InfoNu.nl > Dier en Natuur > Natuur > Een paddenstoel op een paddenstoel?

Een paddenstoel op een paddenstoel?

Een paddenstoel op een paddenstoel? De herfst is bij uitstek het seizoen om paddenstoelen waar te nemen. De mooie bekende vliegenzwam kennen we allemaal. Als kind speurend naar de rode paddenstoel met witte stippen en maar zoeken en wachten of je kabouter Spillebeen misschien zult zien. De aardappelbovist waar het net van lijkt of iemand aardappelen in het bos heeft achtergelaten. Het lijken ook net aardappelen en het is een spelletje wie de volgende ‘aardappel’ vindt in het bos. Maar een paddenstoel op een paddenstoel? Bestaat dat ook? Ja, dat bestaat ook.

De rol van een paddenstoel

Paddenstoelen zijn om te leven en vruchtlichamen te geven, afhankelijk van organisch materiaal. Materiaal wat onder ander ontstaat uit bladeren, verrot hout, mest en plantenwortels. Maar er zijn ook paddenstoelen die gebruik maken levend organisch materiaal, zoals levend hout en andere nog levende paddenstoelen. Op basis van het voedsel wat de paddenstoelen (schimmels) nodig hebben wordt er een indeling gemaakt van drie groepen, namelijk de:
  1. Saprofieten
  2. Parasieten
  3. Symbioten

De saprofieten

De meeste paddenstoelen zijn de opruimers van de natuur. Ze leven op omgewaaide bomen en takken. Meer dan 90 procent van alle schimmels leven van de afbraak van deze organische stoffen. Op een oude omgewaaide beuk kwamen in een tijd van acht jaar, meer dan honderd soorten schimmels voor. Van slijmzwammen tot korstzwammen. Zonder deze schimmels zou een bos in zijn eigen afval omkomen.

De parasieten

Ook zijn er paddenstoelen die juist leven van een levende ‘gastheer’. Bijvoorbeeld de echte honingzwam en de sombere honingzwam. Het zijn paddenstoelen die een boom ziek en kwetsbaar maken en langzaam de boom dood maken. Nadat de boom dood is, zijn er ook paddenstoelen die verder kunnen leven van het dode hout. Ook zijn er paddenstoelen die leven op andere paddenstoelen. De poederzwamgast, de plaatjeszwamgast en de kostgangerboleet zijn parasieten die we in de Nederlandse bossen kunnen aantreffen.

De symbioten of mycorrhiza

Dan is er nog een groep paddenstoelen die samenleven met bomen en struiken. De ondergrondse schimmeldraden onttrekken suikers van de bomen om voort te kunnen groeien en leveren aan de boomwortels voedingsstoffen, zoals fosfor die schimmeldraden beter kunnen zoeken dan boomwortels.

PlaatjeszwamgastPlaatjeszwamgast

Paddenstoel op paddenstoel

Een vreemd gezicht wanneer je een paddenstoel boven op een paddenstoel aantreft. Het kán in de Nederlandse bossen. Het is mogelijk dat op de hoed van een paddenstoel nog een kleinere uitvoering zit te groeien. Een hoed met plaatjes en nog een hoed met plaatjes óp de hoed. Een parasiet, levend van de onderste paddenstoel. Vaak is de gastheer al bijna aan het eind van het paddenstoelen bestaan en is het een massa wat er onappetijtelijk uitziet.

De plaatjeszwamgast (Asterophora parasitica)

De plaatjeszwamgast parasiteert op meestal oude vruchtlichamen van russula's en soms ook op melkzwammen. De hoed van de plaatjeszwamgast heeft een gemiddelde doorsnee van 5 tot 15 millimeter. De kleur kan gelig- bruin zijn maar meestal vinden we de plaatjeszwamgast met een zijde-achtig wit vezelige hoed. Erg lijkende op een andere parasiet, de poederzwamgast. De plaatjes (lamellen) zijn bleek maar kunnen ook bruine plaatjes hebben. De gedraaide steel is lila-bruin en bij het ouder worden kan de steel een grijze tot groenachtige kleur krijgen. Tot 2008 stond de plaatjeszwamgast op de rode lijst en anno 2014 als kwetsbaar.

