nederland komen 17 verschillende soorten kriebelmuggen voor. Kriebelmuggen zijn kleine mugjes, (een tot vijf millimeter) met kleine vleugels, korte pootjes en antennes. De kleur van kriebelmuggen is zwart tot oranjerood. De vrouwtjes zuigen bloed bij mensen wat een dagenlange jeuk en zwelling geeft. In Europa zijn het veroorzakers van het Schmallenbergvirus.

Langpootmuggen (Tipulidae)

De grote muggen met de enorme lange en dunne poten en grote vleugels, die vaak in de herfstperiode massaal zichtbaar zijn. Ze zijn voor de mens onschuldig maar hun emelten brengen wel schade toe aan de omgeving (in het gazon waar ze 's nachts uit het holletje uit de grond komen om de groene delen van de grassen te eten).

Motmuggen (Psychodidae)

Motmuggen hebben een pluizig uiterlijk en lijken wel op kleine vlinders. Ze leven in een vochtige omgeving, zoals het riool, afvoer- of waterputjes. Ze worden ook wel aalputmotje genoemd. De motmug heeft wel een steeksnuit maar steekt niet. De motmug is gewoon irritant.

De steekmug herkennen

Een gewone steekmug heeft een klein, dun en broos lichaampje van 4 tot 6 millimeter lang en is bruin van kleur. De steekmug heeft zes dunne en lange poten en bij alleen het mannetje zijn de poten sterk behaard. Het mannetje heeft geveerde voelsprieten en het vrouwtje heeft gewone voelsprieten. Met de twee voelsprieten nemen ze geuren en geluid mee waar. De voelsprieten van het mannetje steken iets meer omhoog dan bij het vrouwtje. De kop heeft een zichtbare zuigsnuit die muggen nodig hebben om de plantensappen mee op te zuigen. Het achterlijf van het vrouwtje eindigt stomper dan bij het mannetje en de verschillende segmenten hebben bij het vrouwtje, ieder een wit randje vooraan.

Tijdens de aanmaak van eitjes, heeft het vrouwtje het bloed van dieren en mensen nodig. Vrouwtjesmuggen komen af op geuren en temperatuursverschillen van mensen. De meeste muggen speuren eerst visueel naar een prooi en dan naar geuren en warmteverschillen die pas opgemerkt worden, wanneer de mug dichtbij is. Muggen hebben aanpassingen om stoffen te ruiken die worden uitgescheiden door het zweten, en stoffen bij het uitademen, waaronder koolstofdioxide. Wanneer het vrouwtje bloed drinkt van een organisme, injecteert ze tevens een antistollingsmiddel. Dit stollingsmiddel is waar de mens op reageert door histamine vrij te laten waardoor de huid een muggenbult gaat vertonen, die jeukt.

De steekmug en de zuigsnuit

Veel insecten lijken op de steekmug. Het onderscheid met andere insecten is dat de mug een zuigsnuit heeft die naar voren wijst. De zuigsnuit is een soort verlenging van de monddelen en bestaat uit een bovenkaak, onderkaak en lippen, die het zuigbuisje vormen. Wanneer de zuigsnuit gebruik wordt om bloed op te zuigen, moet ze eerst door de huid heen. De zuigsnuit heeft een buisje waar een bundel stiletten in zitten. De stiletten zijn gevormd uit de kaken en zijn lang, dun en hol en een van de stiletten is erg scherp. In rusttoestand zijn de stiletten beschermd door een schede, die gevormd is uit de onderlip. Bij het steken zet de mug kracht om door de huid te komen, door met haar kop te trillen en duwen tot de scherpste stilet door de huid gaat en dan volgt de andere. Ze laat onmiddellijk wat speeksel met een antistollingsmiddel in de wond lopen, wat ervoor zorgt dat het bloed niet kan stollen bij het opzuigen. Wel ontstaat daardoor de vervelende jeukende muggenbult en het kan zijn dat het ziektekiemen bevat van mensen die eerder geprikt zijn. Zo kunnen muggen ziektes verspreiden. Bij de steekmug steken de vleugels over het achterlijf uit en het borststuk staat in rust enigszins omhoog.

