InfoNu.nl > Dier en Natuur > Natuur > De ortolaan (Emberiza hortulana) is een zeldzame vogel

De ortolaan (Emberiza hortulana) is een zeldzame vogel

De ortolaan (Emberiza hortulana) is een zeldzame vogel De ortolaan is een vogel en familie van de gorzen. In Europa is het een broedvogel en broedt 's zomers graag in kleinschalige landbouwgebieden. 's Winters is de ortolaan in Afrika. Door de massale overschakeling op snijmaïs echter, ruimde de ortolaan bijna het veld. De ortolaan staat daarom in Nederland en België op de Rode Lijst als zeer zeldzaam, maar er wordt alles aan gedaan om de ortolaan terug te krijgen als een massale broedvogel.

De ortolaan

De ortolaan (Emberiza hortulana) is familie van de gorzen (Emberizidae) en hoort bij de orde van de zangvogels (Passerifomes). Het geslacht telt 43 soorten, die hoofdzakelijk voorkomen in Eurazië en Afrika. De soort leeft in kleinschalige landbouwlandschappen zoals heggen, houtwallen met zomereiken en akkers met graangewassen. Het voedsel bestaat in de broedtijd vooral uit rupsen en zaden. Het nest wordt op de grond gebouwd, tussen de akkergewassen of laag in de bomen. Helaas is in Nederland en België anno 2015 de ortolaan als broedvogel bijna uitgestorven, door veranderende landbouw. De ortolaan is een zomervogel wat inhoudt dat ze in de winter in een warmer gebied overwinteren. Ze overwinteren in het tropische Afrika.

Kenmerken

Een prachtige zangvogel met een melodieuze zang. Het mannetje met zijn geel/groene/grijze kop, onderscheidt zich van andere gorzen door de geelwitte ring om de ogen. Verder heeft de ortolaan een geel/witte streep die vanaf de snavel langs de wang loopt, en een gele keel. De onderzijde van de vogel is oranje/bruin gekleurd en de vleugels bovenop de rug zijn krachtig gestreept en gevlekt. De poten zijn bruinachtig oranje en de snavel is oranje/geelachtig. Het vrouwtje lijkt op het mannetje maar heeft een mindere kleur in alles. De ortolaan heeft een lengte van 15 à 16,5 centimeter en een vleugellengte van 23-29 centimeter en weegt tussen de 20 en 28 gram.

Geluid

De ortolaan is tevens te herkennen aan zijn zang. De zang is een hoog, melodieus en kort gezang, dat met een interval van twee seconden wordt gebracht.

Voedsel

De ortolaan voedt zich voornamelijk met insecten zoals spinnen, wormen, pissebedden en rupsen van vlinders. Na het broedseizoen eet de ortolaan ook zaden zoals graankorrels.

Broeden

De eerste mannetjes arriveren gemiddeld rond half april. Korte tijd later volgen de wijfjes. Meteen bezetten de mannetjes hun zangposten. Ortolanen zijn gehecht aan de omgeving van de broedplek van het jaar, of de jaren daarvoor. Vanuit de zangposten van het graan, wat dan zo’n 29 à 39 centimeter hoog is, wordt de onderlinge concurrentie aangegaan wat betreft een vrouwtje versieren. Wanneer dat beslecht is gaan de wijfjes eieren leggen. Zo’n 3 tot 5 eitjes die in een kommetje op de grond liggen of laag in de bomen van een houtwal. De eieren zijn lichtblauw tot lichtbruin en hebben donkerbruine vlekken.

Jonkies

Ongeveer na twaalf dagen komen de eieren uit en worden de jongen met insecten gevoerd. Twee weken verder verlaten de jongen het nestkommetje en zitten ze nog tussen het rijpende graan waar ze nog steeds eten toegestopt krijgen van de ouders. Normaal gesproken leggen ortolanen één legsel per jaar en soms een tweede legsel of een legsel ter vervanging als het eerste mislukt is. Rond 15 juli beginnen de eerste ortolanen de trek naar wintergebied. De jonge dieren gaan het eerst. De ortolaan is in de broedgebieden te vinden tussen eind april en begin september.

Bron: Pierre Dalous, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Bron: Pierre Dalous, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Achteruitgang van de ortolaan

In 1916 schreef Thijsse al: "het moet erkend worden, dat wij de toename van ortolanen en ook van grauwe gorzen hoogstwaarschijnlijk te danken hebben aan de ontginningen, want deze beide vogelsoorten zijn vaste begeleiders van de graanbouw”. Voor de ortolaan is de slaagkans om in zijn leefgebied met het gewijzigd landbouwgebruik bijzonder klein om te overleven. De rogge is hoofdzakelijk vervangen door maïs, de stoffige zandwegen met kruidachtige bermen en houtwallen zijn weggekomen met de ruilverkaveling en het leefgebied van de ortolaan verdween langzaam. De ortolaan is in 2004 als ernstig bedreigd op de Nederlandse Rode Lijst gezet en als uitgestorven op de Vlaamse Rode Lijst.