Kostgangerboleet Kostgangerboleet

Kostgangerboleet (Boletus parasiticus)

De kostgangerboleet is moeilijk te herkennen als een parasiet. Gezellig lijkt de gele boleet dicht bij de aardappelbovist te staan. Door goed te kijken is echter zichtbaar dat de steel ín de aardbovist geworteld is. De kostgangerboleet doet zijn naam dan ook eer aan. Het is een kostganger. Een kostganger is iemand die verblijft in andermans woning en dat is precies wat de kostgangerboleet ook doet. Het is een buisjeszwam die leeft op de aardappelbovist. De halfbolvormige tot gewelfde hoed van de kostgangerboleet is van strogeel tot vuil geel. De gemiddelde doorsnee is 2 tot 5 centimeter. De buisjes aan de onderkant van de hoed zijn citroengeel tot roestroodbruin. De vaak gekromde steel is gelig tot roestbruin met bij de aanzet naar de onderkant van de hoed, een gele-witte rand. De kostgangerboleet is algemeen in de bossen te vinden maar is kwetsbaar.

PoederzwamgastPoederzwamgast

Poederzwamgast (Asterophora lycoperdoides)

Net als de plaatjeszwamgast leeft de poederzwamgast op vruchtlichamen van russula’s (met name de grofplaatrussula) en ook wel op melkzwammen. Door het poederachtige uiterlijk, met name aan de voet van de steel, doet deze zwamgast zijn naam eer aan. Met een bolvormige witte tot lichtbruine hoed, en een doorsnee van slechts 5 tot 15 millimeter, groeit de poederzwamgast op de hoeden van de ‘gastheer’. Juist omdat het al rottende gastheerhoeden zijn, die zwart kleuren, vallen de kleine witte vruchtlichamen van de poedergastzwam goed op in de natuur. De zwarte achtergrond op de foto zijn zwarte vruchtlichamen van, in dit geval een russulasoort. Het poederachtige op de hoed zijn chlamydosporen: ongeslachtelijk voortplantingsorganen. Echte lamellen vormt de poederzwamgast nauwelijks. De witte plaatjes zijn niet tot nauwelijks ontwikkeld. Wanneer de plaatjes wel zichtbaar zijn, dan zijn deze vrij dik en grijswit van kleur. De steel is wittig soms met een lila-tint en bij het ouder worden de steel grijs-bruin. Ook de poederzwamgast komt algemeen voor in de Nederlandse bossen maar is kwetsbaar.

Verschil poederzwamgast en plaatjeszwamgast

Ze kunnen beide erg op elkaar lijken. Vooral wanneer de plaatjeszwamgast de witte verschijning van de hoed heeft. Let op de volgende verschillen:
  • Beide hebben als ‘gastheer’ de russula of de melkzwam. De ‘gastheer’ bij de poederzwamgast stinkt echter terwijl bij de plaatjeszwamgast de ‘gastheer’ lekker fris ruikt.
  • De lengte kan een verschil geven. De plaatjeszwamgast is over het algemeen langer dan de poederzwamgast.
  • De lamellen bij de poederzwamgast zijn minder ontwikkeld dan de lamellen bij de plaatjeszwamgast
  • De plaatjeszwamgast is moeilijker tegen te komen dan de poederzwamgast.
  • De steel van de poederzwamgast wordt bij veroudering geleidelijk bruinachtig en de plaatjeszwamgast grijzig tot groenachtig.
© 2014 - 2019 Rieja, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Dieren EHBO: Inwendige parasieten(wormen)Inwendige parasieten zijn organismen, die zich ophouden in de inwendige organen van het lichaam, zoals het maagdarmkanaa…
Paddenstoelen botanisch bekekenBij paddestoelen denken veel mensen aan de herfst, het jaargetijde van afbraak en verval. Men vraagt zich af hoe het mog…
Parasieten bij mensenParasieten zijn levende wezen die zichzelf in leven houden ten koste van andere organismen (de gastheer). Parasieten kom…
Paddenstoel eten: paddenstoelvergiftigingPaddenstoel eten: paddenstoelvergiftigingPaddenstoel eten en paddenstoelvergiftiging: In West-Europa komt ruim drieduizend soorten paddenstoelen voor, waarvan er…
Paddenstoelen herkennen is niet moeilijkPaddenstoelen herkennen is niet moeilijkEen paddenstoel is het vruchtlichaam van een hogere schimmel. Deze schimmel zit in de grond, bomen, dieren of bladeren.…
Bronnen en referenties
  • http://www.indenatuur.nl/dummies/?paddestoelen
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Schimmels http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=paddenstoelen&menuentry=inleiding&id=45&tab=foto www.waarneming.nl

Reageer op het artikel "Een paddenstoel op een paddenstoel?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rieja
Laatste update: 29-09-2019
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Natuur
Bronnen en referenties: 2
Schrijf mee!