InfoNu.nl > Dier en Natuur > Diversen > Tropisch hardhout: Mahoniehout

Tropisch hardhout: Mahoniehout

Tropisch hardhout: Mahoniehout De opvallendste eigenschap van mahoniehout is de roodbruine kleur van het kernhout, niet voor niets wordt deze kleur ook wel “mahonie” genoemd. Behalve om zijn esthetiek is mahoniehout eveneens om zijn duurzaamheid een van de bekendste en geliefdste tropische houtsoorten, die al eeuwen gebruikt wordt voor het maken van meubels en schepen.

Herkomst

Oorspronkelijk is mahoniehout afkomstig uit West-Indië, hiertoe behoren de eilanden in de Caraïben zoals Cuba, Haïti en de Dominicaanse Republiek (Hispaniola) en delen van Midden-en Zuid-Amerika; Honduras, Panama, Guatemala, Nicaragua, San Domingo, Costa Rica, Mexico en Brazilië. In deze landen groeien vijf verschillende soorten mahonie die allen tot het plantengeslacht Swietenia behoren.

Alleen het hout uit de plantenfamilie Meliaceae en het plantengeslacht Swietenia wordt gerekend tot het “echte” mahoniehout. In Afrika zoals Congo, Uganda, Nigeria, Kameroen, Ivoorkust en Ghana komen een aantal andere soorten mahoniehout voor, uit een ander plantengeslacht maar wel uit dezelfde plantenfamilie.

Cuba mahonie / Bron: VuurvliegCuba mahonie / Bron: Vuurvlieg

Geschiedenis

De Spaanse zeevaarder, conquistador Hernán Cortés (1485-1547), een van de veroveraars van Hispaniola, Cuba en Mexico, gebruikte mahoniehout om schepen te kunnen bouwen of te repareren. Vele andere zeevaarders die in dat gebied aankwamen volgden dit voorbeeld. Al snel kreeg het mahoniehout bekendheid in Europa en rond 1600 werd een eerste lading naar Engeland verscheept.

Naast het echte mahoniehout werden er sinds het eind van de 19de eeuw een aantal mahoniehoutsoorten uit Afrika geïmporteerd. Ook gebruikte men steeds vaker andere houtsoorten met een rode kleur die door konden gaan voor mahoniehout, zoals bv. Santos mahonie uit Zuid-Amerika van een ander plantengeslacht en familie. Verder werden er mahoniebomen aangeplant in o.a. Zuid-Amerika en in Indonesië (in de toenmalige Nederlandse koloniën).

Soorten

Cuba mahonie

Het beste en mooiste mahoniehout komt van de eilanden in het Caribisch gebied, het heet Cuba mahonie en heeft de botanische naam: Swietenia mahagony Jacquinia.

Honduras mahonie

De andere mahoniehoutsoorten afkomstig uit Midden- en Zuid-Amerika worden meestal “Honduras mahonie” genoemd (Swietenia macrophylla King). Soms wordt deze soort ook wel genoemd naar het land waar het vandaan komt of de stad/haven waar het werd verkocht.

Sipo mahonie

Het Sipo mahonie (Entandrophragma utilé) is afkomstig uit Afrika; Ghana, Kameroen, Ivoorkust en Uganda. Als vervanger van deze mahonie wordt wel Kosipo (Entandrophragma candollei) of Tiama (Entandrophragma angolense) toegepast.

Sapeli mahonie / Bron: VuurvliegSapeli mahonie / Bron: Vuurvlieg
Sapeli mahonie
De botanische naam van deze Afrikaanse mahoniesoort is: Entandrophragma cylindricum Sprague. Sapeli mahonie is het beste Afrikaanse mahoniehout. Van het plantengeslacht Entandrophragma bestaan nog een paar mahoniesoorten, maar Sipo en Sapeli worden het meest gebruikt.

Khaya mahonie

Een aantal Afrikaanse mahoniesoorten zijn van het plantengeslacht Khaya; Khaya ivorensis, Khaya anthotheca, Khaya grandifoliola en Khaya senegalensis. Ze komen voor in Ghana, Kameroen, Ivoorkust en Nigeria. Deze mahoniesoort wordt wel in plaats van Honduras mahonie gebruikt omdat het daar erg op lijkt. Khaya mahonie is alleen minder duurzaam dan de andere soorten.

Cites lijst

De echte mahoniesoorten van het plantengeslacht Swietenia zijn erg schaars en staan allemaal op de Cites lijst als beschermde houtsoorten, deze mogen niet meer worden verhandeld. Cites staat voor: “Convention on International Trade in Endangered Species”. Het is een internationaal verdrag ter bescherming van bedreigde planten en dieren.

Eigenschappen

Afhankelijk van het gebied en land waar de bomen groeien, de bodem en het klimaat, kunnen de verschillende mahoniesoorten van eigenschappen variëren.

Afmeting

Amerikaanse mahoniebomen hebben zeer grote boven de grond groeiende wortels. De diameter van de stam boven de wortels (die hoog boven de grond groeien) kan twee meter zijn en de boom kan tot 30 meter hoog worden. Afrikaanse mahoniebomen kunnen tussen de 40 tot 60 meter hoog worden en hebben een diameter tussen de één en bijna twee meter.

Duurzaamheid

De meeste houtsoorten zijn getest op de duurzaamheid van het kernhout en zijn vervolgens ingedeeld in klassen (1 t/m 5), die staan voor het aantal jaren dat de houtsoort goed blijft bij voortdurend contact met de grond. Het Amerikaanse mahonie en het Afrikaanse Sipo mahonie behoren tot de duurzaamheidsklasse 2 (15 tot 25 jaar), andere mahoniesoorten behoren tot de duurzaamheidsklasse 3 (10 tot 15 jaar). Mahonie is duurzaam hout, het wordt zelden door insecten aangetast en is redelijk goed bestand tegen schimmels.

