InfoNu.nl > Dier en Natuur > Zieke dieren > Ziektes bij de geit: uierontsteking, mastitis of blauwuier

Ziektes bij de geit: uierontsteking, mastitis of blauwuier

Ziektes bij de geit: uierontsteking, mastitis of blauwuier Uierontsteking, ook wel ‘mastitis’ of ‘blauwuier’ genoemd, is een aandoening die gezien wordt bij geiten die melk produceren voor hun lammeren en/of voor de commerciële geitenmelkhouderij. Mastitis is een pijnlijke aandoening, aangezien (een deel van) de uier ontstoken is. Het is erg belangrijk om een uierontsteking bij de geit al in een vroeg stadium te ontdekken, omdat er anders blijvende schade kan ontstaan aan de uier. In ernstige gevallen van uierontsteking kan de uier, of een deel hiervan, zelfs afsterven. In nog zeldzamere gevallen kan er door het afsterven van de uier een levensbedreigende sepsis (bloedvergiftiging) ontstaan, waar de geit door komt te overlijden. Hoe ontstaat een uierontsteking, hoe kan je de aandoening herkennen en welke behandelingsmethoden zijn er? En zijn er ook manieren om de risico’s op een uierontsteking bij geiten te verkleinen?

Inhoud


Wat is een uierontsteking?

Een uierontsteking is, zoals de naam al doet vermoeden, een ontsteking aan de uier. Een uierontsteking kan voorkomen bij geiten, maar komt ook bij andere diersoorten met uiers voor, zoals runderen, paarden en schapen. Een andere benaming voor een ontsteking aan de uier is mastitis. Bij geiten en runderen wordt daarnaast – in bepaalde gevallen – gesproken over een blauwe uier (of blauwuier): in deze gevallen is de uier als gevolg van de ontsteking blauw gekleurd.

Een uierontsteking kan verspreid zijn over de gehele uier, maar kan ook gelokaliseerd zijn in een apart deel van de uier. Het kan daarom ook voorkomen dat een geit aan de linkerkant van de uier geen klachten heeft en daar ook geen pijn heeft, terwijl de rechterkant van de uier dik, gezwollen en erg pijnlijk is.

Hoe ontstaat een uierontsteking?

Een uierontsteking kan op verschillende manieren ontstaan, maar wordt meestal veroorzaakt door streptocokken, staphylococcen of door pasturellabacteriën. Daarnaast spelen er ook nog een aantal andere factoren een rol, zoals hygiëne bij het melken. Ook het droogzetten van de geit is een risicofactor op uierontsteking, omdat de melk niet meer uit de uier gehaald wordt door het voeden van de lammeren of door de melkmachine.

Symptomen van een uierontsteking bij de geit

Er zijn een aantal symptomen waar een uierontsteking of mastitis bij de geit aan te herkennen is. Het is wel belangrijk te vermelden dat niet alle symptomen aanwezig moeten zijn, één of twee symptomen kan ook al duiden op een uierontsteking. Wanneer je twijfelt, is het altijd verstandig contact op te nemen met de dierenarts voor overleg en/of controle van de geit.
  • De uier voelt geheel of lokaal warmer aan
  • De melk is wat geliger
  • De melk bevat brokjes of vlokjes
  • De geit geeft pijn aan, wanneer de uier aangeraakt wordt
  • Er komt geen melk meer uit de betreffende uier
  • Koorts
  • Verminderde eetlust
  • Versnelde hartslag
  • Versnelde ademhaling
  • Een roodgezwollen uier
  • Harde plekken op sommige delen van de uier, wanneer de uier ingedrukt wordt.

Symptomen van blauwuier

Blauwuier is een speciale vorm van mastitis. Naast bovengenoemde symptomen van de ‘gewone’ uierontsteking, kunnen er bij blauwuier ook nog de volgende symptomen optreden:
  • De uier voelt juist kouder aan op de plek van de ontsteking, in plaats van warmer
  • De uier heeft een blauwe kleur

Blauwuier

Blauwuier is, zoals gezegd, een zeer ernstige vorm van mastitis. Zo’n 90 tot 95% van de geiten met blauwuier overleeft dit niet. Als blauwuier al genezen kan worden, is een groot deel tot de gehele uier vaak niet meer functioneel. Zeker wanneer de geit in de professionele melkerij wordt gehouden, is het raadzaam om de geit te ruimen. Wanneer je hierover twijfelt, kan je altijd contact opnemen met de behandelend veearts, deze kan jou een inschatting geven over de functionaliteit van de uier, en of er een grote kans is op herhaling.

