InfoNu.nl > Dier en Natuur > Biologie > De vorming van het geheugen

De vorming van het geheugen

De vorming van het geheugen Iedereen draagt herinneringen met zich mee. Goede ervaringen, maar ook slechte, maken je de persoon die je bent. Sommige momenten uit je leven staan je nog helder voor de geest, terwijl je vele andere allang weer vergeten bent. Je hersennen bevatten een enorme opslagplaats voor herinneringen... hoe komen ze daar terecht?

Herinneringen op korte en lange termijn

We worden iedere dag overspoeld met informatie. De vele mensen die we zien, gesprekken die we horen, artikelen die we lezen... Veel van wat we tegenkomen, zullen we later niet meer kunnen herinneren. De informatie wordt gefilterd, om ervoor te zorgen dat ons werkgeheugen, wat die informatie meteen verwerkt, niet overbelast raakt. Bovendien heeft de tijdelijke opslagplaats voor deze informatie, het zogenoemde korte termijn geheugen, maar een beperkte capaciteit. Het is dus zaak dat relevante dingen - zoals de vacature voor je droombaan die je in de krant las - in je herinnering blijft, terwijl het bloemetjesshirt van de medepassagier in de bus gerust weer vergeten mag worden.

Hoe vindt dit proces plaats in je hersenen? De eerste verwerking van informatie (werkgeheugen) gebeurt in de neocortex. Dit is het buitenste en tevens grootste gedeelte van de hersenen. Vanuit de neocortex wordt de informatie gefilterd en doorgegeven naar een dieper gelegen hersengebied: de hippocampus. Hier worden je dagelijkse ervaringen opgeslagen in de vorm van korte termijn geheugen. De opslagcapaciteit van de hippocampus is beperkt, en deze vorm van opslag is niet stabiel: herinneringen kunnen gemakkelijk vervangen worden door nieuwe informatie die binnenkomt vanuit de neocortex. Feitjes die je nu nog weet, kun je over een paar dagen alweer vergeten zijn. Om dit te voorkomen, moet de informatie opgeslagen worden in het lange termijn geheugen. Dit proces wordt bewerkstelligd door een informatiestroom vanuit de hippocampus, terug naar de neocortex. Hier krijgen herinneringen een robust, blijvend karakter. Een filteringsproces voorkomt dat onzinnige feitjes van alledag in het lange termijn geheugen terechtkomen. Het is de plaats voor de (jeugd)herinneringen die indruk op je maakten, de mensen die van belang zijn voor je, en de routes naar je werk, familie en vrienden. Desondanks zal er hier en daar een onzinnig feitje in terechtkomen, waarvan je je dan afvraagt: "waarom weet ik dat nou weer?"
De capaciteit van je lange termijn geheugen is praktisch onmetelijk. Je eigen harde schijf doet de beste computerharddisk nog verbleken, en over een "schijfopruiming" zul je je nooit druk hoeven maken.

De evolutie van het geheugen
Het lijkt misschien vreemd dat de diverse stadia van geheugenvorming in verschillende delen van de hersenen plaatsvinden. Evolutionair gezien is de hippocampus een zeer oud hersengebied. Dat wil zeggen, we treffen de hippocampus in vele diersoorten, ook de "lagere", aan. Het bewerkstelligt, op zichzelf, een primitieve vorm van geheugen. Met de voortzetting van de evolutie ontwikkelde zich de neocortex, welke vooral de hogere cognitive functies huisvest. De neocortex is dan ook kenmerkend voor de meer intelligente diersoorten. Verbindingen tussen de neocortex en de hippocampus maakten mogelijk dat de geheugenfunctie complexer en geavanceerder werd. In dit systeem is het oeroude geheugensysteem, de hippocampus, geïntegreerd, maar zijn individuele functie is cruciaal gebleven.

Geheugenverlies

De capaciteit van de opslag van herinneringen mag dan praktisch oneindig zijn, toch is geheugenverlies geen onbekend fenomeen. Het ontstaat als gevolg van schade aan het geheugensysteem. En aangezien dit systeem uit diverse onderdelen bestaat, kunnen er ook verschillende vormen van geheugenverlies worden onderscheiden.

