InfoNu.nl > Dier en Natuur > Milieu > Historische ontwikkeling van het milieubewustzijn in Israël

Historische ontwikkeling van het milieubewustzijn in Israël

Het zal geen verbazing wekken dat in Israël, met zo'n lange geschiedenis achter de rug, niet meer de bekende bijbelse landschappen van 'melk en honing' zijn aan te treffen. Oorlogen, migratiestromen en bouwaktiviteiten hebben de afgelopen eeuwen zo hun tol geëist. Het kleine gortdroge Israël heeft een uniek rijk geschakeerd natuurlandschap. Nooit monotoon. De Hermon (hoogste gebergte in het Midden Oosten) contrasteert op nog geen 160 kilometer afstand met de Dode Zee, het laagste punt op aarde. Woestijn, zeekust, berg en vlakte liggen allen op korte afstand van elkaar.

Er bevinden zich maar liefst 2600 soorten planten. 440 vogelsoorten vliegen rond. Tevens vertoeven er 90 soorten zoogdieren, 28 soorten zoetwatervissen en 7 soorten amfibieën. Om nog maar te zwijgen van de langs de Middellandse Zee kust en in de Golf van Eilat zwemmende vissen. Twee maal per jaar, in de lente en herfst, passeren 280 soorten vogels Israël op weg naar respectievelijk het noordelijk en zuidelijk halfrond.

Uniek

De oorsprong van dit alles is Israël's unieke ligging: op het kruispunt van drie verschillende geografische en klimatologische zones. Dit verklaart onder meer waarom een bunzing uit de steppen van centraal Azië in Israël jaagt; maakt begrijpelijk dat de bruine visvogel, een nachtelijke stroper uit Zuidoost Azië, vist naar de Afrikaanse Tilapia; en maakt aannemelijk dat in de zandduinen ten zuiden van Tel Aviv hagedissen uit de Sahara Woestijn op het meest noordelijke punt van hun habitat rondkruipen, terwijl hun broertjes en zusjes uit Europa zich in dezelfde duinen op het meest zuidelijke punt van hun habitat bevinden. De opmerkelijke variatie van het natuurlijke landschap is slechts een beperkt overblijfsel van wat eens aanwezig was in het Oude Israël. Het land is dan grotendeels bedekt met bos. Het lage deel van Galilea heeft zelfs als bijnaam 'haroshet go'im' (de bossen van vele volkeren).

Speciale binding

De toenmalige joodse inwoners gaan voorzichtig met het landschap om. Ze hebben er een speciale binding mee in de zin dat G'd hen het land in bruikleen heeft gegeven en zij de verplichting op zich hebben genomen er zorg voor te dragen. Want, zo verklaart een midrasj (interpretatie) op Kohelet (Prediker), de wereld is van G'd:
"Zie hoe prachtig Ik alles geschapen heb. Alles wat ik heb geschapen is voor jou. Zorg ervoor dat je Mijn wereld niet beschadigt en vernietigt, want als je dat doet is er niemand die haar weer zal herstellen."

De joodse agrariërs maken grote stukken ongecultiveerd heuvelland geschikt voor akkerbouw. Ze leggen stenen terrassen op heuvels aan om erosie te voorkomen en kweken er verschillende soorten gewassen. Het houden van vee, dat voor het 'ontstaan' van landbouw min of meer vrij rondgraast, wordt beperkt tot ongecultiveerde gebieden, zover de natuurlijke vegetatie dit toelaat. Het is verboden om op dieren te jagen. De joodse inwoners mogen slechts dieren slachten voor eigen consumptie. En zelfs dat is een compromis. Oorspronkelijk zijn ze vegetariërs. Adam mag alleen fruit en groente eten. Wanneer Noach zijn Ark verlaat na de zondvloed, krijgt hij speciale toestemming vlees te eten, waarschijnlijk om te kunnen overleven.

Milieuwetten

Er zijn in die tijd ook 'milieuwetten' van kracht. Het belangrijkste voorschrift inzake natuurbescherming betreft de zogenaamde ba'al tasjchiet. Deuteronomium (20:19) vermeldt dat het verboden is vruchtdragende bomen rond een belegerde stad te kappen. In latere geschriften wordt dit verbod uitgebreid tot het verspillen en vernietigen. Het bewaren van dingen -zelfs als het niet nuttig lijkt- is belangrijk, want G'd heeft immers alles geschapen, zo verklaren de geschriften.

