Geiten: geitenmelk en melkproductie

Geiten: geitenmelk en melkproductie Geitenmelk is een melksoort die je net als koemelk zo kunt drinken. Naast de consumptie van geitenmelk worden er ook allerlei producten op basis van geitenmelk verkocht, zoals geitenkaas, geitenyoghurt, flesvoeding voor baby’s op basis van geitenmelk. Ook zijn er zelfs schoonheidsproducten op de markt die van geitenmelk gemaakt zijn. Maar hoe ontstaat geitenmelk precies en hoe zit de melkproductie bij geiten in elkaar? Welke manieren van geiten melken bestaan er en hoe doe je dit precies?

Inhoud


De melkproductie van de geit

Om goed te begrijpen hoe je een geit moet melken enzovoort, is het belangrijk om te weten hoe melk ontstaat. Voordat een geit melk kan geven, dient zij lammeren gebaard te hebben. De eerste melk ontstaat echter al in de uier vóórdat de lammeren geboren zijn, in sommige gevallen is dit zelfs al enkele weken voor de geboorte. Nadat de lammeren geboren zijn, wordt het lichaam van de moedergeit aangezet tot het verhogen van de melkproductie. De melkproductie is op 4 tot 5 weken na de geboorte van de lammeren op zijn hoogst. Hoe hoog deze piek is, is afhankelijk van meerdere factoren. Hierbij kan je denken aan genetische aanleg, maar ook hangt het af van de vraag naar melk door de lammeren en/of geitenhouder.

Op het moment dat de moedergeit herinnerd wordt aan melk geven, bijvoorbeeld op het moment dat een lam gaat zuigen aan de speen, of doordat de boer de geit gaat melken, laat de geit haar melk ‘schieten’. Dit schieten van melk gebeurt onder invloed van een hormoon dat de naam oxytocine heeft. Wanneer de geit schrikt of bij plotselinge onrust, stopt de melkgift direct. Bij het melken van dieren dient dus voor rust gezorgd te worden.

Hoeveel melk geeft een geit?

De hoeveelheid melk die een geit kan produceren, is voor een groot deel erfelijk bepaald. Als de moeders en grootmoeders van een geit veel melk gaven, is de kans zeer groot dat de dochters ook een hoge melkproductie hebben. Maar naast erfelijkheid en de vraag naar melk van lammeren en/of boer, spelen voeding en een juiste verzorging ook een belangrijke rol in de hoeveelheid melk die een geit kan produceren.

Daarnaast verschilt het per periode hoeveel melk een geit geeft. Zo zijn er melkgeiten die gedurende een lange periode dagelijks twee tot drie liter melk produceren. Ook zijn er geiten die gedurende een kortere periode vijf tot zes liter melk per dag geven, en daarna vrijwel stoppen met de melkgift.

Een geit heeft de eerste twee tot drie jaar van haar leven gemiddeld een wat lagere melkproductie dan in de jaren die daarop volgen het geval is. Geiten staan erom bekend tot op hoge leeftijd melk te blijven geven. Een goed voorbeeld hiervan is een 13-jarige Toggenburger die in haar laatste levensjaar nog 600 liter in 250 dagen wist te produceren.

Hoe ziet de uier van een geit eruit?

De uier van een geit bestaat uit twee helften. Beide helften functioneren onafhankelijk van elkaar. In elke tiet zijn trosvormige blaasjes aanwezig. Aan het eind van de dracht beginnen deze trosvormige blaasjes melk te produceren. Via de blaasjes lopen kanaaltjes naar de boezem, welke op haar beurt weer in verbinding staat met de spenen. De spenen worden met een kringspiertje afgesloten, net als bij de anus en de blaas het geval is. Wanneer de speen gestimuleerd wordt, en de geit gaat ‘schieten’, ontspant het kringspiertje zich en kan de melk de uier verlaten.

