InfoNu.nl > Dier en Natuur > Vogels > Jaar van de spreeuw - Elk jaar een Vogeljaar

Jaar van de spreeuw - Elk jaar een Vogeljaar

Jaar van de spreeuw - Elk jaar een Vogeljaar Elk jaar koppelt Vogelbescherming Nederland een vogel aan het jaar. Die vogel staat dat jaar extra in de belangstelling. In 2014 is dat de spreeuw. Deze vogel is een van de meest voorkomende vogels in Nederland en toch gaat het er niet goed mee. Vogelbescherming Nederland doet in het Jaar van de Spreeuw onderzoek doen om te achterhalen waarom de spreeuwenstand achteruit gaat. 2013 was het Jaar van de Patrijs en 2017 is het Jaar van de Koekoek.

Rømø, eiland van de black sun

Spreeuw

De spreeuw scoort hoog in de lijst van soorten die in Nederland te zien zijn. Toch gaat het niet zo goed met deze algemeen voorkomende vogel. Sinds de jaren tachtig van de twintigste eeuw neemt het aantal gestaag af. De broedpopulatie daalde tussen 1984 en 2012 jaarlijks met 4 procent. Die ontwikkelingen zijn voor Vogelbescherming Nederland en vogeltelorganisatie SOVON reden om van 2014 het Jaar van de Spreeuw te maken. De vogel wordt door deze titel extra in het zonnetje gezet en de problematiek rondom de afname van de aantallen komt onder de aandacht. De vogelorganisaties hopen te weten te komen waarom er al jaren achtereen steeds minder spreeuwen zijn.

Intensivering van de landbouw

Niet alleen in Nederland vliegen er steeds minder spreeuwen. De afname laat zich in heel Europa zien. Deskundigen hebben al diverse onderzoeken gedaan, maar de oorzaak van de achteruitgang is moeilijk te achterhalen. In het Jaar van de Spreeuw is er een grootschalig onderzoek, waar veel vogelaars en vrijwilligers aan meedoen. Intensivering van de landbouw en het verdwijnen van geschikte nestplaatsen in stedelijk gebied blijken slecht voor de spreeuwenstand te zijn. Veel jonge vogels komen niet door hun eerste levensjaar waardoor de stand afneemt.

Spreeuwenwolken

Broedsucces is bepalend voor het aantal spreeuwen. Naast het volgen van de broedparen wordt het grote vogelliefhebbende publiek opgeroepen om in de periode van 1 mei tot en met 15 augustus 2014 spreeuwen te gaan tellen. Bij de tellingen moet dan onderscheid gemaakt worden in jonge en volwassen dieren. De tellingen gebeuren bij de verzamelplaatsen van de spreeuwenwolken, de plek waar de spreeuwen gaan slapen. Op die verzamelplekken verblijven soms wel tienduizenden exemplaren tegelijkertijd.

Jonge spreeuwen

Jonge spreeuwen zijn goed van volwassen exemplaren te onderscheiden. Hun kleur is dofbruin, waar de ouders glanzend zwart zijn. De spreeuw kan in de zomer purper lijken of groen en staalblauw. De lichtinval bepaalt welke kleur we zien. Na de rui in het najaar zijn de spreeuwen gespikkeld.

Spreeuw of merel

Een spreeuw en merel worden nog wel eens door elkaar gehaald, maar een merel is gemakkelijk te onderscheiden van de spreeuw. Het grote verschil is de manier van vooruit bewegen: de spreeuw loopt en de merel hipt. Dat sluit aan bij het bekende grapje/ raadseltje: “Waarom loopt een spreeuw en hipt een merel?” * Wie het niet weet: het antwoord staat onderaan dit artikel.
Een ander verschil is de houding van de merel en de spreeuw. Een merel staat wat voorovergebogen en een spreeuw meer rechtop. Tot slot heeft een spreeuw een kortere staart dan de merel en een plattere smallere kop.

Trekvogel

De spreeuw is een echte trekvogel, al zien we hem het hele jaar door in Nederland. De vogels die wij in Nederland in de zomer zien, zitten in de winter in zuidelijkere gebieden: in Noordwest-Frankrijk, België, Zuid-Engeland en soms in Spanje. De spreeuwen die in de winter in Nederland vliegen en lopen, zitten in de zomer noordelijker, tot in Scandinavië. De spreeuwentrek is een bijzonder verschijnsel.

Black Sun en Sort Sol

Het natuurverschijnsel van de spreeuwentrek wordt ook wel Black Sun genoemd. Ze zwermen dan in enorme aantallen in wolken over het land op zoek naar een slaapplek. Het Deense Waddeneiland Rømø heeft speciale Sort Sol arrangementen: vogelaars komen tijdens de spreeuwentrek naar het eiland om de wolken te zien die zo groot zijn dat ze de zon verduisteren: Black Sun/ Sort Sol. De voorjaarstrek begint in februari en als het erg koud is wat later in het jaar. Het is een wonderbaarlijk gezicht, een dansende en pulserende wolk van duizenden spreeuwen.

