InfoNu.nl > Dier en Natuur > Bloemen en planten > Mirabilis jalapa of Wonder van Peru

Mirabilis jalapa of Wonder van Peru

Mirabilis jalapa of Wonder van Peru De Mirabilis jalapa is een plant met kleurige bloemen, die een aantal bijzondere eigenschappen heeft. Een andere naam voor deze plant is dan ook 'Wonder van Peru' (Marvel of Peru). De plantensoort is van oorsprong afkomstig uit Peru, Mexico en Brazilië, en werd in de 16de eeuw voor het eerst mee naar Europa genomen. Tegenwoordig komt dit 'wonder' in bijna de hele wereld voor.

Mirabilis jalapa

Carolus Linnaeus (1707-1778), een Zweedse arts en plantkundige, gaf de plant in 1753 de Latijnse naam 'Mirabilis jalapa'. Het woord mirabilis betekent 'bewonderenswaardig' of 'wonderlijk'. In Centraal en Zuid-Amerika, zoals in Guatemala en Mexico, komt 'Jalapa' vaak voor als naam van een stad.

Eigenschappen

Incomplete dominantie

De Oostenrijkse plantkundige, Gregor Mendel (1822-1884) bestudeerde de overerving van eigenschappen bij o.a. erwten. Zijn ontdekkingen worden de 'Wetten van Mendel' genoemd. Eén daarvan, de 'dominantiewet', houdt in dat bij kruising alle individuen uit de eerste generatie (de eerste nakomelingen) hetzelfde kenmerk vertonen als het kenmerk van het dominante oudertype, dus één van beide ouders. In 1900 werd het werk van Mendel herontdekt door o.a. de Duitse bioloog Carl Correns (1864-1933). Correns toonde met zijn onderzoeken aan, waarbij hij de Mirabilis jalapa gebruikte, dat er een uitzondering bestaat op de dominantiewet van Mendel. Hij kruiste rood bebloemde planten met wit bebloemde planten, en de nakomelingen werden roze in plaats van rood. Dit verschijnsel is nu bekend als 'incomplete dominantie', hierbij is een van beide eigenschappen niet volledig dominant boven de andere.

Bron: Vaikoovery, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)Bron: Vaikoovery, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)
Groei en vorm
De Mirabilis jalapa behoord tot de Nyctaginaceae familie. Hij groeit het beste in de volle zon en kan tot ongeveer 80 cm hoog worden. De plant is niet winterhard, maar de grote zwartachtige wortels of knollen van de plant kunnen worden uitgegraven en bewaard op een koele en droge plaats, om in het voorjaar opnieuw te worden geplant.

De bladeren zijn ovaal of ellipsvormig, de kelk van de bloemen is ongeveer 2 tot 6 cm lang en trompetvormig. Deze kelken bestaan uit spiraalvormig opgerolde schutbladen, die zich aan het uiteinde kunnen uitrollen tot een bloem. Zodoende zijn de bloemen niet gevormd uit vijf (losse) kroonbladen, maar uit de schutbladen die aan het uiteinde anders gekleurd zijn en vijf inkepingen hebben. Verder hebben de bloemen zes meeldraden van een ongelijke grootte. Wanneer de bloemen zijn afgevallen, vormt zich op die plaats een bolvormig, rimpelig zaad met een zwarte kleur, van bijna zo groot als een erwt.

Nachtbloem

Overdag zijn de bloemen van de Mirabilis jalapa dicht en vanaf ongeveer vier uur 's middags gaan ze zich openen. Ze blijven de hele nacht open en sluiten weer in de ochtend. In veel landen wordt de Mirabilis jalapa naar deze eigenschap genoemd bv.: 'Nachtschone', 'Four o'clock flower' (vier uur bloem), 'Buenas tardes' (goedemiddag) en 'Belle de nuit' (mooie nacht).

Geur

Als de bloemen zich hebben geopend, geven ze een sterke aangename geur af waardoor nachtvlinders, vooral havik-motten, worden aangetrokken.

