InfoNu.nl > Dier en Natuur > Huisdieren > Orthodoxe Joden en het bezit van huisdieren

Orthodoxe Joden en het bezit van huisdieren

Orthodoxe Joden en het bezit van huisdieren Net zoals veel niet-Joden bezitten ook Joden huisdieren ondanks de algemene perceptie dat huisdieren en de Joodse wet (Halacha) niet samengaan. Er is echter geen enkele Joodse wet die stelt dat het hebben van huisdieren verboden is. Daarom komen zelfs in orthodox Joodse gezinnen huisdieren voor. Er zijn talloze artikelen gepubliceerd die gaan over de halachische implicaties met betrekking tot het houden van huisdieren. Waarschijnlijk komt dit omdat er toenemende belangstelling is van orthodoxe Joden om huisdieren deel te laten uitmaken van het gezin. Hoe zien die halachische implicaties eruit?

Joodse visie op organismen: dieren en planten

Meer dan 1,4 miljoen verschillende soorten organismen zijn tot nu toe geïdentificeerd. Veel wetenschappers schatten het totale aantal zelfs vele malen hoger: tussen de 10 en 80 miljoen exemplaren. Wat is eigenlijk de nut ervan? Volgens Joodse religieuze geleerden heeft G'd niets voor niets geschapen. Aan de hand van een midrasj uit het 'Alfabet van Ben-Sira' (een verzameling van Joodse commentaren) een uitleg.

G'd schiep alle schepsels naar zijn soort

In de Tora wordt beschreven hoe G'd alles naar zijn soort schiep. Iedere plant en ieder dier gaf Hij zijn eigen specialiteit. Het ene organisme bezit kwaliteiten om in de woestijn te (over)leven, de ander in een moerasgebied. Er kan een verband worden gelegd tussen een theologisch perspectief en de wetenschappelijke kennis die aanwezig is over de uiteenlopende adaptieve vermogen van organismen. G'd gaf alle organismen een taak en deze zijn binnen een levensgemeenschap met elkaar verbonden. De mens die door zijn handelen geleid wordt door het intellect of de rede, drukt een eigen stempel op de ecosystemen waarmee hij zich bemoeit. Hij heeft het vermogen de door de natuur aangewezen wegen te volgen, of er dwars tegen in te gaan. In dit verband zijn de mitswot (verplichtingen) van belang om soorten gescheiden te houden. De os en de ezel mogen niet samen ploegen, er mogen geen gemengde zaden in velden en wijngaarden worden gebruikt. We hebben de opdracht gekregen het evenwicht in het ecologisch systeem zo min mogelijk te verstoren. Het doel van het volgen van deze mitswot is evenwicht te bewaren met het milieu.

De spin, de wesp en koning David

Maar wat is nu het nut van alle schepsels? Een midrasj (uitlegging):

Eens toen koning David op het dak van zijn huis zat, zag hij hoe een wesp een spin opat. David vroeg aan G'd: "Meester van het Heelal, wat is het nut van deze schepsels? De wesp eet de nectar van bloemen; de spin spint webben. Maar wat heb ik eraan?"

G'd antwoordde: "David, jij kleineert mijn schepsels! Er zal een tijd komen dat je ze beiden nodig zult hebben."
Een tijd later was David op de vlucht voor koning Saul en hield zich schuil in een grot. G'd zond een spin die de ingang van de grot afsloot met een web. Toen Saul de grot passeerde en het web zag, zei hij: "Niemand kan zich hier schuil houden, anders was het web gebroken." Toen David uit de grot kwam en de spin zag, kuste hij deze en zei: "Gezegend is onze Schepper en gezegend ben jij."

Weer een tijd later vond David, die een waterkan zocht, Saul en Abner slapende in een tent. Abner lag voor beide ingangen van de tent: zijn hoofd aan de ene en zijn voeten aan de andere kant. David kon daardoor niet bij de waterkan komen. Maar in zijn slaap trok Abner zijn benen op en David kroop er onder door en pakte de kan. Toen hij weer weg wilde, strekte Abner zijn benen en sloot David op. In wanhoop bad David tot G'd: "G'd, waarom heeft U me in de steek gelaten?"
Toen zond G'd een wesp die Abner in zijn benen prikte. Abner boog zijn knieën en David rende weg. Opnieuw prees David G'd: "Meester van het Heelal, wie kan Uw werken nabootsen, Uw machtige daden? Al Uw werken zijn zo mooi."


