InfoNu.nl > Dier en Natuur > Natuur > De mammoetboom kan eeuwen oud worden

De mammoetboom kan eeuwen oud worden

De mammoetboom kan eeuwen oud worden De volwassen mammoetboom is een altijd groene naaldboom. Ze kunnen eeuwen oud worden en zijn gigantisch groot in hun natuurlijke verspreidingsgebied van het Sierra-Nevadagebergte in Californië (Amerika). In de bossen van het Sierra-Nevadagebergte staan meerdere exemplaren die duizenden jaren oud zijn. De oudste mammoetboom die is omgezaagd en waarvan de jaarringen geteld zijn, was 3266 jaar oud. In Nederland en België zijn de mammoetbomen pas in de late 19de eeuw aangeplant en deze zijn in 2018 vaak monumentale bomen van een kleine 150 jaar oud.

De mammoetboom

De mammoetboom of reuzensequoia (Sequoiadendron giganteum) is een boom uit de cipresfamilie (Cupessaceae) en van het geslacht Sequoiadendron uit de onderfamilie Sequoioideae. Andere geslachten uit de onderfamilie Sequoioideae zijn:
  • Kustmammoetboom (Sequoia sempervirens);
  • Watercipres (Metasequoia glyptostroboides).

Reuzenboom
Wereldwijd is de mammoetboom de zwaarste boom op aarde. De boom kan enorme afmetingen bereiken in hoogte, stamomtrek en leeftijd.

Naamgeving

De wetenschappelijke naam Sequoia is een Indiaanse plantennaam en betekent groots en standvastig. Omdat de conifeer tot de grootste bomen van de wereld behoort, spreken we in Nederland meestal over de mammoetboom of reuzensequoia.

De mammoetboom groeit hard
De grootste boom ter wereld kan in Amerika wel 100 meter hoog worden. De oudste exemplaren in Amerika zijn meer dan 2000 jaar oud. De mammoetboom is een snelle groeier en is na 10 jaar al 10 meter hoog en na 50 jaar rond de 30 meter hoog. De mammoetboom groeit de eerste 100 jaar onder gunstige omstandigheden het hardst. Het is geen boom om in een kleine tuin te planten, maar een boom voor in grote parken en landgoederen.

Europa

De zaden van de mammoetboom zijn in 1852 naar Europa gebracht. Vóór de ijstijd kwam de boom ook algemeen voor op het noordelijk halfrond. Dit gegeven blijkt uit het gewonnen bruinkool dat veelal bestond uit vergane stammen van de mammoetboom. De boom verlangt een vrij hoge luchtvochtigheid en geen vorst om optimaal te kunnen groeien. Voedselrijke grond en een plek in de zon of halfschaduw hebben de voorkeur. Tegen harde wind en veel water is de mammoetboom minder goed bestand. Het wortelgestel van de boom is dan ook niet diep (drie tot vier meter in de grond) en kan zich tot meer dan 25 meter uitspreiden.

Beschrijving van de mammoetboom

De mammoetboom is een groene naaldboom en kan eeuwen oud worden in het natuurlijke verspreidingsgebied van het Sierra-Nevadagebergte in Californië (Amerika). Hier bevinden zich vele bossen en parken waaronder:
  • Hetch Valley;
  • Yosemite Valley (Nationaal park);
  • Kings Canyon (Nationaal park);
  • Sequoia Nationaal Park, met het Giant Forest (of reuzenbos);
  • Tehipite Valley;
  • Kern River Canyon.

Hoogte

De mammoetbomen komen voor op de westelijke hellingen van het Sierra-Nevadagebergte en hier zijn nog vele exemplaren terug te vinden die duizenden jaren oud zijn. De waarschijnlijk oudste mammoetboom bleek na het omzagen en tellen van de jaarringen 3266 jaar oud. De mammoetboom wordt in Amerika wel 100 m hoog en in Nederland en België, waar ze in de 19de eeuw aangeplant zijn (en dus veel jonger) is rond de 35 meter in 2018 het hoogst. In Amerika groeit de mammoetboom op ongeveer 1800 m hoogte.

