InfoNu.nl > Dier en Natuur > Dieren > Het fokken van dwerggeiten

Het fokken van dwerggeiten

Het fokken van dwerggeiten Dwerggeiten vertegenwoordigen een grote hoeveelheid van de geiten die in ons land wonen. En dat is ook niet zo gek. Dwerggeiten zijn kleiner dan andere geitenrassen, en daarom wat gemakkelijker te houden op een iets kleinere oppervlakte zoals een tuin of een klein weiland. En veel eigenaren van dwerggeiten vinden het ook leuk om af en toe eens wat jonge geitjes te hebben rondhuppelen, en sommige mensen hebben zelfs op regelmatige basis jonge dwerggeiten te koop doordat ze jaarlijks met hun geiten fokken. Maar hoe kan je precies fokken met dwerggeiten, waar moet je rekening mee houden en zijn er nog regels waar je je aan moet houden?

Inhoud


Dwerggeiten in Nederland

De dwerggeiten in Nederland vormen een grote groep van de geiten die in Nederland hobbymatig gehouden worden. De professionele geitenhouderij van melkgeiten en vleesgeiten wordt hierbij niet meegerekend – daar hier nooit dwerggeiten voor gehouden en gefokt worden. De meest dwerggeiten treffen we aan bij particulieren in de tuin, in kleine weilandjes of op kinderboerderijen en zorgboerderijen of bij een hobbyboer. De reden dat veel mensen voor een dwerggeit kiezen, is in eerste instantie omdat dwerggeiten (iets) minder ruimte nodig hebben dan hun grotere soortgenoten, maar ook omdat dwerggeiten tot op hoge leeftijd zeer speels blijven, ze qua formaat makkelijker te hanteren zijn en ze ook voor kinderen leuker zijn. Dat er zoveel dwerggeiten gehouden worden in Nederland, houdt ook in dat er regelmatig met dwerggeiten gefokt wordt. Om goed te kunnen fokken met deze geiten, is het belangrijk wat meer over de voortplanting te weten, alsmede hoe de dekking, dracht en bevalling verlopen.

De voortplanting van dwerggeiten

Voordat er dieper wordt ingegaan op het fokken van dwerggeiten, is het belangrijk om te weten dat er een groot verschil zit in het voortplantingsmechanisme tussen dwerggeiten en grote geiten. Dwerggeiten zijn namelijk eerder (vroeger) geslachtsrijp dan geiten van de grotere rassen, zoals de Nederlandse landgeit of de Nederlandse witte geit. De dwerggeit kan al geslachtsrijp zijn op een leeftijd van 3 tot 5 maanden, dus het is belangrijk dat de bokjes al voor de leeftijd van 3 maanden bij de geiten vandaan gehaald worden. Ondanks dat ze al met drie tot vijf maanden geslachtsrijp zijn, is het belangrijk niet eerder te starten met fokken tot de geitjes minstens 7 maanden oud zijn en de bokken minimaal 8 maanden oud zijn.

Een ander verschil met de meeste andere (grote) geitenrassen, is dat dwerggeiten het hele jaar door bronstig kunnen worden en dus ook het hele jaar gedekt kunnen worden en gaan aflammeren. Toch is het aangeraden om het natuurlijke bronstseizoen van grote geiten aan te houden, welke van ongeveer september tot januari loopt. Probeer de dekkingen van de geitjes zo te plannen, dat de lammeren in het vroege voorjaar geboren worden.

Fokken van dwerggeiten

Het fokken van dwerggeiten gaat in principe hetzelfde als dat je zou fokken met grotere geiten. Zo zal de bronstige geit doorgaans naar de dekbok gebracht worden (en niet andersom) en hebben dwerggeiten en grote geiten allebei een cyclus van ongeveer 21 dagen. Er zijn een aantal dingen waar je rekening mee moet houden, de duur van de dracht is hetzelfde en ook de bevalling zal op dezelfde manier verlopen als bij grote geiten (zie verderop in het artikel). Ook kan de dwerggeit te maken krijgen met abortus en besmettelijk verwerpen, evenals enkele ziektes en aandoeningen die vooral tijdens de dracht, bevalling en geboorte (of vlak erna) kunnen optreden bij de geiten.

