Reptielen: geraamte en andere lichaamskenmerken

Hoewel de mens een ingeboren afkeer heeft van reptielen, is het voor de mens wellicht gemakkelijker toe te geven dat de reptielen lang geleden een beslissende schakel vormden in de geschiedenis van het leven op aarde - namelijk toen de dieren het water verlieten om het vaste land te veroveren - dan te erkennen dat de mens verwant zou zijn aan de apen. Lees hier meer over de indrukwekkende wereld achter de reptielen!

Het geraamte van de reptielen bestaat uit been en kraakbeen. Het beendergestel van de reptielen is sterker dan dat van de amfibieën. Ook de schedel van de reptielen bestaat vrijwel bijna geheel uit been.

Wervelkolom

Bij vrijwel alle reptielen bestaat de wervelkolom uit wervels die aan de ene kant hol en aan de andere kant bol zijn. Daardoor is de wervelkolom van de reptielen zo bijzonder beweeglijk. De enige uitzondering vormen de brughagedissen, de primitiefste soort reptielen.

De wervelkolom van reptielen bestaat uit achtereenvolgens nekwervels, borstwervels, lendewervels, heiligbeenwervels en staartwervels. De wervelkolom van krokodillen bestaan uit ongeveer 60 wervels en van de slangen uit 300 tot 400 wervels. De eerste twee wervels zijn de atlas en de draaier. De borstwervels zijn voorzien van ribben. Bij slangen komen ook nog ribben voor aan de andere wervels van de romp, evenals bij de slanghagedissen. Bij de andere hagedissen en bij de krokodillen komen bovendien nog korte ribben voor aan de nekwervels, met uitzondering van de atlas.

Ledematen

De ledematen van de reptielen, indien aanwezig, hebben ten hoogste vijf tenen. De ledematen hebben dan bovenaan gewrichten en een schoudergordel bestaande uit een schouderblad en soms een sleutelbeen. De beenderen van het bekken zijn het darmbeen, het heupbeen en het schaambeen.

Bek

De bek van de reptielen is meestal voorzien van kegelvormige of haakvormige tanden, die in een rij op beide kaken voorkomen. Soms zitten de tanden in het verhemelte.

De tanden hebben bij alle reptielen uitsluitend als functie de prooi vast te houden en niet de prooi te kauwen. De tanden van de krokodillen zijn ingeplant in tandholtes en lijken daardoor wel wat op de tanden van de zoogdieren. Bij de schildpadden hebben slechts de ongeboren jongen tanden. Later krijgen ze een hoornachtige bek met een scherpe, snijdende rand. Bij de gifslangen zijn enkele tanden van de bovenkaak voorzien van een kanaal, waardoorheen het afgescheiden vocht van de gifklieren naar buiten kan. De tong is bij de slangen en bij sommige hagedissen intrekbaar in een soort gleuf.

Spijsvertering

Het spijsverteringskanaal van de reptielen heeft geen bijzondere kenmerken. De dunne darm is maar kort en de dikke darm is breed, met aan het einde daarvan de blinde darm. De dikke darm eindigt in een uitscheidingsopening overlangs of overdwars. Op die plaats monden ook de geslachtsorganen uit.

Longen

De holte waarin de longen liggen wordt min of meer gescheiden door tussenwanden. Deze tussenwanden zorgen voor een soort sponsachtige longstructuur bij de krokodillen en de schildpadden. De aanwezigheid van longen wijst erop dat de ademhaling geschiedt door middel van de longen, al verloopt die ademhaling niet altijd op dezelfde manier als bij de zoogdieren.

Hart

Het hart van de reptielen bestaat uit twee volkomen gescheiden boezems en uit één kamer, die afhankelijk van de soort min of meer gescheiden is.

Hersenen

In vergelijking met de amfibieën, hebben de reptielen goed ontwikkelde hersenen. Ook de kleine hersenen zijn vaak voldoende ontwikkeld. Dit wil niet zeggen dat de reptielen intelligente dieren zijn, maar ze komen er in dat opzicht toch beter af dan de amfibieën.

Oor

Behalve de slangen en enkele soorten hagedissen hebben alle reptielen een middenoor met een buis van Eustachius, een keten van gehoorbeentjes en een trommelvlies.

Oog

Ook het oog van de reptielen heeft enkele bijzonderheden, die van soort tot soort verschillen. De harde oogrok van het oog kan bijvoorbeeld bij de hagedissen en bij de schildpadden verbeend zijn. Het vaatvlies vormt dikwijls een soort kam (bij hagedissen en krokodillen), net als het sikkelvormig aanhangsel bij de vissen. Bij de slangen en bij enkele hagedissen vormen het bovenste en het onderste ooglid samen één doorschijnend ooglid, de "bril" genoemd. In het oog van de reptielen komt verder nog een doorschijnend hoornvlies voor en over het algemeen bevat het ook traanklieren.

tastzintuig

Op de schubben van de reptielen bevinden zich, zeer regelmatig verdeeld, gevoelsorganen. De smaak bevindt zich op de tong. Bij de slangen heeft de tong ook nog een tastfunctie.

Bevruchting

De bevruchting bij reptielen gebeurt altijd inwendig. De eieren zijn verschillend van grootte en ze zijn voorzien van eiwit en een meestal zachte, kalkachtige of perkamentachtige schaal. De ontwikkeling is rechtstreeks, dat wil zeggen dat de jongen die uit de eieren komen volledig gevormd zijn en niet - zoals bij de amfibieën - later nog een gedaanteverwisseling ondergaan.

De ongeboren jongen zijn omgeven door twee vliezen en bovendien nog door een derde vlies, het allantois, dat een rol speelt bij de ademhaling. Bij enkele levendbarende soorten reptielen wordt een placenta (moederkoek) gevormd. Die reptielen leggen dus geen eieren. Bij de eier-levendbarende reptielen komen de eieren al uit, voordat ze door het vrouwtje gelegd zijn. © 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Reptielen (Dier en Natuur) op 27-05-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Het leven van de krokodil: De krokodil is een makkelijk te herkennen dier. Hij heeft een bek vol scherpe tanden en een lange staat. Het is een vleesetend reptiel. Niet alle krokodillen zijn gelijk, er bestaa…
• Reptielen: kenmerken: Hoewel de mens een ingeboren afkeer heeft van reptielen, is het voor de mens wellicht gemakkelijker toe te geven dat de reptielen lang geleden een beslissende schakel vormden in de gesc…
• Reptielen: de gladde slang (Coronella austriaca): De gladde slang dankt zijn naam aan de schubben die geheel glad zijn, dus zonder uitsteeksels, welke bijzonder zeldzaam is voor een slangesoort. In dit artik…
• Reptielen: slangen, krokodillen en hagedissen: De meeste mensen beschouwen amfibieën en reptielen als lage, weerzinwekkende dieren. Maar zijn ze dat nou eigenlijk wel? Of zien we dat verkeerd?
• Reptielen: Gele rattenslang: De gele rattenslang is een bijzonder uitziend reptiel, welke ook in bijzondere fabels leeft. In dit artikel leest u meer over deze zachtaardige slang: de gele rattenslang.