Kleur, glans en geur

Mahoniehout uit Amerika (Swietenia) is geelbruin tot roodbruin, de Afrikaanse soorten zijn meestal rosebruin tot roodbruin. Sipo mahonie is soms enigszins violetkleurig. Het spinthout is over het algemeen bijna wit (gebroken wit) tot lichtgeel of lichtbruin van kleur. Een paar mahoniesoorten, waaronder Cuba en Sapeli mahonie zijn van nature erg glanzend, ze krijgen op den duur een diep goudkleurige gloed. Daarbij is vers Sapeli mahonie ook kenmerkend vanwege de cederhoutgeur.

Khaya of Grand Bassam mahonie / Bron: VuurvliegKhaya of Grand Bassam mahonie / Bron: Vuurvlieg
Structuur en bewerking
Mahoniehout van het plantengeslacht Swietenia (Amerikaans) is harder en zwaarder dan het Afrikaanse mahoniehout en zijn ook fijner kruisdradig. Ze hebben een zeer fijne en dichte nerf en werken (krimpen of uitzetten) zeer weinig. Deze houtsoorten zijn makkelijk te bewerken.

Sapeli mahonie is niet erg hard en zwaar, maar wel de hardste en zwaarste Afrikaanse mahoniesoort. Het hout is kruisdradig en heeft een fijne nerf en structuur.

Sipo mahonie is kruisdradig, het is wat makkelijker te bewerken dan Sapeli, al kan de draad van Sipo mahonie soms onregelmatig of warrig zijn waardoor het bewerken men handgereedschap wat moeilijker is. De nerf en structuur lijkt op Sapeli mahonie.

Khaya mahonie is lichter en minder hard dan Sipo en Sapeli, heeft een wat fijnere nerf en is vrij rechtdradig, soms kruisdradig. De Afrikaanse mahoniesoorten moeten langzaam worden gedroogd om te voorkomen dat ze gaan scheuren of kromtrekken. Khaya mahonie is goed te bewerken.

Tekening

Op het kwartiers gezaagd mahoniehout vooral bij Sapeli mahonie, zijn lichte en donkere strepen zichtbaar, veroorzaakt door het kruisdraad. Verder kunnen onregelmatigheden in de draad van het hout zorgen voor verschillende “tekeningen”. Met name in de wortels (wortellijsten) van de mahoniebomen komen deze veel voor. Voorbeelden van soorten tekeningen en hun benamingen zijn:
  • geappeld (pommelé of acajou moucheté in het Frans) hiermee worden kleine vlekken of spikkels bedoeld.
  • gevlamd
  • gewaterd
  • gegolfd (moiré in het Frans)
  • drapé; kleine onregelmatige vormen
  • bloemmahonie, dit komt meestal van de plek in de stam waar deze zich in tweeën splitst

Toepassing

In Engeland werd mahoniehout vanaf ongeveer 1733 regelmatig toegepast voor het vervaardigen van (luxe) meubels, in andere Europese landen gebruikte men het pas in het laatste kwart van de 18de eeuw steeds meer voor meubels, zowel fineer als massief. Vooral begin 19de eeuw maar eveneens daarna was het een erg populaire houtsoort. Behalve voor meubels werd mahoniehout net als tegenwoordig ook toegepast voor: beeldhouwwerk, betimmeringen, siervoorwerpen, fineer, triplex, snijwerk, lijsten, draaiwerk, muziekinstrumenten, schepen, jachten en kano's, trappen en kozijnen.

Lees verder

© 2015 - 2019 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Kies het juiste hout voor je projectVaak komen mensen niet verder dan eik of beuk, als men hout dient te kiezen voor een doe-het-zelf of professioneel proje…
Kozijnen van hardhout, waarom wel?Kozijnen van hardhout, waarom wel?Hardhouten kozijnen worden nog steeds gemaakt. Er bestaan kozijnen van meranti en van andere harde houtsoorten, zoals af…
Hoe leg je een houten vlonderterras aan?Hoe leg je een houten vlonderterras aan?Wil je ook een mooi houten vlonderterras in de tuin? Er zijn verschillende geschikte soorten hout zoals hardhout, geïmpr…
Gebruik FSC-houtHet hout dat wij als particulier gebruiken, wordt meestal in de tuin gebruikt. Denk maar eens aan houten tuinmeubelen, t…
Beschermen van tuinhout met buitenbeits en houtolieBeschermen van tuinhout met buitenbeits en houtolieIn de tuin worden voor diverse toepassingen zowel hardhout als zachthout gebruikt. Meestal is dat hout vooraf geïmpregne…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Vuurvlieg
  • “Materialenkennis voor meubelmakers”, P.E.L. Izeren en G.J. Lips.
  • “Vademecum Houtsoorten”, Stichting Houtvoorlichtingsinstituut Amsterdam en Het Houtinstituut T.N.O. Delft.
  • http://www.nehosoc.nl/monsters-detail-id.php?d=206
  • http://www.wood-database.com/lumber-identification/hardwoods/honduran-mahogany/
  • http://www.af.nl/voorraad/massief/mahonie_cuba/
  • http://www.mahonie-hout.nl/
  • http://www.alles-over-hardhout.nl/hardhout/mahonie-hout/
  • Afbeelding bron 1: Vuurvlieg
  • Afbeelding bron 2: Vuurvlieg
  • Afbeelding bron 3: Vuurvlieg

Reageer op het artikel "Tropisch hardhout: Mahoniehout"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 20-09-2016
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Diversen
Special: Tropisch hardhout
Bronnen en referenties: 11
Schrijf mee!