Habitat en larven

Muggen zijn vaak te vinden waar stilstaand water is. Een vijver, een emmer waar water in blijft staan na een regenbui, een niet afgesloten regenton, plantenbakken, sloten of andere watergebieden. Vrouwtjesmuggen zijn de muggen die in de woningen van mensen te vinden zijn. Ze zijn op zoek naar bloed die ze nodig hebben om eieren te leggen. De paring gebeurt in de lucht en de eieren worden net onder of op het wateroppervlakte afgezet. Enkele dagen verder, opent het eikapsel zich en samen met wel 200 muggenlarven beginnen de larven een zwemmend leven. De larven verpoppen zich in het water en na vier vervellingen, wordt de larf een pop. Na enkele dagen of weken (afhankelijk van de temperatuur) barst het huidje van de pop open en kruipt de volwassen mug eruit. Als de vleugels gedroogd zijn en het bloed van de mug in alle aderen stroomt, vliegt de mug weg om ongeveer vier weken te leven. Mannetjesmuggen leven maar kort en hebben als taak om de vrouwtjes bevruchten. Behalve de muggen die in de herfst worden geboren, omdat ze moeten overwinteren om het volgend jaar in de lente voor nageslacht te zorgen.

De stekende mug in de winter

Is de gewone steekmug aan het eind van de herfst nog in leven dan wordt er een overwinteringsplaats gezocht. Een muggenlijfje is koudbloedig en ze hebben warmte nodig om te kunnen functioneren. Ze gaan dus in de winter op non-actief. Muggen die een plekje vinden in verwarmde ruimten (huiskamer of keuken) blijven echter wel actief en de vrouwtjes kunnen dan ook in de winter blijven steken. Normaal wordt de huissteekmug pas weer in de lente actief, wanneer het weer warmer wordt. Naast de geringde steekmug, die in de winter actief blijft, kan een muggenbult ook komen door de wintermug of de Culex Pipiens Molestus.

De Culex Pipiens Molestus of molestusmug

Een hybridesoort van de gewone steekmug is het tweelingzusje, de molestusmug of wintermug. Sinds 2010 komt deze nieuwe steekmug voor in de Nederlandse fauna. De Culex Pipiens Molestus is bijna niet te onderscheiden van de gewone steekmug. Aan het uiterlijk zie je het verschil niet en alleen met DNA-analysetechnieken kan het verschil worden aangetoond. De molestusmug is een mug die in de winter actief blijft in tegenstelling tot de gewone steekmug die op non-actief gaat in de winter. Waar op gelet moet worden is de plek waar de larven tot mug reduceren, want de larven van de mug zijn bodembewonend. Dit wil zeggen dat ze onder rottend organisch materiaal worden afgezet waar de gewone steekmug de larven afzet alleen op het water. Ook zijn de monddelen bij de molestusmug sterk gereduceerd in vergelijking met de gewone steekmug. De muggenbeten in de winter kunnen dus ook komen van de molestusmug. Het is anno 2016 nog onduidelijk of verschillende varianten van huissteekmuggen virussen zoals het West-Nijlvirus over kunnen dragen. Niet duidelijk is of de molestusvariant in de zomer voorkomt en of de deze mug ook broedplaatsen in onze tuin gebruikt. De Universiteit Wageningen doet er vanaf 2014 onderzoek naar.
© 2016 - 2017 Rieja, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Waarom jeuken muggenbulten?Waarom jeuken muggenbulten?Muggenbulten kunnen gedurende het zomerseizoen een behoorlijke domper zijn op de vakantiepret. Zeker wanneer u meerdere…
Help, gestoken door een mug!Help, gestoken door een mug!Je kent ze wil, die kleine zoemende beestjes die ontzettend op je zenuwen werken. Die beestjes waar niets tegen te begin…
Muggenbeet, wat te doen?Muggenbeet, wat te doen?In de zomer hebben weer veel mensen last van muggenbeten en de daardoor ontstane muggenbulten. Ze jeuken en zien er niet…
Muggenbulten en jeukMuggenbulten en jeukNiets zo vervelend als tijdens een heerlijke terrasavond mateloos geïrriteerd te worden door jeuk aan armen, benen, enke…
Allergische reactie op muggenbultenAllergische reactie op muggenbultenHet is zomer en de vreselijke muggen steken er weer lustig op los. Heeft u ook weleens last van hele grote bulten die er…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: James Gathany/CDC / Wikimedia Commons
  • http://www.wageningenur.nl/nl/nieuws/Mug-heeft-tweelingzusje-dat-in-winter-voor-overlast-zorgt.htm
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Steekmuggen en foto
  • http://www.wageningenur.nl/nl/Expertises-Dienstverlening/Leerstoelgroepen/Plantenwetenschappen/Laboratorium-voor-Entomologie-1/Welkom-op-Muggenradar.htm
  • Foto:https://nl.wikipedia.org/wiki/Muggen#/media/File:Aedes_albopictus_on_human_skin.jpg

Reageer op het artikel "Muggensoorten en muggen die in de winter steken"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Rieja
Laatste update: 26-09-2016
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Insecten en ongedierte
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!