Gezinnen met huisdieren

In veel niet-Joodse en Joodse gezinnen komen huisdieren voor. Het gaat om landbouwhuisdieren (zoals koeien, schapen, geiten, varkens, eenden, kippen, ganzen en eventueel paarden) en gezelschapsdieren (zoals honden, katten, duiven, (sier-)kippen, konijnen en cavia's). Deze laatste dieren zijn er niet alleen voor gezelschap. Ze kunnen ook hulp bieden bij fysieke en geestelijke gezondheid en het leergedrag van kinderen ontwikkelen. Er zijn echter ook nadelige effecten zoals agressief gedrag, negatieve geur (vooral bij honden), het overbrengen van allergieën en parasieten, de dood van een dier kan tot verdriet en stress leiden, de dieren kunnen gaan rondzwerven, etc.

Waar komt de perceptie vandaan dat Jodendom en huisdieren niet samengaan?

Bij orthodoxe Joden zijn minder huisdieren te vinden dan bij andere Joden. Er zijn geen studies gedaan naar de oorzaak hiervan maar mogelijk heeft het te maken met het feit dat orthodoxe Joodse gezinnen in de regel groot zijn en dat het daarom lastig is om er een huisdier op na te houden. Er is minder tijd en geld om voor de dieren te zorgen. Ook wordt door sommigen het houden van huisdieren simpelweg afgekeurd of wordt het gezien als een sta-in-de-weg bij het naleven van de Joodse mitswot (verplichtingen). In de Tora wordt bovendien negatief gesproken over honden (zie verderop in de tekst).

Nazi's zetten honden in tegen Joden tijdens de Holocaust

Veel Europese Joden moeten sowieso niets hebben van honden. Angst voor honden kan worden gekoppeld aan culturele toetsstenen die zijn ingebed in het collectieve Joodse bewustzijn. "Veel Joden die uit Europa komen, hebben een hekel aan honden", zegt Natan Slifkin, een orthodoxe rabbijn die bekend staat om zijn werk over de Tora, zoölogie en wetenschap. Dit komt door de Holocaust. De Nazi's waren geobsedeerd door honden. Veel hoge Nazi's liepen met honden rond die Joodse gevangenen angst in boezemden. Kurt Franz, de sadistische commandant van Treblinka, bezat een hond genaamd Bari die getraind was om genitaliën van gedetineerden aan te vallen. Hitler zelf was toegewijd aan Blondi, zijn Duitse herder.

De Joodse Bijbel en (huis)dieren

In de Joodse Bijbel wordt ook gesproken over dieren en hun verhouding tot de mensen. Die verhouding was anders dan tegenwoordig. Dieren werden voornamelijk ingezet om arbeid te verrichten. Het hebben van huisdieren is niet in strijd met de Joodse wet zolang de dieren maar geen bedreiging vormen voor mensen en eigendom. Een voorbeeld van de relatie tussen mens en dier zijn de Joodse aartsvaders die herders waren met een veestapel. Dieren mogen volgens de Tora niet wreed behandeld worden. Het koosjer slachten van dieren is pijnloos.

Talmoed visies over huisdieren

De Talmoed (de Mondelinge Tora) heeft nogal wat tegenstrijdige denkbeelden over huisdieren. Eén bron in de Talmoed (Bava Kamma 80a) vermeldt de toelaatbaarheid van het opvoeden van bepaalde soorten honden en katten omdat ze het huis vrij van ongedierte houden - wat betekent dat dieren kunnen worden gehouden als ze een nuttige functie vervullen. Maar elders bepaalt de Talmoed dat honden geketend gehouden moeten worden, wat hun nut duidelijk zou beperken. Een andere Talmoedische mening stelt dat degenen die honden houden vervloekt zijn.

Joodse commentatoren over de hond

Zoals eerder gemeld wordt in de Tora negatief over honden gesproken. De Joodse filosoof Maimonides stelt dat honden aanzienlijke schade kunnen veroorzaken. De Sjoelchan Aroech verbiedt zelfs 'kwaadaardige honden' te bezitten tenzij ze worden geketend. Rabbijn Moshe Isserles uit de 16de eeuw schrijft in zijn commentaar op de Sjoelchan Aroech wat genuanceerder dat Joden die onder niet-Joden wonen best wel een hond mogen bezitten. En in de moderne tijd zijn rabbijnen nog milder ten aanzien van het bezit van een hond als huisdier.

Hoe moeten Joden omgaan met huisdieren conform de Halacha (Joodse wet)?

Religieuze Joden die de Joodse wet naleven gaan anders om met huisdieren dan niet-Joden. Zo is het bijvoorbeeld niet mogelijk om mannelijke dieren te laten castreren op grond van Leviticus 22:24. Volgens de Sjoelchan Aroech geldt dit ook voor vrouwelijke dieren. Soms is sterilisatie toegestaan als een dier in levensgevaar is. Maar dit mag alleen door een niet-Jood worden uitgevoerd. Overigens mogen Joden wel een gecastreerd dier uit een dierenasiel aannemen. Maar het uitvoeren van castratie is dus verboden.