Er zijn ook voorschriften die betrekking hebben op de bescherming van planten en landschappen. Zo wordt het verbod om hout van olijfbomen, dadelpalmen en vijgebomen te verbranden op het altaar van de Tempel later geïnterpreteerd als noodzaak planten en bomen te beschermen. Anderen zien hier evenwel een verbod tegen luchtvervuiling in, vanwege overmatige rook bij het verbranden van deze houtsoorten.

Verjaagd

Wanneer de joodse inwoners uit hun land worden verjaagd krijgt het landschap het zwaar te verduren. Legers van verschillende rijken vernietigen grote stukken land en beroven het van haar natuurlijke rijkdommen. Vanaf de Byzantijnse Periode (395-1453 van de gewone jaartelling) tot aan de 19de eeuw is Palestina een min of meer vergeten plek. Het land ontplooit weinig economische aktiviteiten en heeft een geringe bevolkingsomvang. De natuur heeft hiervan profijt en floreert naar hartelust. Toch lijdt het land van tijd tot tijd onder plunderingen en vernietigingen van rondzwervende Arabische bedoeïenen. Gedurende de Ottomaanse overheersing (1516-1917) verslechtert de situatie en wordt het land blootgesteld aan de ontbossingswoede van de Turken daarbij geholpen door vraatzuchtige schapen en geiten.

Zionistische pioniers

Met de komst van de eerste (socialistische) Zionistische pioniers in Palestina eind 19de eeuw verandert de houding ten aanzien van de natuur. Het gedrag van de pioniers is, volgens Avner de-Shalit en Motti Talias van de Hebreeuwse Universiteit te Jeruzalem, enigszins dubbel. Enerzijds wordt op individueel vlak de natuur (vooral het platteland) geïdealiseerd (ook in Nederland bestaat in die tijd bij het geestelijk klimaat van de socialisten een houding van terug naar de natuur). De dagboeken van Israël's eerste premier, David Ben Goerion, bevatten romantische beschrijvingen over zijn eerste tijd in Israël, zijn werk als boer, zijn ervaringen met het bebouwen van het land, etc.

Anderzijds komt zodra het gemeenschapsbelang, d.w.z. de toekomst van het land centraal staat, opbouw van het land op het eerste plan en wordt natuur min of meer terzijde geschoven. Zo is Ben Goerion verantwoordelijk voor één van de meest ambitieuze ontwikkelingsprojecten in de jaren '50, de drooglegging van een groot deel van het Choela Meer. Het gebied moet voor agrarische doeleinden gaan dienen. De drooglegging veroorzaakt echter een ecologische ramp. Vele vissen en vogels leggen het loodje of vertrekken naar andere oorden.

Moderne maatschappij

Uiteraard kan het spanningsveld tussen de socialistisch Zionistische ontwikkelingsethiek en de natuur niet als de enige factor voor de transformatie van het landschap worden beschouwd. Evenals andere moderne maatschappijen is Israël aan snelle veranderingen onderhevig. Daar komt bij dat het land in de loop der tijd geconfronteerd wordt met een historisch nooit eerder vertoonde immigrantentoevloed met onvermijdelijke gevolgen vandien.

Wonen in 1920 in geheel Palestina (dus inclusief Judea en Samaria) nog maar zo'n 650.000 mensen, vandaag de dag wordt dit gebied door zo'n 8 miljoen mensen bevolkt. In de afgelopen 59 jaar is Israël's bevolkingsdichtheid toegenomen van 38 inwoners per vierkante kilometer tot over de 500 (in het gebied ten noorden van Beersheva in de Negevwoestijn), stukken hoger dan in Nederland of Japan. Huizen, wegen en industrie bedekken inmiddels zo'n 20 procent van het landoppervlak. Een vertienvoudiging van de gemiddelde levensstandaard in dezelfde periode vormt een extra druk op het landschap en haar open ruimten.

Veiligheid

Snelle ontwikkelingen die Israël de laatste jaren doormaakt bedreigen kwetsbare ecosystemen met name in de Kustvlakte (het woongebied van de meeste Israeliërs) en het noordelijk gelegen Galilea. Toenemende industrialisatie vervuilt het schaarse grondwater. Een gigantische groei van het aantal auto's alsook van het electriciteitsverbruik vervuilt de lucht. Pesticiden en kunstmest in de technologisch intensieve landbouw vormen eveneens een milieugevaar van de eerste orde.

Daar komt bij dat de ontwikkelingen zich afspelen tegen de achtergrond van zes oorlogen en talloze terroristische aanslagen. Er is geen land ter wereld waar het veiligheidsvraagstuk een grotere rol speelt dan in Israël. Het totale maatschappelijke leven wordt er grotendeels door beheerst. De politieke agenda bevat nagenoeg geen andere onderwerpen. En komen die wel aan bod dan moeten ze om veiligheidsoverwegingen nogal eens het veld ruimen. Dat leidt ertoe dat -sprekend over ecologische problematiek- het lijkt alsof in Israël nauwelijks belangstelling bestaat voor het milieu. Ik schrijf met opzet lijkt, omdat interesse en zorg voor het land wel degelijk aanwezig zijn en alsmaar groter worden.

