InfoNu.nl > Dier en Natuur > Natuur > Monumentale bomen en beeldbepalende bomen

Monumentale bomen en beeldbepalende bomen

Monumentale bomen en beeldbepalende bomen Bomen kunnen er vele jaren tot zelfs eeuwen over doen, voordat ze enorme afmetingen hebben qua hoogte en stamomtrek. Prachtige bomen in Nederland en België die beeldbepalend zijn en bijvoorbeeld de wisseling van de seizoenen laten zien. Bomen van 80 jaar of ouder die monumentaal zijn of bomen die beeldbepalend of bijzonder zijn maar nog niet oud genoeg om monumentaal te zijn. Alle bomen hebben nut en door bescherming, zorg en aandacht worden bomen anno 2018 niet meer nodeloos gekapt.

Bomen zijn onmisbaar voor de mens

Een belangrijke eigenschap van alle bomen is dat ze zuurstof produceren en kooldioxide nodig hebben om te kunnen leven. Door bladgroenkorrels (chloroplasten) kunnen bomen onder invloed van licht en water, kooldioxide (CO2) omzetten in suikers (glucose) en zuurstof, de fotosynthese. De boom heeft dit nodig als voedsel en de zuurstof (O2) die teveel is voor de boom, komt in de lucht terecht. Zuurstof die een mens weer nodig heeft om te leven. De kooldioxide die mensen uitademen als ‘verbrandingsproduct’ van de stofwisseling heeft de boom dan weer nodig voor de fotosynthese.

Nut van bomen

Naast de eigenschap om zuurstof te produceren zijn bomen onmisbaar om:
  • schaduw te bieden op warme dagen voor mens en dier;
  • uitdroging van de bodem door de zon, tegen te gaan door het bladerdek;
  • de lucht te zuiveren. Bladeren houden luchtvervuilende stoffen vast om na een regenbui weer opnieuw als filter te kunnen werken;
  • voedsel en woongelegenheid te geven aan veel dieren en schimmels;
  • de waarde in een omgeving. Huizen met bomen in de tuin zijn op de woningmarkt wel 10% meer waard;
  • de cultuurwaarde. Oude bomen laten het verleden zien en de toekomst. Een boom die je vandaag plant kan er over 300 jaar nog staan;
  • de biodiversiteit. ‘Bio’ betekent leven ‘diversiteit’ betekent verscheidenheid.

Bescherming van bomen in Nederland

De Bomenstichting, opgericht in 1970 is een landelijke stichting en zet zich in voor het behoud van alle bomen, vooral de monumentale bomen. De stichting inventariseert monumentale bomen, geeft adviezen aan burgers en geeft financiële steun om bomen gezond te houden. De Bomenstichting ontvangt hier bijdragen voor van donateurs, fondsen en bedrijven zoals:
  • de Stichting Doen;
  • het Prins Bernhard Cultuurfonds.

Bladverkleuring in de herfstBladverkleuring in de herfst

Bescherming van bomen in België

In België start in 2011 het agentschap Onroerend Erfgoed. Het agentschap onderzoekt o.a. beschermde cultuurhistorisch landschappen waaronder waardevolle en opmerkelijke erfgoedbomen (monumentale bomen) en struiken. Het agentschap Onroerend Erfgoed voert dit onderzoek uit in opdracht van de Vlaamse minister van Buitenlands Beleid en Onroerend Erfgoed.

Wanneer is een boom monumentaal

Monumentaal betekent:
  • enorm;
  • groots;
  • indrukwekkend;
  • magistraal;
  • weids.

Monumentale bomen zijn in de 21ste eeuw in Nederland en België een hot item geworden, vooral door de nieuwe omgevingswet die in 2021 in werking treedt en waardoor het toezicht op het behouden of vellen van bomen verandert. Veel gemeenten inventariseren monumentale bomen, beeldbepalende bomen en bijzondere bomen binnen de gemeentegrenzen. Dankzij de Bomenstichting en het Agentschap Onroerend Erfgoed, is er een inventarisatie waar de oude monumentale bomen te vinden zijn. Ook de website MonumentalTrees.com is een website waarop gebruikers wereldwijd zélf bomen kunnen toevoegen en waar veel monumentale bomen over de hele wereld gemeld zijn. Een monumentale boom kan een solitaire boom zijn of meerdere bomen in een groep (een straat of bos). Monumentale bomen moeten voldoen aan drie voorwaarden, namelijk:
  • een leeftijd van minimaal 80 jaar oud;
  • een levensverwachting van tenminste nog tien jaar;
  • beeldbepalend voor de omgeving zijn, cultuurhistorisch waardevol, zeldzaam of een bijzondere plek in de (lokale) geschiedenis hebben gehad.