Voedingswaarde van geitenmelk

Geitenmelk bevat meer vet en energie dan bijvoorbeeld koemelk. Per 100 gram bevat geitenmelk de volgende voedingswaarde:
  • Energie: 65 kcal of 269 kJoule
  • Water: 88 gram
  • Eiwit: 3,7 gram
  • Vet: 3,8 gram
  • Koolhydraten: 4,5 gram

De smaak van geitenmelk

Mensen die weleens geitenmelk gedronken hebben, kunnen beamen dat geitenmelk heel erg van smaak verschilt dan koemelk. Geitenmelk heeft namelijk een specifieke smaak. Deze smaak wordt deels bepaald door erfelijke aanleg, door het voedsel van de dieren en het vetpercentage van de melk. Smaakstoffen hechten zich namelijk sterk aan het vet in de melk. Ook per geitenras kan de smaak van de geitenmelk sterk verschillen. Zo is de smaak van Toggenburger-geitenmelk vaak het minst sterk van smaak. De Nubische geit staat daarentegen bekend om melk met een heel sterke smaak. Doordat vele geitenrassen die voor de melkproductie worden ingezet tegenwoordig veelvuldig gekruist worden, is de uitgesproken smaak van geitenmelk wat teruggelopen. Maar het is wel altijd goed te proeven dat het om geitenmelk gaat in plaats van koemelk of paardenmelk.

De kleur van geitenmelk

Geitenmelk en zuivelproducten op basis van geitenmelk zijn witter van kleur dan koemelk. Dit wordt veroorzaakt doordat in het melkvet van geiten de stof caroteen (een pro-vitamine A) ontbreekt. Een geit zet namelijk, in tegenstelling tot bijvoorbeeld koeien, het caroteen uit de voeding direct om in het kleurloze vitamine A. Verder is ook bekend dat geitenmelk 4 keer zoveel vitamine A en 2 keer zoveel vitamine D bezit als koemelk.

Geiten wel of niet melken?

Als je geiten houdt, is het belangrijk om vooraf te bedenken of je de geiten (in de toekomst) wilt gaan melken of niet. Het klinkt erg leuk, geiten melken, maar het vraagt veel tijd en doorzettingsvermogen. Melken is namelijk een dagelijks terugkomende activiteit die tweemaal per dag, zeven dagen per week en 8 tot 10 maanden achter elkaar uitgevoerd moet worden. Een melkbeurt overslaan is niet aangeraden omdat dit de gezondheid van de geit kan schaden en de melkproductie kan doen verminderen. Per melkbeurt (per geit) ben je twee tot vier minuten bezig met melken.

Bedenk je wel dat je niet verplicht bent te melken. Je kan er natuurlijk ook voor kiezen om de lammeren bij de moeder te laten drinken.

De melktafel

Of je nu machinaal of handmatig gaat melken, een melktafel is een handig hulpmiddel tijdens het melken. De melktafel is een soort tafel waarop de geit komt te staan als je gaat melken. De geit kan hier naar wens worden vastgezet in het voerhok aan de voorzijde. De geit blijft daardoor rustiger staan en jij kan beter melken.

Geiten melken met de hand

Als je graag zelf geitenmelk wilt winnen, volg dan een cursus handmelken. Handmelken is niet moeilijk en zeker niet vervelend om te doen. Door geiten met de hand te melken bouw je een goede band op met de dieren. Voordat je gaat melken kan je de geit het beste even vastzetten. Je kan geiten gewoon op de grond melken, maar het is aangeraden om een melktafel aan te schaffen. De geit staat dan hoger, waardoor jij als melker beter bij de uier kan.

Het is raadzaam om altijd op een vaste plaats te gaan melken. Dit doe je in een rustige en vooral schone omgeving. Voordat je gaat melken (of overstapt naar een andere geit) was je je handen en maak je de uier goed schoon met een schone doek. Vang daarna de eerste stralen melk in een apart bakje op, deze gebruik je om hygiënische redenen niet. Pas daarna vang je de melk voor gebruik op.