Milieubewustzijn

Het proces van milieubewustzijn vindt evenwel pas laat (in de jaren '80) in de Israëlische maatschappij weerklank (vergelijk Nederland, waar het eind jaren '60 begint). Deskundigen verklaren de late bewustwording uit het feit dat joden tweeduizend jaar lang elders hun bakermat hadden. Er is gedurende deze eeuwen geen binding met het eigen land waaraan ze gedurende bijbelse tijden zoveel zorg en aandacht hebben geschonken. Bij terugkomst uit de Diaspora moet de liefdevolle band met de natuur weer langzaam hersteld worden.

Het is in eerste instantie een kleine groep die het voortouw neemt in het milieubewustzijnsproces. De groep wordt gevormd door een aantal leraren, kibboetniks en wetenschappers die in de beginjaren '50 verzet plegen tegen de drooglegging van het Choelameer. Ze slagen erin een paar honderd hectaren moerasland te beschermen. Het gebied wordt een natuurreservaat. Het kleine succes leidt in 1953 tot de oprichting van de Vereniging voor de Bescherming van de Natuur in Israël (SPNI)

Het verzet tegen de Choela-drooglegging vormt het begin van talloze aktiviteiten die de milieu-organisatie in de daarop volgende jaren gaat voeren. Eind jaren '60 voert ze een succesvolle landelijke campagne tegen het plukken van wilde bloemen. Ook zet de SPNI onderwijsprogramma's voor scholen op, voert onderzoeken uit, organiseert publieke akties, beheert natuurreservaten, richt veldscholen op, en stippelt vooral veel natuurtochten uit om de liefde voor het landschap aan te kweken.

Politiek

Ondertussen laten ook steeds meer politici zich uit over natuur en milieu. In een vier uur durend debat in de Knesset (Israëlisch parlement) in 1963 pleit parlementslid en schrijver S. Yizhar (Smilansky) voor een wet dat oprichting van natuurautoriteiten mogelijk maakt. Na acceptatie worden in het daarop volgende jaar de Autoriteit voor Nationale Parken en de Natuur Reservaten Autoriteit opgericht.

Een ministrieel departement voor Milieu Zaken ontbreekt nog. De post milieu neemt slechts een beperkte plaats in binnen het machtige Ministerie van Landbouw. Pas 24 jaar later, het is dan 1988, vindt de inauguratie van een nieuw onafhankelijk milieu departement plaats. Het is een ministerie met een klein budget en weinig invloed. Maar vooral dankzij minister Jossi Sarid (van de linkse Merets-partij), die gedurende de periode 1992-1996 bewindsman is, wordt de milieuproblematiek eindelijk binnen de politiek serieus genomen. Ook zijn opvolger, de rechtse minister van landbouw Rafaël Eitan (milieu valt weer onder het Ministerie van Landbouw) voert een gedegen milieubeleid.

Over een aantal jaar zal de waarde van de Israëlische milieumarkt ongeveer 500 miljoen Amerikaanse dollars bedragen.

Lees verder

© 2007 - 2017 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Noachieden: Zionisme en racisme – Elie WieselIn zijn boek 'Een Jood vandaag' heeft Elie Wiesel een artikel geschreven over Zionisme en racisme. Het was naar aanleidi…
Boekrecensie: Israël (regionale geografie) – drs. W. SmitrecensieBoekrecensie: Israël (regionale geografie) – drs. W. SmitIn het Nederlands zijn weinig boeken geschreven over de geografie van Israël, terwijl het land zich juist uitstekend lee…
Israël feiten: Zionisme is geen racismemijn kijk opIsraël feiten: Zionisme is geen racismeHet conflict in het Midden-Oosten staat bekend om zijn vele leugens en mythen. Daarom is goede voorlichting van belang.…
Boekrecensie: Joodse identiteit – Prof. dr. I.B.H. AbramrecensieBoekrecensie: Joodse identiteit – Prof. dr. I.B.H. AbramOver Joodse identiteit is altijd veel te doen. Prof. dr. I.B.H. Abram heeft er een boekje over geschreven. Hij definieer…
Bronnen en referenties
  • Paper Etsel

Reageer op het artikel "Historische ontwikkeling van het milieubewustzijn in Israël"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 11-03-2013
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Milieu
Special: Geografie Israël
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!