De meest bekende vorm van geheugenverlies is dementie, in de vorm van de ziekte van Alzheimer. Deze ziekte tast de hippocampus aan. De hersencellen van dit hersengebied sterven af, en in een vergevorderd stadium van de ziekte is er amper nog iets van over. De geheugenproblemen van Alzheimerpatiënten zijn dan ook terug te voeren naar de functie van de hippocampus: de opslag van informatie in het korte termijn geheugen en de vorming van nieuw lange termijn geheugen. Patiënten zijn vergeetachtig: ze vergeten dat ze iets op het gasfornuis aan het bereiden zijn, wat ze met de boodschappen moeten meenemen, wat je ze zojuist verteld hebt, etcetera. Herinneringen van vroeger zijn echter nog intact. In het laatste stadium van de ziekte komt het ook wel voor dat patiënten hun naasten niet meer herkennen. Op dat moment is hun lange termijn geheugen in de neocortex aangedaan.

Geheugenverlies kan ook specifiek betrekking hebben op het lange termijn geheugen. Schade aan de neocortex kan het gevolg zijn van bijvoorbeeld een beroerte of een hoofdtrauma. In het ergste geval kan iemand volkomen vergeten wie hij is en hoe hij heet.

Patiënt H.M.
De functie van de hippocampus en de gevolgen van schade aan dit hersengebied zijn hoofdzakelijk duidelijk geworden door een wereldberoemde patiënt: H.M. Ter behandeling van zijn epilepsie werd zijn hippocampus compleet verwijderd. Doordat hij niet meer in staat was nieuwe herinneringen te vormen, bleef hij altijd in het verleden leven.

Train je geheugen!

Iedere scholier en student moet eraan geloven: boeken vol feitjes in je hoofd stampen. Hoe moet dat er allemaal in passen, vraagt menigeen zich af. Het past makkelijk, maar de truc is ervoor zorgen dat de informatie in het lange termijn geheugen terecht komt, voordat het weer uit het korte termijn geheugen wordt gewist. Hier nog enkele leertips:

  1. Begin ruim van tevoren! De vorming van het lange termijn geheugen is een geleidelijk proces. Het is effectiever om de informatie met kleine beetjes over een langere tijd op je in te laten werken, dan alles er in één nacht in te stampen. Hoewel je korte termijn geheugen je nog wel een voldoende kan opleveren, is de kans klein dat je er op langere termijn nog iets van weet.
  2. Herhalen, herhalen, herhalen! Hoe vaker je iets in je korte termijn geheugen stopt, des te groter de kans dat het doorgegeven wordt aan het lange termijn geheugen.
  3. Test jezelf! Stel je geheugen op de proef en maak oefenopgaven. Wanneer je een fout maakt, wordt het juiste antwoord des te beter opgeslagen in je hersenen.
  4. Slaap voldoende! Neurowetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de consolidatie, de vorming van het lange termijn geheugen, plaatsvindt tijdens je slaap. Zelfs een kort dutje voorafgaand aan een toets levert al betere prestaties op!
© 2011 - 2019 Teez, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Het brein: Neocortex; zoogdierenbrein en reptielenbreinHet brein: Neocortex; zoogdierenbrein en reptielenbreinOns brein is complex en bestaat uit een aantal structuren. We onderscheiden drie lagen: de neocortex, het zoogdierenbrei…
De werking van het geheugen: hoe sla je informatie op?Gedurende je hele leven moet je informatie opslaan. Soms gebeurt dat bewust, zoals op school, maar veel vaker onbewust.…
Anatomie hersenen: limbische systeemHet limbische systeem is het centrum van emoties en motivatie. Dit deel van de hersenen kan actiever worden als je bijvo…
Wat is een Déjà vu?Iedereen heeft het wel eens meegemaakt. Het gevoel dat je iets al een keer hebt meegemaakt is voor sommige iets om zich…
Geheugenchip vervangt de hippocampusGeheugenchip vervangt de hippocampusZonder de hippocampus zou de geheugentrein knarsend tot stilstand komen. Dit orgaan in beide helften van de hersenen fun…
Bronnen en referenties
  • Squire, L.R. Memory systems of the brain: A brief history and current perspective. Neurobiology of Learning and Memory (2004); 82: 171177.

Reageer op het artikel "De vorming van het geheugen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Teez
Gepubliceerd: 29-07-2011
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Biologie
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!