Kwaad kerseneten

Het kent een keerzijde in de vogelpoep die ze achterlaten. De vijgen- en kersentelers zijn bevreesd voor een spreeuweninvasie. Als de vogels de vruchten weten te vinden, pikken ze die tot het laatste exemplaar weg. Vruchtentelers nemen maatregelen door hun vruchten te beschermen en te zorgen dat de spreeuwen geen toegang hebben tot de kas of boom.

Achteruitgang van de spreeuwenstand

In dertig jaar tijd, van 1980 tot 2010, ging de populatie met 50 procent achteruit. De jacht en verjaging van de spreeuwen zijn daar niet een oorzaak van, is geconstateerd. In 1980 vond er op Schiermonnikoog een uitgebreid onderzoek plaats. Onderwerp van onderzoek was de relatie tussen voedsel en broedende spreeuwen. De spreeuwen eten emelten en rupsen en daarvoor vliegen ze zelfs naar de andere Waddeneilanden en naar de kwelders. Als de jongen niet zoveel honger hebben dan geven de spreeuwen rupsen, waarvoor ze lang moeten vliegen. Piepen de jongen om eten vanwege hun honger, dan blijven de ouders dichter bij huis en plukken ze emelten uit de weilanden.

Bron: Tommy Hansen, Wikimedia Commons (Publiek domein)Bron: Tommy Hansen, Wikimedia Commons (Publiek domein)
Emelten
Jongen die lange tijd alleen maar emelten kregen bleken zwakker te zijn dan jongen die ook ander voer kregen aangereikt. Variabel voer is beter voor de jonge spreeuwen, dat was de voornaamste conclusie van het onderzoek.
Met het onderzoek dat Vogelbescherming Nederland en Sovon in het Jaar van de Spreeuw uitvoeren hopen ze meer te weten te komen over het voedsel van de spreeuwen en het belang daarvan voor de vogelstand.

Spreekwoorden

Er zijn diverse spreekwoorden waar spreeuwen in voorkomen:
  • Spreeuwen eten wel kersen,
  • maar planten geen bomen
  • Elk houdt zijn eigen spreeuw voor een lijster
  • Eén spreeuw op het dak, maakt de zomer niet
  • Eén spreeuw maakt nog geen lente

Bron: Calamar, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)Bron: Calamar, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)
Guido Gazelle (1830-1899) maakte een mooi gedicht over ondermeer de spreeuw:
‘Toch spreeuwt het en vinkt
het luide; overal
de merelaan lacht
en tatelt
het must en het meest
het koekoekt, in het hout
het zwaluwt en het zwiert
en het swatelt’.


Vogelbescherming Nederland benoemde de volgende jaren:

JaarVogel
2018
2017Koekoek
2016Kievit
2015geen vogel gekozen
2014Spreeuw
2013Patrijs
2012Klauwier
2011Boerenzwaluw
2010Bruine Kiekendief
2009Visdief
2008Scholekster
2007Nachtzwaluw
2006Veldleeuwerik
2005Tapuit
2004Halsbandparkiet
2003Roerdomp
2002IJsvogel

* Om vooruit te komen

Lees verder

© 2014 - 2017 Sjaanfanameland, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Resultaten Tuinvogeltelling 2014Resultaten Tuinvogeltelling 2014De 14e nationale Tuinvogeltelling georganiseerd door Vogelbescherming is wederom een groot succes geworden. Vogelbescher…
De merel, Turdus merula, zang- en stadsvogelDe merel, Turdus merula, zang- en stadsvogelDe merel is een goed aangepaste vogel, die in menige tuin te bewonderen is. Eerder aangepast aan de wisselende omstandig…
Tiende Nationale Tuinvogeltelling groot succesTiende Nationale Tuinvogeltelling groot succesOp zaterdag 19 en zondag 20 januari 2013 organiseerde Vogelbescherming Nederland in samenwerking met SOVON Vogelonderzoe…
De spreeuw heeft een zomerkleed en een winterkleedDe spreeuw heeft een zomerkleed en een winterkleedDe spreeuw heeft twee gedaantes. In het najaar en in de winter met een wit gespikkeld verenkleed. In de loop van de wint…
Soorten en aantallen tuinvogelsNiet iedereen is gecharmeerd van fluitende vriendjes in de tuin of op het balkon, maar heel wat mensen vinden het toch w…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Calamar, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)
  • Friesch Dagblad
  • Vogelbescherming
  • SOVON
  • www.jaarvandespreeuw.nl
  • Vogelwacht Ameland blog
  • www.hei-heg-hoogeind.dse.nl
  • www.roxanne.coxkes.be
  • www.gedachten-gedichten.nl
  • www.volkoomen.nl
  • www.wikipedia.org
  • https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/?vogel=208#Bescherming geraadpleegd op 15 oktober 2017
  • Afbeelding bron 1: Tommy Hansen, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Calamar, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)

Reageer op het artikel "Jaar van de spreeuw - Elk jaar een Vogeljaar"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sjaanfanameland
Laatste update: 15-10-2017
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Vogels
Special: Het Jaar van ...
Bronnen en referenties: 14
Schrijf mee!