Rui van vogels, vogels in de rui

Een vogel ruit, omdat nieuwe veren de taak van de oude, versleten veren kunnen gaan overnemen.Veren slijten doordat vogels met hun veren langs elkaar of tegen bomen en struiken schuren. Ook het UV licht zorgt voor slijtage. De kleuren worden bleek en de veren worden broos. Vogels ruien gedeeltelijk of volledig. Dit doen ze ongeveer twee maal per jaar.

Het ruiproces

Drie organen regelen de rui. Het eerste orgaan dat met de rui begint is de schildklier. De schildklier maakt een hormoon aan dat ervoor zorgt dat veren uitvallen. Dan scheidt de hypofyse, gestimuleerd door de hersenen, hormonen af. Die hormonen zetten de geschachtsorganen aan het werk. De geschachtsorganen produceren ook hormonen. Deze zorgen voor de kleur, de vorm en de aangroei van nieuwe veren. Ook externe factoren dragen bij aan de rui: de temperatuur, de vochtigheidsgraad, de lengte van de dag en het voedsel van de vogel.

Nut van de rui

Veren kunnen afbreken, verslijten en verkleuren door de zon. Daardoor verliezen ze hun stevigheid en ze zijn niet meer waterdicht. Ze zijn niet meer te gebruiken en moeten vervangen worden. Voor de balts is er vaak een ruiperiode. Mannetjes hebben dan gedurende de baltsperiode hun verenpracht op orde.

Hoe verloopt de rui?

Er bestaan twee soorten rui:

• Gedeeltelijke rui. De kleine kop- en lichaamsveren en de dekveren worden vervangen. De slagpennen (arm- en handpennen) en de staartpennen worden niet vervangen.
• Volledige rui. Alle veren vallen uit. Dat gebeurt per paar. Aan beide vleugels vallen tegelijkertijd enkele veren uit, zodat een vogel tijdens het vliegen niet uit balans zal raken. Zoals bij ons de tanden al klaar staan om te groeien als er een uitvalt, zo zit er bij vogels onder de veer al een nieuwe klaar in de veerzak. De rui gebeurt ook heel geleidelijk. Anders zouden vogels er bij het vliegen erge last van hebben.

Bij enkele soorten vogels, zoals sommige eendenfamilies en kraanvogels vallen alle slagpennen op het eind van de zomer in 14 dagen tot 4 weken tijd uit. Deze vogels kunnen dan niet meer vliegen en moeten zich verbergen voor hun vijanden tot de nieuwe veren weer zijn aangegroeid.

Wanneer ruien vogels?

Ruien kost een vogel heel veel energie. De kalkreserves van het skelet worden gebruikt voor de aanmaak van nieuwe veren. Daardoor worden de botten brozer en kunnen ze sneller breken. De vogel wordt zwakker en is dan ook vatbaarder voor infecties.
Omdat het zo veel energie kost, ruien vogels in een periode dat ze weinig te doen hebben. Ze ruien als ze hun jongen hebben opgevoed, maar voordat er schaarste aan voedsel ontstaat. Dus na de voortplantingstijd. De tweede keer is in de winter, voor de volgende voortplantingsperiode. Jonge vogels en heel oude vogels ruien in de herfst. Bij jonge vogels is een volledige rui nog niet nodig. Oude vogels zijn al te zwak om een volledige rui te doorstaan. Sneeuwhoenders ruien drie maal per jaar. Twee keer daarvan veranderen ze van kleur. Deze rui heeft zeer te maken met de temperatuurverandering en de lengte van de dag. Trekvogels ruien voor de trek om de veren wat langer en sterker te laten worden. Voor hun trek is veel energie nodig en daarom zijn ze dan zwaarder en hebben een vetreserve bij zich.

Lees verder

• De anatomie van vogels
• Vogels en hun taakverdeling
• Hoe vliegen vogels?
• Een vogeltuin, hoe maak ik die?
• De huid van vogels