Behandeling van mastitis

Wanneer het vermoeden bestaat dat een geit last heeft van een ontsteking aan haar uier, is het belangrijk een dierenarts of veearts naar haar te laten kijken. Als de dierenarts heeft vastgesteld dat het om mastitis gaat, zal er bijna altijd een antibioticakuur gestart worden. Afhankelijk van verdere symptomen en/of de ernst van de uierontsteking, zal de dierenarts besluiten om nog verder te behandelen of dat de antibiotica voldoende is.

Vaak wordt er ook het advies gegeven om de geit te blijven melken, ondanks de pijn die zij hierbij aangeeft. Dit omdat het bij uierontsteking belangrijk is dat de uier leeggemolken wordt, om zo veel mogelijk van de bacteriën uit de uier naar buiten te drijven. Achterblijvende melk is bovendien een zeer goede voedingsbodem voor de bacteriën die de ontsteking veroorzaken.

Uierontsteking en lammeren

Als er lammeren bij de geit drinken, is het alsnog erg belangrijk om de geit ook met de hand of machinaal te melken, daar zij de lammeren niet aan de kant van de ontsteking wilt laten drinken. Houd bovendien het gewicht en de conditie van de lammeren goed in de gaten. Doordat de geit de lammeren niet wil laten drinken bij de ontstoken uierhelft, kan zij maar de helft van haar melkvoorraad aan haar jongen geven. Mocht je merken dat de lammeren lusteloos worden, in conditie achteruit gaan, niet in gewicht aankomen of zelfs afvallen, is het van belang dat de lammeren bijgevoerd worden. Wanneer ook dit onvoldoende helpt, kan in overleg met de veearts besloten worden de lammeren (tijdelijk) bij de moedergeit weg te halen en ze met de hand flesvoeding geven.

Kans op genezing

In de meeste gevallen is uierontsteking goed te behandelen. In enkele gevallen kan de ziekte echter zo ernstig verlopen, dat een uierhelft of zelfs de gehele uier compleet onbruikbaar wordt. Vooral blauwuier verloopt zeer snel en ernstig, waardoor de kans op afsterving van de uier in dit geval groter is. Wanneer mastitis niet (of soms: niet op tijd) behandeld wordt, kan de uier afsterven en is de kans op sepsis (bloedvergiftiging) enorm groot. Op het moment dat er sepsis optreedt, is behandeling in 95% van de gevallen niet meer mogelijk en zal de geit zeer spoedig komen te overlijden.

Maar over het algemeen, in 90 tot 95 procent van de gevallen, is uierontsteking bij de geit goed te behandelen met een antibioticabehandeling. Sommige geiten lijken gevoeliger voor mastitis en krijgen er geregeld last van. Indien dit het geval is, is het mogelijk verstandig om niet meer met deze geit te fokken, en haar uit de commerciële geitenhouderij te halen. De dierenarts kan hier altijd over adviseren.

Uierontsteking voorkomen

In sommige gevallen is uierontsteking gewoon niet te voorkomen en/of te voorspellen. Toch zijn er een aantal voorzorgsmaatregelen die je kan nemen om de kans op mastitis bij de geit te verkleinen. Wanneer de geiten gehouden worden voor de melk, dan is een voorcontrole op het daadwerkelijke melken zelf een prima mogelijkheid om te achterhalen of er sprake is van uierontsteking. Bevoel de uier en registreer of deze warmer aanvoelt dan normaal, of er abnormale zwellingen of verharde plekken in de uier aanwezig zijn. Ook als de geit heftiger reageert op aanraking, kan dit een teken zijn van uierontsteking, omdat het aanraken dan pijn doet bij haar. Controleer ook de kleur van de uier: als deze blauw is (en daarbij ook koud aanvoelt!), dan is de kans op blauwuier (een zeer ernstige vorm van mastitis) zeker aanwezig.