Bloem van de Mirabilis jalapa / Bron: Vera Buhl, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Bloem van de Mirabilis jalapa / Bron: Vera Buhl, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Kleur

Een bijzondere eigenschap is dat de bloemen van dezelfde plant verschillende kleuren kunnen hebben. Bovendien kunnen er op iedere afzonderlijke bloem verschillende kleuren voorkomen, in hele vlakken of in de vorm van vlekken, stippen en strepen. De plant komt voor in de kleuren roze, rood, oranje, geel, wit of paars. Opmerkelijk is eveneens dat de kleuren soms veranderen naarmate de plant ouder wordt. Zo krijgen witte bloemen soms een lichtpaarse kleur en worden gele bloemen weleens magenta.

Fluorescentie

Nog een andere opmerkelijke eigenschap van de Mirabilis jalapa is fluorescentie. De pollen stralen onder uv-licht een gele kleur licht uit. Daarbij kunnen bv. gele bloemen onder uv-licht veranderen in enigszins oplichtende witte bloemen.

Toepassing

Behalve dat de Mirabilis jalapa zeer geliefd is als sierplant, worden delen van de plant soms gebruikt voor het maken van medicijnen of kleurstof.

Medicijn

Het zaad van de plant wordt als giftig beschouwd. Ook de bladeren worden wel aangemerkt als giftig, hoewel ze gekookt of in de vorm van poeder, in veel landen (van oudsher) als medicijn dienen.

Als poeder worden de bladeren in Brazilië bv. gebruikt tegen hoofdpijn en als laxeermiddel. In Mexico gebruikt men een afkooksel van de hele plant tegen dysenterie en bij de verzorging van wonden en insectensteken. Het sap gemaakt van de bloemen wordt in Peru gebruikt tegen herpes en tegen oorpijn. Het sap van de wortels tegen diarree, dysenterie, syfilis en hepatitis.

De wortel zou verder werkzaam zijn als plasmiddel, laxeermiddel, afrodisiacum, om wormen mee te verdrijven en tegen ontstekingen en met het sap van de bladeren kunnen wonden worden behandeld.

Kleurstof

In de vorm van poeder wordt het zaad soms in cosmetica gebruikt als kleurstof. In Japan heet de plant 'Oshiroi bana', het witte poeder dat van de zaden wordt gemaakt, lijkt namelijk op het gezichtspoeder (oshiroi) dat Geisha's gebruiken. Van de bloemen wordt soms donkerrode kleurstof gemaakt voor het kleuren van voedsel, zoals taart en pudding.
© 2016 - 2019 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Geeft de inkt van mijn markeerstift licht? - fluorescentieHoe komt het dat een spaarlamp vijf tot zes keer meer energie levert dan een gloeilamp? Hoe komt het dat de inkt van een…
Flowcytometrie: differentiatie van de cellenFlowcytometrie wordt voornamelijk gebruikt voor hematologische diagnose, om zo een eventuele kanker op te sporen zoals l…
E120 - Karmijnzuur (en het verband met hyperactiviteit)E120 - Karmijnzuur (en het verband met hyperactiviteit)Karmijnzuur is de kleurstof die bekend staat onder het E-nummer E120. De stof wordt veelvuldig gebruikt in diverse voedi…
E-nummer: E120 (Karmijn)In de voedselindustrie zijn talloze productnamen afgeschermd. Ze krijgen een 'moeilijke' naam of worden vernoemd onder e…
WK voetbal 1978In Argentinië werd het Wereld Kampioenschap van 1978 gehouden. Aan het speelschema werd niets meer veranderd en het toer…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Wallygrom, Flickr (CC BY-SA-2.0)
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Mirabilis_jalapa
  • https://fr.wikipedia.org/wiki/Mirabilis_jalapa
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Fluorescence#Flowers
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Wetten_van_Mendel
  • http://www.botanical-online.com/alcaloidesmirabilisangles.htm#
  • http://leeswerk.nl/artsenijgewassen/4/met_tekst/303.htm
  • http://www.wikiwand.com/en/Mirabilis_jalapa
  • http://www.naturfotograf.com/UV_MIRA_JAL.html
  • Afbeelding bron 1: Vaikoovery, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Vera Buhl, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "Mirabilis jalapa of Wonder van Peru"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Gepubliceerd: 01-08-2016
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Bloemen en planten
Bronnen en referenties: 11
Schrijf mee!