InfoNu.nl > Dier en Natuur > Bloemen en planten > Planten en hun legenden

Planten en hun legenden

Planten en hun legenden Planten; wie heeft ze niet in huis, op het balkon of in de tuin, deze groene vrienden. Waar je vaak niet stil bij staat is dat achter menig plant een verhaal schuilgaat. Deze zogenaamde legendeplanten hebben te maken met allerlei mythen en sagen en de rol die zij daarin spelen is aan de menselijke fantasie ontsproten. Bij Uitgeverij WBOOKS verscheen in mei 2012 het boek Planten en hun legenden als gevolg van het inititatief van de Kruidencommissie van het Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem.

De kruidentuin in het Openluchtmuseum te Arnhem

Het Openluchtmuseum van Arnhem beschikt naast vele andere bezienswaardigheden over een Kruidentuin. Deze Vaderlandse Cruydthof werd in 1927 aangelegd. Pas in 2001 ging men ertoe over om de kruidentuin ook uit te breiden met planten die een zeker folkloristisch of legendarisch element in zich herbergen. Anno nu bestaat de Kruidentuin uit vijf onderdelen:
  • Kloostertuin
  • Geneeskruidentuin
  • Verfkruidentuin
  • Keukenkruidentuin
  • Legendekruidentuin

In dit bestek gaat het dus om de Legendekruidentuin. Binnen de Kruidentuincommissie van het Nederlands Openluchtmuseum ontstond al jaren geleden het idee om een boek uit te geven over legendeplanten. Dankzij de inzet van de auteurs van het boek, Jurrie Meulenhoff en Sophieke Nijhuis, beiden lid van de Kruidentuincommmissie, en de financiële bijdrage van de vereniging Vrienden van het Nederlands Openluchtmuseum kon het boek in mei 2012 verschijnen bij Uitgeverij WBOOKS, ISBN 978 90 400 0709 5.

Planten en hun legenden

Planten spelen geen prominente rol in legenden, maar ze hadden wel vaak een symbolische functie als boodschapper of beschermer of een pragmatische functie. Tot de de legendeplanten behoren kruiden, vaste planten, struiken en bomen. De legendeplanten worden in negen categorieën ingedeeld. Sommige planten vallen eigenlijk onder meerdere categorieën.
  • Mythologische planten. Bij de Mythologische planten staat de Grieks-Romeinse, Scandinavische en Germaanse mythologie centraal en slechts incidenteel komt de Keltische mythologie ter sprake. Tot de legendeplanten behoren o.a. de crocus, de hyacinth en de narcis.
  • Heksenplanten. Heksen kregen in de gaten dat het eten of roken van bepaalde planten genotgevoelens opriepen. Deze genotgevoelens konden er echter voor zorgen dat men op langere termijn aan lichamelijk of geestelijk verval ten prooi viel. Daardoor kwamen deze planten in een kwaad daglicht te staan.
  • Religieuze planten. In de Bijbel en de Koran worden vaak planten genoemd, die een bepaalde religieuze boodschap uitdragen, zoals bijvoorbeeld de Judasboom. Maar ook het Boedhisme komt aan bod met de Ficus religiosa oftewel de bodhiboom.
  • Folkloreplanten. Folkloreplanten zijn planten die een rol spelen op speciale kalenderdagen en religieuze hoogtijdagen. Deze planten komen ook voor in sprookjes.
  • Heraldische planten. In de middeleeuwen gebruiken ridders planten om hun schilden en vlaggen te versieren. Zwaar geharnast als ze waren, maakten zij zich op deze manier herkenbaar. Ook heden ten dage nog worden vormen en kleuren uit de plantenwereld als toepasselijk logo gebruikt.
  • Mariaplanten. Deze planten staan symbool voor de aan Maria toegeschreven goede eigenschappen. Zo duiden bijvoorbeeld laaggroeiende kruiden op de nederigheid van Maria.
  • Bloementaal. Zeg het met bloemen. Door het geven van een ruiker kun je je gevoelens en je medeleven met anderen tonen. Tegenwoordig doet iedereen wat hem of haar goed dunkt, maar in de 18e en 19e eeuw bestond er een serieuze etiquette met betrekking tot het soort bloemen dat je bij een bepaalde gelegenheid gaf. Zo is Edelweiss een geschenk voor de beminde, aan welk plantje ook de legende van de Sneeuwkoningin is verbonden.
  • Naamplanten. Naamplanten zijn planten die prestaties van legendarische figuren in ere houden, zoals bijvoorbeeld ontdekkingsreizigers, plantkundigen of artsen.
  • De Zonnewijzer. Zonnewijzerplanten zijn planten die tussen de in cijfervorm gesnoeide buxusstruikjes van de zonnewijzer staan. Ze hebben namen die verband houden met zon, tijdstip van de dag of tijd in algemene zin.