Uierontsteking op een melkbedrijf

Als je geiten professioneel houdt voor de melk, is het van belang om kruisbesmetting te voorkomen. Sommige vormen van mastitis zijn namelijk besmettelijk en kunnen via de handen en melkmachines overgedragen worden op andere geiten. Ook wanneer geiten de uier van een zieke geit aanraken, kan de uierontsteking overgedragen worden. Wanneer je één of meer geiten met mastitis hebt, is het dan ook van belang om deze geiten apart van de andere geiten te zetten, zodat ze niet met elkaar in contact kunnen komen. Melk de geiten met mastitis altijd als laatste, en zorg ervoor dat daarna de melkmachines goed ontsmet worden.

Terugkerende uierontsteking

De ene geit is gevoeliger voor uierontsteking dan de andere geit. Welke geit hier extra gevoelig voor is, is vooraf nooit te zeggen: alleen de tijd zal het leren. Bij sommige geiten is er bij elke lactatieperiode één tot meerdere keren sprake van mastitis, en andere geiten hebben er nooit last van. Er bestaat een vermoeden dat bepaalde bloedlijnen een erfelijke aanleg hebben voor mastitis, maar dit is nooit wetenschappelijk onderzocht en dus niet te bewijzen.

Wel is het verstandig om geiten bij wie mastitis steeds terugkeert, uit de professionele melkerij te halen. Ook is het raadzaam om niet meer met deze geit te fokken. Allereerst is dit voor de geit zelf geen pretje. Een uierontsteking is zeer pijnlijk en kan – wanneer niet tijdig ontdekt en behandeld – veel schade aanrichten. Daarnaast moet er ook rekening mee gehouden worden dat er hoge dierenartsrekeningen zullen ontstaan wanneer de geit regelmatig mastitis krijgt. Al met al kan de dierenarts hier goed in adviseren.

Lees verder

© 2017 Infodebster, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Geitenras: Nederlandse Nubische geitGeitenras: Nederlandse Nubische geitDe Nederlandse Nubische geit is in principe een gewone Nubische geit, maar verschilt op een paar kleine punten in de ras…
Een veulen afspenen? Hoe doe ik dat?Een veulen afspenen? Hoe doe ik dat?Er komt een tijd dat je veulentje zonder zijn of haar moeder verder moet gaan. Je hebt het veulen bijvoorbeeld verkocht,…
Geitenras: Belgische hertegeit en Vlaamse geitGeitenras: Belgische hertegeit en Vlaamse geitVerspreid over de wereld zijn er ongeveer 200 geitenrassen, waaronder de Belgische hertegeit en de Vlaamse geit. De Belg…
Geitenras: de Nederlandse witte geitGeitenras: de Nederlandse witte geitDe Nederlandse witte geit is een in Nederland ontstane kruising tussen de Nederlandse landgeit en de Saanengeit, en komt…
De Nederlandse melkgeitDe Nederlandse melkgeitDe Nederlandse melkgeit is het meest bekende ras in Nederland. Het heeft zijn naam dan ook te danken aan de hoeveelheid…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: UlliPixa / Pixabay
  • Boek: Geiten. Auteur: Hans L. Schippers. ISBN: 978-90-8740-004-0
  • http://www.dierenklinieken.net/dieren/geiten-acute-mastitis.aspx
  • http://www.gddiergezondheid.nl/diergezondheid/dierziekten/mastitis
  • http://edepot.wur.nl/15476
  • https://www.levendehave.nl/dierenwikis/runderen/mastitis
  • http://www.veearts.nl/dierziekten/mastitis/
  • http://dwerggeiten.nl/?page_id=44
  • http://wiki.healthydairy.nl/index.php/Het_melken

Reageer op het artikel "Ziektes bij de geit: uierontsteking, mastitis of blauwuier"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Infodebster
Laatste update: 01-06-2017
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Zieke dieren
Bronnen en referenties: 9
Schrijf mee!