Door de aanraking van de uier en spenen laten de meeste geiten de melk al schieten. Wanneer je gaat melken ga je naast de geit zitten, alhoewel in sommige regio’s de geiten van achter gemolken worden, waarbij de melker tussen de achterpoten door melkt. Tijdens het melken kan je het dier voeren om het rustig te houden. Het voeren van geiten tijdens het melken heeft ook nog een ander voordeel: wanneer de geiten weten dat er iets lekkers te halen valt, zullen ze al snel uit zichzelf naar je toe komen om zich te laten melken.

Na afloop van het melken (de melk van meerdere geiten kan gewoon bij elkaar) zeef je de melk door een zogenaamde theems (een zeer fijne doek). De melk moet goed gekoeld bewaard worden, bijvoorbeeld in een emmer. Verse, warme melk mag je nooit toevoegen aan gekoelde, eerder gewonnen melk. De verse warme melk moet je eerst laten afkoelen, voordat je deze bij reeds afgekoelde melk doet.

De techniek van het handmelken

Om te kunnen melken, sluit je met duim en wijsvinger de spenen goed af op de overgang van de boezem naar de spenen. Duw met de andere vingers één voor een de melk uit de spenen. Doe dit zodanig dat eerst de middelvinger, gevolgd door ringvinger en tenslotte de pink op de speen wordt geduwd, dus van boven naar beneden. De straal melk vang je op in een melkemmer. De spenen duw je nu om en om aan, waardoor de ene speen zich weer kan vullen met melk, terwijl de andere speen melk ‘schiet’. Om dit goed te kunnen, vergt het wel even wat oefening.

Het allerbelangrijkste bij het handmelken is dat je niet aan de spenen gaat trekken of heel hard gaat duwen of rukken. Dit doet zeer bij de geit en de uierophanging zal er ook onder lijden. Het kan zelfs voor verwondingen aan de uier en speen zorgen. Het is belangrijk dat de uier goed leeggemolken wordt. Dit kan je bevorderen door tegen het eind van het melken de duim en wijsvinger wat hogerop te plaatsen, enigszins in de uier.

Na het melken smeer je de uier licht in met wat uierzalf. Dit zorgt ervoor dat de uier soepel blijft en in goede conditie.

De melkbaarheid van geiten

Vooral in de eerste weken na de geboorte van de lammeren kan je veel melk verwachten van de geit. De productie zal hierna langzaam dalen en na ongeveer 10 maanden eindigen. Als de melkproductie van een geit hoog is, kan de uier van een geit vaak wat gespannen zijn. Dit kan je enigszins voorkomen door elke 12 uur te melken, zodat er een mooie tijdsverdeling tussen de melkbeurten ligt. Hou er wel rekening mee dat wanneer de zwelling van de uier te lang aanhoudt, er uierontsteking kan ontstaan of in meer ernstige gevallen zelfs blauwuier.

Wanneer je meer geiten moet melken, zal je merken dat de geiten het liefst onderling de volgorde bepalen waarin dit gebeurt. Melk iedere geit daarom op haar eigen beurt. Dit heeft vaak een gunstige invloed op de melkgift en zorgt voor minder stress en strubbelingen binnen de kudde.

Wanneer niet geschikt voor melken
Sommige geiten hebben korte spenen, waardoor ze niet zo geschikt zijn om te melken. Daarom is de fokkerij-eis dat spenen minstens 5 centimeter lang moeten zijn. Geiten met zeer korte spenen die wel gemolken worden, worden vaak met twee vingers gemolken, iets wat erg arbeidsintensief is en langer duurt. Sommige van deze dieren laten zich zelfs helemaal niet melken, of hebben pijn wanneer ze gemolken worden. Het is dan ook het beste om met deze geit niet meer verder te fokken, haar niet meer te melken en de lammeren lekker bij de geit laat lopen.