Stam

De stam van de mammoetboom begint breed en kaal om na enkele meters te versmallen. De kroon is vrij smal en kegelvormig met takken die naar voren buigen. De dofgroene, spitse en geschubde naalden staan in rijen op de takken. De onopvallende bloei is in maart/april en de vrouwelijke eivormige kegels die daaruit groeien zijn zeven tot acht centimeter groot en vier centimeter dik met ruitvormige schilden. Achter elk schild zitten vijf vleugelzaden. Het meest opvallend is de zachte, rode, vezelige schors die een perfect werkende brandwerende laag rond de stam vormt. Een unieke eigenschap van de boom is dat hij bij het omzagen vanuit de stronk weer nieuwe scheuten maakt die uit kunnen groeien tot nieuwe stammen.

Bron: Joseph Cesare, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)Bron: Joseph Cesare, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)

Schors en hout

De bast (onder de schors) van de mammoetboom is zacht, vezelig, dik (wel 30 tot 100 centimeter) en roodbruin gekleurd. De bast is bij aanraking zo zacht als een boksbal, vandaar de bijnaam ‘boksboom’. De bast bevat weinig hars maar ruikt wel naar hars. Naarmate de boom ouder wordt, worden de groeven dieper en de uitdijende schors neemt de voet van zijtakken in zich op waardoor die recht uit de stam lijken te steken. De Indianen gebruikten vroeger de stroken van de bast als verbandmateriaal.

Vuurliefhebber

De dikke bast beschermt de kern van de boom bij een bosbrand en de warmte van het vuur zorgt voor de voortplanting omdat de kiemrust van het zaad door de warmte wordt opgeheven en het zaad kan ontkiemen. Mammoetbomen zijn liefhebbers van vuur (pyrofielen) en het parkbeheer van de bossen met reuzenmammoetbomen in Amerika maken daarom in de lente en herfst gebruik van kunstmatig gestichte en controleerbare branden (de prescribed burns). Hout van de mammoetboom is eveneens bestand tegen vocht en in de negentiende eeuw (rond 1850) zijn hele bossen met mammoetbomen gekapt voor de houtproductie. De mammoetboom levert zacht en duurzaam hout (Californian redwood) wat veel gebruikt werd voor tuinmeubels, schuttingen en houten terrassen. In 1890 wordt het Sequoia Nationaal park onder de Nationale Parken in de Verenigde Staten gevoegd en besluiten de Verenigde Staten dat de mammoetbomen in het Sequoia Nationaal Park niet meer gekapt mogen worden. Alleen was toen al één derde van alle mammoetbomen gekapt.

Bron: MPF, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Bron: MPF, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Kegels van een volwassen boom

Een volwassen boom kan jaarlijks wel 2000 kegels (lijken op dennenappels) produceren die zo groot zijn als een klein kippenei en aan lange steeltjes hangen aan de hoofdtwijgen. Een kegel kan wel 20 jaren aan de boom hangen en pas als de kegel goed is uitgedroogd is komt het zaad eruit. Alleen bij hoge temperaturen gaan de schubben van de kegels open. Temperaturen die gehaald worden door controleerbare bosbranden te creëren.

Waar te zien in Nederland en België

De mammoetboom is te bezichtigen in Nederland en België. Het zijn oude bomen die vaak zijn toegevoegd aan het Landelijk Register van Monumentale Bomen vanwege de leeftijd en vanwege het feit dat ze beeldbepalend zijn voor de omgeving, cultuurhistorische waarde hebben en een zeldzame soort zijn. De mammoetboom is bijvoorbeeld te zien:

Op het landgoed Voorstonden, Voorstonden, Gelderland
De boom is aangeplant in 1876.
Hoogte in 201834 meter
Omtrek in 201825 meter