Monumentale bomen in laan of groep
Voor monumentale bomen in een laan of groep zijn de voorwaarden uitgebreid met dat;
  • minimaal 3/4de van de bomen een leeftijd van 80 jaar of ouder moeten hebben. Het is dus mogelijk dat jongere bomen bij een monumentale groep kunnen horen;
  • minimaal 3/4de van de bomen een levensverwachting moeten hebben van tenminste 10 jaar.

Wanneer is een boom beeldbepalend

Een beeldbepalende boom siert een dorp of stad en heeft de potentie om in toekomst de status te bereiken als monumentale boom. Ook voor beeldbepalende bomen moet er een goede reden zijn om die te mogen kappen. Een beeldbepalende boom is onvervangbaar en van groot belang. Bomen zoals:
  • de bomen (of boom) die door de vorm een opvallende verschijning zijn. Bijvoorbeeld leibomen voor een huis of een boom met meerdere stammen;
  • zeldzame soorten. Soorten bomen genoemd in de Nederlandse Flora-en Faunawet of de Belgische Wet op het natuurbehoud en die een wettelijke bescherming hebben;
  • de bomen (of boom) met een natuurwaarde. Bomen waar schimmels of dieren op/in leven;
  • een boom die door de nationale geschiedenis historisch waardevol is;
  • de bomen (of boom) die een onderdeel van een rijksmonument vormen;
  • de bomen en struiken die een bijdrage leveren aan een karakteristiek landschap zoals een coulissenlandschap of heggenlandschap.

Meerstammige beukMeerstammige beuk

Bijzondere bomen

Bijzondere bomen zijn bomen met een bijzondere waarde. Bomen die met hun leeftijd en stamomtrek niet direct in aanmerking komen voor de status monumentaal of zeer beeldbepalend. Het zijn bomen zoals:
  • herdenkingsbomen. Bomen die geplant zijn ter gelegenheid van een belangrijke gebeurtenis. Een gebeurtenis zoals een koninklijk huwelijk of geboorte;
  • markeringsbomen. Bomen die geplant zijn ter markering van een grens;
  • vrome bomen. Dit zijn bomen die bij een kapel of kruisbeeld staan;
  • bomen die gezien de lokale geschiedenis historisch waardevol zijn;
  • bomen (of boom) als een onderdeel van een gemeentemonument;

Landelijk register van Monumentale Bomen

Op 5 juni 2015 is de website van het Landelijk Register van Monumentale Bomen de lucht ingegaan. Een website die mede mogelijk is gemaakt door het Prins Bernhard Cultuurfonds. In het Landelijk Register van Monumentale Bomen zijn bomen opgenomen die voldoen aan de voorwaarden om een monumentale boom te zijn.

Waar staan de monumentale bomen

Op de website van het Landelijk Register van Monumentale Bomen van de Bomenstichting kan iedereen zien waar de monumentale bomen in Nederland staan met gegevens zoals hoogte, stamomtrek en (wanneer bekend) het plantjaar van de boom. De monumentale bomen wereldwijd (waaronder in België) zijn te vinden op de website van monumentaltrees.com. Monumentale bomen zijn bomen met een hoge leeftijd, een bijzondere schoonheid, een zeldzaamheidswaarde en beeldbepalend voor de omgeving.
© 2018 Rieja, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Bomenkap: wat mag en wat nietBomenkap: wat mag en wat nietOm een boom om te zagen is een kapvergunning nodig. Gemeenten en provincies geven jaarlijks tienduizenden kapvergunninge…
Welke kosten kan ik aftrekken voor een monumentenpand?Om een monumentaal pand te onderhouden heeft men een dikke portemonnee nodig. Om te zorgen dat het bewonen van een monum…
Gezondheidsbepaling van bomen via VTA-analyseGezondheidsbepaling van bomen via VTA-analyseIs een boom gezond of niet? Een zeer goede en terechte vraag, want een boom kan er wel gezond uitzien van buiten, maar i…
Bloedingsziekte (Pseudomonas syringae) treft paardekastanjeBloedingsziekte (Pseudomonas syringae) treft paardekastanjeWanneer we een zieke paardekastanje zien, denken we spontaan aan de kastanjemineermot (Cameraria ohridella). Toch is dit…
Monument kopen: Voordelen, nadelen en waarop moet je letten?Iedereen wil natuurlijk graag een origineel huis, iets wat niemand anders heeft. Een monument kopen is dan ook erg aanlo…
Bronnen en referenties
  • https://bomen.meetnetportaal.nl/source/index.php
  • https://www.bomenstichting.nl/monumentale-bomen/landelijk-register-van-monumentale-bomen.html
  • http://edepot.wur.nl/391751
  • https://www.monumentaltrees.com/nl/
  • https://www.onroerenderfgoed.be/nl/onderzoek/wetenschappelijke-inventarissen/inventaris-van-houtige-beplantingen-met-erfgoedwaarde/

Reageer op het artikel "Monumentale bomen en beeldbepalende bomen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rieja
Gepubliceerd: 23-10-2018
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Natuur
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!