InfoNu.nl > Dier en Natuur > Dieren > De verschillen in de drie koolwitjes in Nederland

De verschillen in de drie koolwitjes in Nederland

De verschillen in de drie koolwitjes in Nederland In Nederland is de kans zeer groot om een koolwitje te zien fladderen en op een plant in de tuin stuifmeel te zien peuren. Een koolwitje is een dagvlinder uit de familie van witjes (Pieridae). Er zijn drie soorten koolwitjes waarvan een aantal erg op elkaar lijken. Het is goed kijken waar de zwarte stippen op de voorvleugels zitten. Is het nu een klein koolwitje of een groot koolwitje? Ook lijkt het klein koolwitje in de vlucht erg op een klein geaderd witje.

De familie koolwitjes

De drie koolwitjes die in de vlucht moeilijk te determineren zijn:
  • klein koolwitje
  • groot koolwitje
  • klein geaderd witje

Het groot geaderd witje hoort ook bij dit rijtje maar het is een dagvlinder die sporadisch nog gesignaleerd wordt in Nederland en bij de verdwenen vlinders hoort. De kans is erg klein om een groot geaderd te spotten. In Limburg (Maastricht) is het groot geaderd witje in 2011 nog gespot.

Klein koolwitjeKlein koolwitje

Het klein koolwitje (Pieris rapae)

Het klein koolwitje heeft witte vleugels met zwarte tot licht aszwarte kleuren. De voorvleugels zijn 21-27 millimeter lang en de totale spanwijdte is 45 - 58 mm. Op de beide voorvleugels zitten aan de top van de vleugels, een zwarte tot grijzig-zwarte vlek, de vleugelvlek of randvlek. Deze vlek is nu hét richtpunt om te kijken welk soort het is. Is het een klein of groot koolwitje? Op de voorvleugels zitten in het midden één of twee zwarte stippen op de witte vleugels. De vleugelvlekken komen bij het klein koolwitje NIET voorbij de zwarte stippen. Bij het groot koolwitje is het zo dat de vleugelvlekken juist WEL doorlopen tot voorbij de zwarte stip(pen)in het midden.

Drie tot vier generaties

Het klein koolwitje overwintert als pop. Vrij laag bij de grond en vaak aan niet natuurlijke voorwerpen zoals een muur, hek of tuinmeubels. Nadat de pop een vlinder is geworden is er vanaf eind maart de eerste generatie klein koolwitjes. De tweede en derde generatie kunnen we zien vliegen van eind juni tot eind september. Bij gunstige weersomstandigheden is het zelfs mogelijk dat er tot in oktober nog een vierde generatie koolwitjes in dat jaar rond fladderen.

Rupsen van het klein koolwitjeRupsen van het klein koolwitje

Ei, rups, pop en vlinder

De eerste voorjaarskoolwitjes leggen de eieren op het in het wild voorkomende kruisbloemigen (herderstasje, pinksterbloem). De volgende generatie legt de eieren op de binnenste bladeren van koolplanten. Het vrouwtje van het klein koolwitje zet de eieren afzonderlijk af. Soms in zeer kleine groepjes op de boven en onderkant van het blad. Van ei naar rups duurt z’on 3 tot 7 dagen. De rupsen van de voorjaarsgeneratie verpoppen zich soms op de waardplant en de volgende generaties rupsen verpoppen zich op beschutte plekken. In het totaal duurt van ei, tot rups, pop en imago (vlinder) ongeveer 4,5 tot 7 weken afhankelijk van de temperatuur.De laatste generatie overwintert dan als pop in muurspleten, gevels of boomstammen.

Een of twee vlekken

Een klein koolwitje heeft op de voorvleugel in het midden een of twee ronde zwarte vlekken. Bij het zien van één vlek is het een mannetje klein koolwitje en bij het zien van twee ronde zwarte vlekken is het een vrouwtje klein koolwitje.

Groot koolwitjeGroot koolwitje

Het Grote Koolwitje (Pieris brassicae)

Het vrouwtje groot koolwitje heeft witte vleugels met, net als bij het klein koolwitje vleugelvlekken op de bovenkant van beide voorvleugels. In het midden van de vleugels een of twee zwarte of vaag grijze stippen. Het mannetje heeft witte voorvleugels met een zwarte vleugelpunt. De stippen zijn soms enigszins zichtbaar. Bij het groot koolwitje komen de randvlekken WEL voorbij de zwarte stippen. De voorvleugels hebben een lengte van 28 tot 32 millimeter en mat een spanwijdte van spanwijdte 50 - 65 mm. Het groot koolwitje is groter dan het klein koolwitje.

Drie generaties

Het groot koolwitje overwintert net als het klein koolwitje, als pop. De vlinder legt de eieren in groepjes (in tegenstelling tot het vrouwtje klein koolwitje) op de onderkant van de bladeren van onder andere kruisbloemigen zoals boerenkool en spruitkool. De eerste generatie groot koolwitje kunnen we dan zien fladderen zo rond april. De tweede en derde generatie vliegt tot eind september.

Ei, rups, pop en vlinder

Nadat de eieren in groepjes zijn afgezet, komen na tien dagen de rupsen die zeer dicht bij elkaar zitten. De rupsen groeien snel tot wel twee keer het lichaamsgewicht per dag en kunnen een lengte bereiken tot wel vier centimeter! Wanneer de rups volgroeid is, gaat ze een plek zoeken in muurspleten of bijvoorbeeld stengels van houtige planten om te verpoppen.

Verwarrend

Het mannetje groot koolwitje en het vrouwtje zijn verschillend. De verschillende generaties van het groot koolwitje zien er ook niet hetzelfde uit wat het determineren nog moeilijker maakt.

