Wilde cichorei, vergeten wegenwachter

Wilde cichorei, vergeten wegenwachter Wilde cichorei! Deze stijve groene plant is weinig opvallend, om niet te zeggen slordig maar als de stengel doorschiet en dan uiteindelijk zijn hemelsblauwe bloemen vertoond, ontdekken we heel even de verborgen schoonheid van onze wegenwachter. Cichorei is zo wie zo een plant die vele gedaanteveranderingen kan ondergaan. Is het niet de verborgen moederplant van groenten zoals Andijvie, Groenlof en de succesvolle Witloof. Alleen als geneeskrachtige plant is hij uit de actualiteit verdwenen.

Cichorium intybus

Zijn wetenschappelijke naam Cichorium intybus verwijst mogelijk naar zijn klassieke groeiplaats langs de wegen. Daar is uiteraard de Nederlandse naam cichorei van afgeleid en omdat die nogal moeilijk uit te spreken was, werd hij gemakkelijk vervormd tot Suikerij, hoewel de plant niets met suiker te maken heeft. De wortel smaakt zelfs bitter. Het is dus zuiver een klankverbastering. Deze naam is op vele plaatsen in ons land in gebruik geweest, met de nodige dialectische en gewestelijke vormen zoals Soekerij, Sokerij, Sokkerei, Succoreye, Suikerijlof, Sükerei, Sukereiwoartel, Tsukerei. Deze verbasterde namen zijn van ten andere van alle tijden, we komen ze al tegen in 1514 als Succoreie en als Zukorey.

Bittere, zwijnensla

De naam Molsla, die ook aan paardenbloem gegeven werd, slaat op het verbleekte blad dat eveneens wordt gegeten. De namen Bitter pee, Bitterpeen, Bitterij en Bittere, zoals wij hem als kind kenden, verwijzen weer naar de bitter smakende wortel, het deel van de plant dat ook medicinaal, voor de lever en als spijsverteringbevorderend middel gebruikt wordt. Dezelfde wortel werd ook als voer voor varkens beschouwd. Hierop wijzen de volksnamen Zwijnensalade en Zwijnensla. De naam Korenbloem, duidt alleen op de overeenkomst met de echte korenbloem, beiden bezitten hemelsblauwe bloemen.

De naam Duitse koffie heeft de volgende geschiedenis: Vanwege de hoge prijs van koffie zocht men naar een vervangingsmiddel. Zo vonden in 1775 twee Franse artsen, Harpong en Brunon, de geroosterde en gemalen wortel goed om als surrogaat voor koffie te dienen. Vanwege het continentale stelsel, in het Napoleontische tijdperk, kreeg deze pee-koffie grote bekendheid, want import van echte koffie was niet mogelijk. Dr. Uittien (1946) sprak over het gebruik van cichorei ter vervanging van koffie over 'het verdriet voor de menschen'. Ze spraken zelfs over Chagrin in plaats van cichorei. Het ging soms zover dat er gesproken werd van een pakje Sacherijn of een pakje Verdriet.

Hemelsleutel, Hupaardje

Op Walcheren maakten ze het zich ook gemakkelijk, daar noemen ze de plant Hupaardje, Heukels zegt dat men van het Paardje sprak, omdat de grootste cichoreifabriek.een paardje als merk had. De naam hemelsleutel, reeds in 1514 als Hemelslotel, Hemelslotele in de Ortis Sanitatis opgenomen, is te verklaren omdat men geloofde dat een plant met zulke prachtige hemelsblauwe bloemen, uit de hemel gevallen moest zijn. Ook vertelde men elkaar dat Petrus eens zijn sleutels op de aarde had laten vallen. Toen de engelen de sleutels terughaalden, groeide op die plaats waar de sleutels de grond geraakt hadden, de Cichorei.

Dat het een hemelsbloem is vind je ook terug in volgende legende: Een kindje loopt langs de akker op een stralende zomermorgen. Diep blauw welft zich de hernelkoepel over het gelende korenveld. En hier en daar tussen de wuivende aren ziet het bloemhoofdjes verscholen, oh kijk! Ook langs de kant! Even blauw als de hemel daarboven. Pakken wil het kind al die kopjes van stralend diep blauw en het rukt aan de taaie stengels, oh het trekt de hele planten uit de grond! Moeder! Korenbloemen! Kijk eens hoe blauw! En de moeder neemt het veldboeket en vertelt hoe die blauwe bloemen; korenbloemen, cichorei, vergeet-mij-nietjes, druppels van het hemelblauw, op de aarde gevallen zijn. En hoe zij altijd weer naar de hemel terug verlangen, en daarom zich rekken op hoge stelen en maar heel losjes wortelen in de aarde. Hemelbloemen zijn het, de cichorei een druppel zacht lenteblauw.

Wegenwachter

De naam Wegewachter heeft zeer oude papieren. Vroeger was het kruid dan ook symbool van trouw. De namen Wegenwachter, Wegwarte, Wegenwaarte en Verwenste Juffer zijn vele sagen in omloop, ook in andere landen. Een legende van een middeleeuwse ziel klinkt zo: 'Een jonkvrouw was verloofd met een dappere ridder, die met een kruistocht mede ging, en niets meer van zich liet horen. Haar vader wilde haar dwingen met een andere man te trouwen of in een klooster te gaan. Maar zij wilde op haar bruidegom wachten. Haar vader vervloekte haar; 'Blijf dan in alle eeuwigheid aan de weg staan om hem op te wachten!' daarop veranderde de trouwe jonkvrouw in de hemelsblauwe wegenwachter.

En daar, langs de weg, wachten zij nog altijd, al beginnen die blauwe bloemen wel hun geduld te verliezen. We vinden ze in elk geval steeds minder langs onze wegen. Wegewachter! Wegenwachter! Op wie moet jij nog wachten? Wie heeft jou nog nodig?
© 2009 - 2020 Herborist, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Stuifmeel en de verschillende kleurenStuifmeel zijn plantaardige zaadjes van bloemen die gemaakt worden in de helmknop bovenaan de meeldraad. Stuifmeel is no…
Herderstasje - Capsella bursa pastorisHerderstasje - Capsella bursa pastorisHet herderstasje met zijn lange bloeistengel, al gauw versierd met een rij van tasjes en met zijn aardige wortelrozet va…
Wilde zwaan, Cygnus cygnusWilde zwaan, Cygnus cygnusDe wilde zwaan, Cygnus cygnus vroeger Cygnus musicus, is een grote zwaan. Hij is volledig witgekleurd met een geel met z…
Dieetvoeding voor de kat: nierdieetVoor onze huisdieren zijn er inmiddels vele soorten dieetvoer te verkrijgen. In de speciaalzaak, maar ook bij de dierena…

Zelf ananas kwekenZelf ananas kwekenWat is er nu leuker dan het zelf kweken van uw eigen ananas. Lees dit artikel en leer hoe u op een eenvoudige manier uw…
Soorten Kersenbloesems in JapanSoorten Kersenbloesems in JapanEr zijn veel verschillende soorten kersenbloesems die verschillen in grootte en kleur. De kleuren gaan van puur wit tot…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Klimkin, Pixabay
  • Planten en hun naam. H. Kleyn.

Reageer op het artikel "Wilde cichorei, vergeten wegenwachter"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Herborist
Gepubliceerd: November 2009
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Bloemen en planten
Bronnen en referenties: 2
Schrijf mee!