Vruchtbaarheid

Geiten hebben een cyclus van ongeveer 21 dagen, welke zich zal herhalen tot het moment dat de geit drachtig is. In de periode dat de geit vruchtbaar is (en er dus een eisprong komt), is zij bronstig en de geit wordt op dat moment ook wel speels, bokkig of rits genoemd. Enkele tekenen waaraan bronstigheid te herkennen is, is het onrustige gedrag van de geit, de staart omhoog houden, veelvuldig kwispelen met de staart en veel mekkeren. De bronstigheid duurt vaak 36 uur, en zwakt daarna weer af. Als er geen dekking heeft plaatsgevonden – of als de dekking mislukt is – zal de dwerggeit zo’n 21 dagen daarna weer bronstig gedrag gaan vertonen.

Het dekken

Als je merkt dat jouw dwerggeit bronstig of ritsig is, dan moet ze zo snel mogelijk naar de bok toe. Heb je zelf een bok, dan is dit makkelijk geregeld. Heb je echter geen bok, dan zal je de eigenaar van de bok van jouw keuze moeten opbellen om een afspraak met hem of haar te maken. Vaak breng je jouw geit naar de bok toe, omdat de kans op een geslaagde dekking dan het grootst is. De geit blijft vaak enkele dagen bij de bok logeren en kan dan weer opgehaald worden.

Sommige fokkers van dwerggeiten hebben een eigen dekbok aangekocht, die op hetzelfde terrein gehouden wordt als de geiten. In feite gaat het hierbij precies hetzelfde, de bronstige geit wordt naar de dekbok gebracht in het verblijf waar de dekbok normaal gesproken gehouden wordt.

Dracht bij dwerggeiten

De dracht duurt ongeveer 155 dagen, met een variatie van 147 tot 159 dagen. De drachtigheid bij de dwerggeit is vanaf de 30e dag na de dekking vast te stellen via een echo. Een andere – goedkopere – manier is om 3 en 6 weken na de dekking in de gaten te houden of de geit weer bronstig gedrag vertoont. Zo ja, dan is ze niet drachtig. Na ongeveer 3,5 maand kan je aan de buik goed beginnen te zien dat jouw dwerggeit drachtig is. Ook gaat rond deze periode de uier vaak wat groeien.

Abortus en besmettelijk verwerpen

Het is heel normaal dat 3 tot 5 procent van de drachtige geiten een abortus ondergaat. Naast aanlegfouten van de placenta of embryo, trauma van buitenaf, ziekte van de moeder, enzovoort, kan er ook sprake zijn van besmettelijk verwerpen. Hierbij gaat het om een abortus waarbij een bacterie of virus de veroorzaker is, welke ook zeer besmettelijk is. Bij besmettelijk verwerpen is de kans groot dat meerdere dieren in de kudde hun vruchten gaan verwerpen, binnen zeer korte tijd. Ook is het mogelijk dat zwangere vrouwen een abortus ondergaan wanneer zij in contact zijn gekomen met een geit die besmet is met één van de veroorzakers van besmettelijk verwerpen.

Voeding van de dwerggeit tijdens de dracht

Tijdens de laatste vier weken van de dracht is het belangrijk dat de dwerggeit goede voeding krijgt en ook extra krachtvoer krijgt toegewezen. De jongen in haar buik vragen extra veel energie omdat ze flink groeien, en tevens heeft het lichaam alvast een reserve nodig voor de melkproductie die start zodra de bevalling begint. De juiste hoeveelheid krachtvoer die je moet geven aan drachtige dwerggeiten, staat op de verpakking van het krachtvoer vermeld. Twijfel je of dit de juiste hoeveelheid is, kan je een andere ervaren geitenhouder vragen om met je mee te kijken en vragen of er nog aanpassingen in het voerbeleid nodig zijn.