Het vrouwtje groot koolwitjeHet mannetje groot koolwitje
Eerste generatieTwee duidelijke zwarte stippenEen donkere vleugelvlek en vage, tot niet zichtbare stippen. De voorvleugel lijkt zo goed als wit
Tweede generatieDe stippen zijn versmolten tot een zwarte band op de voorvleugEen donkere vleugeltip en de stippen zijn zwart

Het klein geaderd witje (Pieris Napi)

Een vlinder met witte tot grijs bestoven vleugels, vleugelvlekken en ronde zwart tot asgrijze stippen. De vleugelvlekken lopen enigszins druppelsgewijs naar beneden toe af. De voorvleugellengte is 20 tot 24 millimeter en de totale spanwijdte van de vleugels is 35 tot 45 mm. De mannetjes hebben één zwarte stip en de vrouwtjes klein geaderde witjes, hebben twee zwarte stippen. Een fladderend klein koolwitje lijkt heel veel op een fladderend klein geaderd witje. Het verschil is het best te zien wanneer het witje op een plant gaat zitten. Het klein geaderd witje is aan de onderkant van de vleugels gelig tot groenig grijs bestoven en het klein koolwitje niet. Fijne lijntjes (aders) geven een mooie tekening op de vleugels bij het klein geaderd witje. Dit ontbreekt bij het klein koolwitje. De eerste generatie vlinders heeft een duidelijker ader ’tekening’ dan de volgende generatie (s).

Onderkant klein geaderd witjeOnderkant klein geaderd witje

Levenscyclus

Het klein geaderd witje overwintert als pop. Jaarlijks kunnen we genieten van twee tot drie generaties. Het vrouwtje klein geaderd witje zet de eieren afzonderlijk af, aan de onderkant van de bladeren van de waardplant. Waardplanten als de pinksterbloem, look-zonder-look en koolzaad. Na drie tot zeven dagen komen de rupsen uit. Ongeveer 11 tot 22 dagen duurt het rupsstadium voordat de verpopping begint. De duur van het verpoppen tot vlinder, is een soort risicospreiding van de vlinder. Wanneer de pop zich snel ontwikkelt tot vlinder, kan het 7 tot 13 dagen duren. Sommige poppen, van hetzelfde legsel, overwinteren eerst en dan kan de verpopping zelfs maanden duren. De eerste generatie is meestal te bewonderen in april tot juni en de tweede generatie van juli tot september. Bij een lange nazomer wil het wel eens voorkomen dat er een derde generatie klein geaderde witjes vliegen. De vlinder leeft 9 tot 18 dagen.

Groot geaderd witje

Het groot geaderd witje is een vlinder die in Nederland sinds 1975 verdwenen is. Af en toe wordt nog een groot geaderd witje waargenomen. Het prachtige groot geaderd witje kwam vroeger als standvlinder voor op de zand- en lössgronden van Zuid- en Oost-Nederland. Nu is de enige waarneming uit Limburg bij de Sint Pietersberg.

Weetjes

  • de rupsen halen zwavel uit de koolplanten en slaan dit op zodat ze voor vijanden onaantrekkelijk en oneetbaar zijn.
  • de eigenaren van biologische moestuinen zijn niet blij met de vraatzuchtige rupsen van koolwitjes
  • de rupsen van koolwitjes kunnen dienen als voedsel voor de rupsen van een sluipwesp die haar eitjes in de rups van het koolwitje afzet
  • om biologisch in te grijpen is er een sluipwesp die maar 0,5 mm klein is (de trichogramma brassicae) en de geurstof herkent van een mannetje die juist de eitjes bevrucht heeft bij een vrouwtje. Voordat het vrouwtje deze afzet in de spruit- of boerenkool, lift de sluipwesp mee en laat zich dan vallen op de net afgezette eitjes. Vervolgens legt ze zelf eitjes op de eieren van de vlinder die als voedsel dienen voor de sluipwesprupsjes.
  • een van de waardplanten voor het klein geaderd witje is het koolzaad. Hier dankt het witje zijn Latijnse naam aan. De Latijnse naam voor koolzaad is Brassica Napus, vandaar ook het Napi in de Latijnse naam van het klein geaderd witje
  • het klein geaderd witje, groot koolwitje en klein koolwitje zijn één van de meest voortkomende dagvlinders van Nederland.
© 2014 - 2019 Rieja, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Vlinder – Klein geaderd witjeVlinder – Klein geaderd witjeDe Pieris napi, het klein geaderd witje, is een algemeen voorkomende vlinder in heel Nederland. Hij dartelt boven de gev…
Het grote en kleine koolwitje - biologische bestrijdingHet grote en kleine koolwitje - biologische bestrijdingHet grote en kleine koolwitje zijn de meest voorkomende dagvlinders in onze streken en behoren tevens tot de meest schad…
Vlinders in NederlandVlinders in NederlandZe fladderen van bloem naar bloem. Ze betoveren ons met hun prachtig gekleurde vleugels en het is een graag geziene gast…
De vlinder en zijn levenscyclusVlinders zijn er in soorten en maten. En in heel uiteenlopende kleuren. Op de mens heeft de vlinder altijd een goede inv…
De eerste overwinterende vlinders te zien in het voorjaarDe eerste overwinterende vlinders te zien in het voorjaarDe eerste vlinder die we zien vliegen wanneer de zon schijnt in de late winter of het vroege voorjaar, is de vlinder die…
Bronnen en referenties
  • http://wildlife.hetdierenrijk.nl/insecten/koolwitje.php
  • http://www.tuinadvies.nl/dieren_koolwitjes.htm
  • https://www.vlinderstichting.nl/vlinders/overzicht-vlinders/?q=koolwitje

Reageer op het artikel "De verschillen in de drie koolwitjes in Nederland"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rieja
Laatste update: 14-12-2018
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Dieren
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!