In een privétuin in Brummen, Gelderland
De boom is aangeplant in 1880.
Hoogte in 200733,40 meter
Omtrek in 20118,20 meter

Bij villa De Haer, Haerweg 125 in Oldenzaal, Overijssel
De boom is aangeplant in 1880.
Omtrek in 20177,85 meter
Hoogte in 201032,80 meter

Nabij het huis Tandem in Varsseveld, Gelderland
De boom is aangeplant in 1877.
Stamomtrek in 20186,71 meter
Hoogte in 201830,40 meter

Op het domein du Rond Chêne in Esneux, Luik (België)
De boom is de grootste boom van België en is aangeplant in 1891.
Stamomtrek in 2017 9,53 meter
Hoogte in 2013 31 meter

Op het domein van château Bleu in Trooz, Luik (België)
De boom is geplant tijdens dezelfde periode als waarin het kasteel werd gebouwd (1881 - 1883). Het is waarschijnlijk de hoogste mammoetboom van de Benelux!
Omtrek 2018Ongeveer 8,50 meter
Hoogte 2018Ongeveer rond de 45 meter

Langs de Hannuitsesteenweg in Tienen (België)
De boom groeit in de voortuin van een huis dat zich aan de linkerkant van de weg bevindt, nog vóór het vliegveld (wanneer men uit Tienen komt). De stamomtrek en de hoogte van deze boom is niet opgemeten.

De grootste mammoetboom ter wereld

De grootste boom ter wereld is de mammoetboom 'General Sherman' in het Giant Forest (reuzenbos) gelegen in het Sequoia National Park, Californië. De mammoetboom ‘General Sherman’ heeft een stamomtrek van iets minder dan 30 meter en de boomhoogte is 85 meter in 2018. Naast de General Sherman staan in het Giant Forest vier van de tien grootste mammoetbomen ter wereld. Onderzoek heeft uitgewezen dat de boom waarschijnlijk 2000 jaar oud is. Mammoetbomen die omgezaagd zijn bleken na het tellen van de jaarringen soms wel 3220 jaar oud en men vermoedt dat er mammoetbomen zijn van 4000 jaar oud.
© 2018 Rieja, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Zomereik, Quercus roburZomereik, Quercus roburDe zomereik is de eik die het grootste verspreidingsgebied in Europa heeft. Hij komt ook in Nederland veel voor. Al eeuw…
De Siberische mammoet babyDe mammoet, de voorouder van onze olifant, spreekt een ieder tot de verbeelding. Allemaal kennen we het plaatje van die…
Een knotwilg planten en onderhoudenEen knotwilg planten en onderhoudenHet planten van een knotwilg is vrij eenvoudig. Het is een makkelijke boom die snel groeit. De knotwilg komt veel voor i…
Boeiende Bomen WeetjesBoeiende Bomen WeetjesBoeiende Bomen weetjes. Waarom heeft een boom een bast? Waarom mag vee niet bij een taxusboom grazen? Hoe kan je de oude…
De Drakenbloedboom: een mysterieuze boomDe Drakenbloedboom is een boom die bij velen tot de verbeelding spreekt. Hij straalt iets uit. Iets majestueus, iets int…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Publiek Domein, Wikimedia Commons (PD/bewerkt)
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Mammoetboom
  • http://www.bomeninfo.nl/Gen.Sherman.htm
  • https://www.monumentaltrees.com/nl/bomen/mammoetboom/grootste_boom_ter_wereld/
  • https://www.botanischetuinen.nl/planten/plant/1276/sequoiadendron-giganteum/
  • http://edepot.wur.nl/351049
  • Afbeelding bron 1: Christoph Rückert / Kirsten Auferkorte, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Joseph Cesare, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)
  • Afbeelding bron 3: MPF, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "De mammoetboom kan eeuwen oud worden"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rieja
Gepubliceerd: 12-10-2018
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Natuur
Bronnen en referenties: 9
Schrijf mee!