Kleinschalig akkergebied

De ortolaan deed het goed op de kleinschalige akkergebieden met rogge, gerst of haver en met aardappelen of voederbieten. Ze broedden daarin op de grond of op een laag plekje in een oude eik langs het akkergebied, bijvoorbeeld in Winterswijk langs de Duitse grens. De Winterswijkse populatie liep door tot in Westfalen, waar de soort ook hard onderuit is gegaan. In het oosten van Duitsland, waar nog wel ortolanen broeden, worden ze net als voorheen in Winterswijk gezien in kleinschalige akkergebieden. Vooral kleinschalige elementen als zandweggetjes en braakliggende akkerranden, lijken zeer belangrijk te zijn. De ortolaan komt voor zandgronden met een vrij droge zandbodem en met een jaarlijkse neerslag beneden de 600-700 millimeter.

De Vogelrichtlijn

De ortolaan is ingedeeld in Annex I van de Vogelrichtlijn van de Europese Unie. Lidstaten moeten ervoor zorgen dat de soort beschermd wordt. Het opzettelijk doden of vangen van de ortolaan, alsook het schade toebrengen aan de nesten en het weghalen van de eieren is verboden. De bescherming van de ortolaan wordt vooral in het Franse departement Landes niet nageleefd en de lokale autoriteiten tolereren de massale vangst openlijk. De ortolanen worden in het najaar gevangen en vetgemest, om vervolgens in december doorverkocht te worden aan restaurants. Jaarlijks worden er in Frankrijk ca. 30.000 ortolanen in de periode augustus/september gestroopt.

Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen

Het Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen, een Nederlandse stichting, die tot doel heeft natuur en landschap in de provincie Gelderland te beschermen, heeft in Winterswijk-Woold de boerderij Hijink en de landbouwgronden gekocht. Deze gronden worden ingericht in de hoop dat de ortolaan terugkomt. Een van de plekken waar de ortolaan nog voorkwam is namelijk Winterswijk. Begin 2009 verwierf Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen het Scholtengoed Hijink, met de bedoeling om het leefgebied van de ortolaan te herstellen. Om de huidige maïsteelt weer om te zetten in wintergraan, aardappelen en bieten. De akkerranden krijgen de bijzondere akkeronkruiden terug zoals bijvoorbeeld: korensla, glad biggenkruid, Duits viltkruid en de korenbloem. Deze kruiden trekken insecten aan én leveren zaden, wat als voedsel kan dienen voor de ortolaan. Houtwallen en singels worden weer aangeplant want ze bieden de ortolaan de noodzakelijke zangposten.
© 2015 - 2019 Rieja, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Geelgors, zangvogel die weer leeft in NederlandVogels hebben allemaal vleugels en veren en nog enkele algemene eigenschappen maar verder hebben de meer dan 10.000 voge…
Zang- en roep geluiden van vogelsZang- en roep geluiden van vogelsBij de meeste zangvogels in onze omgeving is de zang een instinctieve gedragsuiting. Zang hoeft niet te worden aangeleer…
De vink, een oer-Hollandse vogelDe vink, een oer-Hollandse vogelDe vink is een zeer algemene broedvogel in Nederland. Deze vogel broedt in diverse terreintypen. Vooral in de winter is…
De gekraagde roodstaart heeft een oranje-rode staartDe gekraagde roodstaart heeft een oranje-rode staartDe gekraagde roodstaart is een zangvogel uit de familie van de vliegenvangers. De naam past precies bij het uiterlijk va…
Pestvogel - invasiegast op WaddeneilandenPestvogel - invasiegast op WaddeneilandenElk najaar bevolken pestvogels de waddeneilanden, waaronder ook Ameland. De zangvogel met het formaat van een lijster en…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Andrej Chudy, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)
  • Bron; Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen jaargang 6 nummer.
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Ortolaan
  • http://www.vogelbescherming.nl/vogels_kijken/vogelgids/zoekresultaat/detailpagina/q/vogel/160/tab/Waarnemingen
  • http://www.vogelvisie.nl/soort/ortolaan.php
  • http://www.piepvandaag.nl/topkoks-frankrijk-ortolaan/
  • Afbeelding bron 1: Pierre Dalous, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "De ortolaan (Emberiza hortulana) is een zeldzame vogel"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rieja
Laatste update: 29-09-2018
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Natuur
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!