Slepende melkziekte

Wanneer de geit onvoldoende krachtvoer krijgt, of wanneer het voerbeleid onregelmatig is of ontoereikend, dan kan er onder andere slepende melkziekte ontstaan, ook wel drachtigheidsvergiftiging genoemd. Dit wordt veroorzaakt door het feit dat de geit te weinig calorieën binnen krijgt, en dus haar vet- en spiermassa gaat aanspreken om het lichaam functionerende te houden. Bij het afbreken van dit vet- en spiermassa komen afvalstoffen (gifstoffen) vrij, die langzaam maar zeker het lichaam van de geit beginnen te vergiftigen. Bij signaleren van slepende melkziekte (of als je denkt dat het hierom gaat) is het belangrijk om snel de dierenarts te contacteren.

Verzorging hoogdrachtige dwerggeit

In de laatste weken van de dracht heeft de dwerggeit extra verzorging nodig. De geit zal vaker gecontroleerd moeten worden op lichamelijke problemen, en ook moet er gekeken worden of de bevalling al begint. Wanneer er problemen optreden bij hoogdrachtige dieren, vinden deze meestal plaats tussen dag 21 en 14 voor het aflammeren. Hierbij kan je denken aan (wederom) slepende melkziekte, maar ook melkziekte kan voorkomen, evenals potlijven of draaiingen van de baarmoeder.

Daarnaast heeft een hoogdrachtige dwerggeit veel rust nodig. Laat haar zo veel mogelijk met rust en zorg ervoor dat ze zo min mogelijk stress heeft. Wanneer je haar naar een kraamhok wil brengen voordat de bevalling begint, kan je dit het beste drie weken voor de uitgerekende datum doen. Zo kan de dwerggeit nog op haar gemak wennen aan haar nieuwe omgeving, zonder dat ze hierbij onder al te veel stress hoeft bloot te staan.

De bevalling

De bevalling vindt plaats na gemiddeld 155 dagen dracht. Hoewel niet alle dwerggeiten hetzelfde gedrag vertonen voor de bevalling begint, zijn er wel een aantal symptomen die kunnen duiden op de aanstaande bevalling:
  • Krabben met de voorpoten op de grond
  • Geïrriteerd naar de buik kijken
  • Met de achterpoten schoppende bewegingen naar de buik maken
  • Flehmen (de bovenlip optrekken)
  • Likken, met de tong in en uit de bek gaan (zoals een slang)
  • Liggen, opstaan, liggen, opstaan
  • Onrustig gedrag
  • Zich afzonderen van de kudde

Niet alle geiten laten bovenstaande kenmerken zien, soms laten ze alleen maar flehmen zien of is het pas duidelijk dat de bevalling begint als de pog (waterblaas) al zichtbaar is.

De bevalling verloopt in 90 procent van de gevallen zonder problemen. Bij de overige 10 procent is ingrijpen of hulp van de verzorger nodig – als de verzorger het niet meer weet, is het van belang zo snel mogelijk de veearts te waarschuwen. Vanaf het zichtbaar worden van de waterblaas, mag het maximaal twee uur duren voor het eerste lam geboren wordt. Tussen het eerste en volgende lam mag hooguit 20 minuten zitten. Na de geboorte van het eerste lam zal de geit eerst dit lam schoonlikken, na 10 tot 15 minuten zal ze weer opnieuw gaan persen voor het volgende lam of de lammeren. Maximaal 8 uur na de geboorte van het laatste lam moet ook de placenta (nageboorte) afgekomen zijn.

Problemen tijdens de bevalling

Hoewel de meeste bevallingen bij de dwerggeit vlekkeloos verlopen, kan het altijd voorkomen dat er problemen ontstaan. Er kunnen liggingsafwijkingen zijn bij de lammeren, waardoor ze met hulp van de mens op de wereld gezet moeten worden. Ook kan het geboortekanaal van de moeder te nauw zijn, waardoor het lam niet kan passeren. Daarnaast kan het ook voorkomen dat de weeën niet doorzetten, ligt het lam in een dwarsligging waardoor er geen ontsluiting plaatsvindt, of is het lam al in de baarmoeder gestorven.