Geiten machinaal melken

Naast geiten met de hand melken kan je er ook voor kiezen om geiten machinaal te melken. Dit is vooral erg praktisch als je meer geiten moet melken, omdat het handmelken dan te arbeidsintensief wordt. Er bestaan goede melkmachines die voorzien zijn van speciale schapen- of geitenmelkstellen. Voor machinaal melken moet je dezelfde hygiënische maatregelen treffen als bij het handmelken, dus handen wassen en de spenen goed schoonmaken, de eerste stralen melk laat je ook wegstromen.

Zodra de uier machinaal is leeggemolken, moet je het melkstel afnemen. Doorgaan, ook wel blindmelken genoemd, is heel slecht voor de uiers van een geit.

De meeste geiten moeten even wennen aan machinaal melken. Je moet regelmatig de kwaliteit van de tepelvoering (het rubberachtige omhulsel dat om de spenen van de geit aangebracht wordt om te melken) controleren als je machinaal melkt. De tepelvoeringen die uitgedroogd of kapot zijn, kunnen zeer onaangenaam zijn voor de geit.

Let op!

Melkmachines werken met een vacuüm om te melken. Let erop dat je het vacuüm lager afstelt dan dat voor rundvee gangbaar is. Anders kan je verwondingen aan de uier toebrengen en de geit veel ongemak en pijn toebrengen.

Koemelkallergie versus geitenmelk

Er zijn mensen die niet of minder goed tegen koemelk kunnen. Dit wordt vaak een koemelkallergie of lactose-intolerantie genoemd. Voor deze mensen is geitenmelk vaak een uitstekend alternatief. Doordat geitenmelk een andere eiwitsamenstelling heeft dan koemelk, geeft dit minder klachten dan bij koemelk. Ook schijnt geitenmelk te helpen bij de bestrijding van bepaalde vormen van astma, eczeem, acne, migraine, darm- en gewrichtsaandoeningen. Dit is echter nog niet goed wetenschappelijk onderzocht.

Lees verder

© 2020 Infodebster, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Geiten melken voor eigen gebruikGeiten melken voor eigen gebruikMelkgeiten zijn sterke, intelligente, rustige en sociale dieren met een eigen wil. Melkgeiten die als hobbydier worden g…
De Nederlandse melkgeitDe Nederlandse melkgeitDe Nederlandse melkgeit is het meest bekende ras in Nederland. Het heeft zijn naam dan ook te danken aan de hoeveelheid…
Geitenras: Poitevine geitGeitenras: Poitevine geitWereldwijd bestaan enkele honderden geitenrassen, waaronder de Poitevine geit. De Poitevine geit is een elegante, mooie…
Geitenras: Nederlandse Nubische geitGeitenras: Nederlandse Nubische geitDe Nederlandse Nubische geit is in principe een gewone Nubische geit, maar verschilt op een paar kleine punten in de ras…

Huisvesting kip: voerbakken, waterbakken en het zandbadHuisvesting kip: voerbakken, waterbakken en het zandbadWanneer je kippen wilt gaan houden, zal je ook moeten zorgen voor de huisvesting van de kippen. Hierbij moet je onder an…
Verminkingen van vee: een onverklaard fenomeenVerminkingen van vee: een onverklaard fenomeenHet verschijnsel verminking van vee is het doden en verminken van vee en andere dieren onder ongewone omstandigheden. Er…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: 9883074, Pixabay
  • Boek: Geiten. Auteur: Hans L. Schippers. ISBN: 9789087400040
  • https://www.levendehave.nl/dierenwikis/geiten/melken-van-geiten
  • https://www.landleven.nl/inspiratie/tuin-erf/2014/maart/tips-voor-geitenmelk-uit-eigen-stal/
  • https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2016/12/01/geiten-met-gemak-en-snel-melken
  • https://www.animalrights.nl/stop-de-slacht/geiten

Reageer op het artikel "Geiten: geitenmelk en melkproductie"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Infodebster
Laatste update: 26-03-2020
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 6
Schrijf mee!