Sjabbatswetten

Ook op de Joodse rustdag, Sjabbat, gelden speciale regels voor het omgaan met dieren. Zo mogen dieren niet vervoerd worden en mogen ze niet werken. De dieren mogen wel gevoed worden (niet-koosjer voedsel m.u.v. voedsel bereid van melk en vlees van koosjere dieren en tijdens Pesach gezuurde granen) en ook spelen met de dieren is niet verboden.

Dieren mogen niet wreed behandeld worden

De Joodse Bijbel verbiedt het wreed behandelen van dieren. Dieren mogen niet fysiek en emotioneel lijden. Het is ook verplicht om dieren eerst te voeden voordat jezelf voedsel nuttigt. Koosjer dieren mogen geslacht worden voor voedsel. Euthanasie op een dier dat lijdt is toegestaan.

Mogen huisdieren behandeld worden als 'familie'?

Vriendschap met een dier is over het algemeen makkelijker dan met een mens, mits ze niet bijten of je fysiek aanvallen. Je zal dus niet zo snel gekwetst worden door een dier wanneer je daarmee een band aangaat. Maar je zult ook nooit worden uitgedaagd door een dier. Met een dier zul je nooit jezelf hoeven te bevragen, je manieren hoeven te verbeteren, je excuses aanbieden. Je hond stelt geen eisen aan je persoonlijkheid. Je kunt zo koppig en onbuigzaam zijn als hij is. Dit is niet goed voor jou. Wanneer dierlijke gezelschappen menselijk contact vervangen, heeft alleen het dier er baat bij. De mens stagneert. Een dier kan geen partner zijn van de mens.

Rouwverwerking komen dieren in de Hemel?

De vraag hoe over dode dieren gerouwd mag worden ligt erg controversieel. Zo zeggen sommige liberale Joden Kaddiesj voor een overleden huisdier. Orthodoxe Joden doen dat niet. De Midrash en Maimonides ontkennen dat de ziel van dieren in de Komende Wereld komen. Dieren bezitten volgens hen geen onsterfelijke ziel. Kabbalisten en chassidiem denken daar anders over en menen zelfs dat de ziel van een zondige mens in het lichaam van een dier kan komen in een volgend leven. Dieren komen niet na het leven in een soort 'dierenhemel' terecht. Ze komen wel in de Hemel in de bredere hemelse zin. Op het einde, terwijl ze verschillen van mensen, hebben dieren ook zielen die voortleven en verheven kunnen worden. Dit idee geeft ons een enorme verantwoordelijkheid in onze interacties met het dierenrijk. Immers, de hoogte van het dier in het hiernamaals kan afhankelijk zijn van onze positieve interacties ermee.

Lees verder

© 2017 - 2018 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Bijbel (Tenach) - Halacha & HaggadaBijbel (Tenach) - Halacha & HaggadaDe Bijbel is de bron en uitgangspunt van het Jodendom. In de loop der eeuwen is er enorme Joodse literatuur ontstaan die…
Toerisme Israël: MuseaIn dit artikel aandacht voor een aantal belangrijke musea in Israël: The Jewish Diaspora Museum (Diaspora Museum), The B…
Geschiedenis Jodendom: Moderne stromingen  ZionismeGeschiedenis Jodendom: Moderne stromingen ZionismeOnder Theodor Herzl hield het Joods nationalisme op een filantropische en godsdienstige stroming te zijn. Het werd nu ee…
Geschiedenis Jodendom: De Joodse staat en JodendomGeschiedenis Jodendom: De Joodse staat en JodendomDe oprichting van de moderne Joodse staat Israël wordt als één van de wonderen van deze tijd beschouwd. Ook het feit dat…
Boekrecensie: Om het Joodse kind - Elma VerheyrecensieBoekrecensie: Om het Joodse kind - Elma Verhey'Om het Joodse kind' (1991) is een verslag van de strijd om voogdij na de Tweede Wereldoorlog over Joodse oorlogspleegki…
Bronnen en referenties
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Huisdier
  • Alfabet van Ben-Sira
  • http://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/684725/jewish/Do-I-need-to-feed-my-cat-kosher-pet-food.htm
  • http://www.chabad.org/kids/noahsark/default_cdo/aid/577491/jewish/Feeding-Pets.htm
  • http://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/393278/jewish/Can-a-Pet-be-Family.htm
  • http://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/3016125/jewish/Do-Animals-Go-to-Heaven.htm
  • https://www.myjewishlearning.com/article/animals-in-judaism/
  • http://www.momentmag.com/moment-mythbusters/

Reageer op het artikel "Orthodoxe Joden en het bezit van huisdieren"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Gepubliceerd: 27-12-2017
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Huisdieren
Special: Jodendom
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!