Conform de hierboven vermelde lijst is ook de indeling van Planten en hun legenden, waarin over de achtergrond van meer dan 200 planten een boekje wordt opengedaan. Van praktisch elke genoemde plant is een foto afgebeeld. Het boek is verder o.a. voorzien van een plantenlijst annex register van Latijnse plantennamen en verklarende woordenlijsten. Het is een interessant naslagwerk voor iedereen die van planten houdt. Zonder dat je het beseft zit je op je balkon of in je tuin niet alleen maar naar mooie planten en bloemen te kijken, maar ook naar een stukje (cultuur)geschiedenis. Want er komen in Planten en hun legenden veel soorten langs, die iedereen wel kent. Aan de geranium of pelargonium, de keiharde survivor op het balkon, is geen legende verbonden. De woorden geranos en pelargonium zijn Griekse woorden voor respectievelijk kraanvogelbek en ooievaarsbek en dat is omdat de zaaddoos op een snavel lijkt. Maar andere populaire plantensoorten zoals de begonia en de fuchsia danken hun namen aan gerespecteerde lieden; de begonia is vernoemd naar Michel Bégon, een man van importantie in de Franse marine in de 17e eeuw, en de fuchsia dankt haar naam aan de Duitse arts en plantkundige Fuchs.

Of misschien heb je tussen je sierplanten in de tuin Ezelsoren staan, welke plant verwijst naar de mythe van de Frygische koning Midas. Deze koning ging herhaaldelijk te onvoorzichtig om met de goden en toen die het zat waren, bezorgden ze Midas voor straf een paar grijze ezelsoren.

In het hoofdstuk Heksenplanten vinden we o.a. de Hennep, één van de oudste cultuurplanten. De prehistorische mens wist al dat hennep een "stemming verbeterend hars" oplevert. Gevlekte scheerling, behorende tot de schermbloemigen, was een bestanddeel van heksenzalven.

Het zijn een paar voorbeelden, slechts summier aangehaald. De beschrijvingen in het boek zijn gedegen en uitgebreid. Feit is dat je naar aanleiding van dit boek anders gaat kijken naar planten, bloemen en bomen in je eigen tuin, in de weide of het bos.
© 2012 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Openluchtmuseum Arnhem, leuk uitje voor jong en oudOpenluchtmuseum Arnhem, leuk uitje voor jong en oudIn het openluchtmuseum Arnhem kunt u kennis maken met het leven en tradities van verleden tot niet zo heel lang geleden.…
Bezienswaardigheden in ArnhemArnhem, de hoofdstad van Gelderland. Schitterend gelegen in het groen. De Posbank, de Hoge Veluwe, de stadsparken en de…
Kruidentuin: Teelt van kruiden, licht en luchtPlanten zijn levende wezens die volkomen van licht afhankelijk zijn. Via hun levensproces, de assimilatie, zetten ze met…
Beplanting in je tuinBeplanting in je tuinNiets is leuker om je tuin te voorzien van nieuwe planten. Maar let wel op hoe je de planten neerzet, anders kan het nam…
Een eigen kruidentuinEen eigen kruidentuinKruiden zijn de afgelopen jaren steeds populairder geworden, want we willen steeds verser eten. Op zich een prima ontwik…
Bronnen en referenties
  • Planten en hun legenden, Jurie Meulenhoff en Sophieke Nijhuis, Uitgeverij WBOOKS 2012
  • www.openluchtmuseum.nl
  • Wikipedia

Reageer op het artikel "Planten en hun legenden"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Plato
Gepubliceerd: 20-05-2012
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Bloemen en planten
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!