Allereerst zal je als eigenaar zelf proberen je geit te helpen bij de bevalling wanneer deze vastloopt. Lukt dit niet, dan is het van belang zo snel mogelijk de veearts te bellen en deze naar je toe te laten komen. Weet je niet hoe je zelf je geit kan helpen met de bevalling? Dan kan je hier speciale cursussen voor volgen, of vraag aan andere mensen met geiten of je een aantal dagen mag helpen met lammeren, zodat je ervaring krijgt in het helpen van geiten wanneer de bevalling staakt.

Het pasgeboren lam

Als het lam geboren is, is het werk nog niet gedaan. Over het algemeen zal de geit direct starten met het schoonlikken van het lam, maar ook hier kunnen problemen ontstaan. Als je de mogelijkheid hebt en in de buurt bent als de geit bevalt, is het belangrijk om direct na de geboorte van het lam de kop, neus en mond vrij van slijm en vruchtvliezen te maken. Dit zorgt ervoor dat het lam vrij kan ademen. Daarna zal je ook de navelstreng moeten behandelen met jodium, om ervoor te zorgen dat bacteriën niet via de navelstreng de bloedbaan van het lam kunnen bereiken.

Pasgeboren lammeren zullen al vrij snel gaan staan (binnen 15 minuten ongeveer), en vanzelf op zoek gaan naar de uier om te drinken. Hou in de gaten of het lam gedronken heeft bij de moeder. Binnen 2 uur na de geboorte moet het lam zelfstandig naar de uier kunnen lopen en drinken. Heeft het nog niet gedronken in die tijd, dan moet je het lam helpen aan te zetten aan de uier. Helpt dit niet of lukt dit niet, melk dan wat biest af van de geit en geeft dit via een flesje aan het lammetje.

Lees verder

© 2018 Infodebster, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Het fokken van gerbilsHet fokken van gerbilsEen gerbil is al geslachtsrijp als zij zes weken oud is. Het is wel beter om te wachten met fokken tot de vrouwtjes onge…
Dwerggeit, klein maar fijnDwerggeit, klein maar fijnDwerggeiten zijn kuddedieren die erg geschikt zijn om als huisdier te houden. Hun verzorging is minimaal, maar ze vragen…
Konijnen fokkenKonijnen fokkenKonijnen zijn al geslachtsrijp als ze 3 of 4 maanden oud zijn. Vanaf die tijd moet je rekening houden met nakomelingen.…
Thuiswerk met dierenVind jij het heerlijk om met dieren te werken en wil je graag vanuit huis werken met dieren? Lekker bezig zijn met je ho…
Een veulen fokkenEen veulen fokkenWat moet je weten als je uit je eigen merrie een veulen wilt fokken? Heeft jouw merrie ooit eerder een veulen gekregen?…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: 4028mdk09, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • https://dier-en-natuur.infonu.nl/dieren/179297-dracht-bevalling-en-geboorte-bij-de-geit.html
  • https://dier-en-natuur.infonu.nl/zieke-dieren/182112-ziektes-bij-de-geit-abortus.html
  • https://dier-en-natuur.infonu.nl/zieke-dieren/182113-ziektes-bij-de-geit-besmettelijk-verwerpen.html
  • https://dier-en-natuur.infonu.nl/zieke-dieren/181487-ziektes-bij-de-geit-slepende-melkziekte-of-acetonemie.html
  • https://dier-en-natuur.infonu.nl/zieke-dieren/181481-ziektes-bij-de-geit-melkziekte.html
  • Boek: Geiten. Auteur: Hans L. Schippers. ISBN: 978-90-8740-004-0

Reageer op het artikel "Het fokken van dwerggeiten"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Infodebster
Gepubliceerd: 25-04-2018
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Dieren
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!