Reptielen: kenmerken

Hoewel de mens een ingeboren afkeer heeft van reptielen, is het voor de mens wellicht gemakkelijker toe te geven dat de reptielen lang geleden een beslissende schakel vormden in de geschiedenis van het leven op aarde - namelijk toen de dieren het water verlieten om het vaste land te veroveren - dan te erkennen dat de mens verwant zou zijn aan de apen. Lees hier meer over de indrukwekkende wereld achter de reptielen!

De houding van de mens ten opzichte van de slang ligt als het ware besloten in de verschrikkelijke woorden uit het bijbelboek Genesis: "Het nageslacht van de mens zal uw kop vertrappen en gij zult hun hielen verwonden".

De begrippen reptielen en slangen hebben uiteraard niet dezelfde betekenis. De klasse van de reptielen - met uitzondering van de brughagedissen, die tot het oudste of zeer oude tijdperk behoren - omvat vier groepen. Dit zijn de slangen - waarvoor we afkeer en tot ook een zekere heilige angst voelen, de hagedissen - die we iets beter kennen, met als verwanten hagedissen van indrukwekkende afmetingen en een afschrikwekkend uiterlijk, de exotische, rustige en gluiperige krokodillen en de trage schildpadden.

Met deze dieren, die zulke unieke, onverwachte en soms verbazingwekkende kenmerken vertonen, zult U binnenkort kennis gaan maken in een reeks artikelen over reptielen.

Kenmerken van de reptielen

Afstammelingen van reuze-reptielen
De geschiedenis van de reptielen ,waarvan het begin samenvalt met het voor de ontwikkeling van de dieren zeer belangrijke ontstaan van de gewervelde dieren, begon meer dan 250 miljoen jaar geleden. Toen begon de algehele verovering van het vasteland door de dieren. De reptielen immers - die naar alle waarschijnlijkheid afstammen van een groep van amfibieën, de Stegocephalen - waren waarschijnlijk de eerste dieren die van het leven in het water overgingen naar het leven op het land. Ze maakten zich volkomen los van het leven in het water. Ze gingen door middel van longe nademen en zich ook buiten het water voortplanten.

De tegenwoordige reptielen hebben nog slechts een vage overeenkomste met hun voorouders. Deze voorouders waren meestal reusachtig groot en kwamen in een oneindig veel grotere verscheidenheid en hoeveelheid aan vormen voor in de tijd, dat de geschiedenis van de aarde half zo oud was als nu.

De klasse van de reptielen wordt verdeeld in vier orden: de orde van de slangen en de hagedissen (Squamata), de orde van de krokodillen (Crocodilia), de orde van de brughagedissen (Rhynchocephalia) en de orde van de schildpadden (Chelonia).

Kenmerkend voor de reptielen is dat ze geen gelijkmatige lichaamstemperatuur hebben, dat ze ademen door middel van longen en dat hun ongeboren jongen zijn omgeven door een binnenste vruchtvlies. Hierdoor onderscheiden de reptielen zich duidelijk van alle andere gewervelde dieren en in het bijzonder van de amfibieën en van de vogels. De reptielen onderscheiden zich van de amfibieën, doordat bij de ongeboren jongen van de amfibieën het binnenste vruchtvlies ontbreekt en doordat de amfibieën eerst door middel van de kieuwen ademhalen en pas later overgaan op longademhaling.

De gewervelde dieren waarvan de ongeboren jongen tijdens de ontwikkeling in het moederlichaam omhuld zijn door een beschermend vruchtvlies, het amnion, worden gezamenlijk de amniotes genoemd. De amniotes zijn: reptielen, vogels en zoogdieren. De gewervelde dieren waarvan de ongeboren jongen niet door een beschermend vlies worden omhuld, zijn de amniones: vissen en amfibieën.

De lichaamstemperatuur bij vogels en zoogdieren is stabiel en onafhankelijk van hun omgeving. Bij alle andere dieren varieert de lichaamstemperatuur al naar gelang de temperatuur van de omgeving.

Afmetingen

De afmetingen van de huidige reptielen, waarvan met de allergrootsten onder de krokodillen en de slangen vindt, worden dikwijls overdreven. Ofschoon enkele soorten krokodillen tegen de 7 meter lang kunnen worden, spannen toch de netpython (Python reticulatus) en de anaconda (Eunectes murinus), die meer dan 8 meter lang kunnen worden, de kroon.

De grootste hagedis is de komodo-varaan (Varanus komodoensis) van bijna vier meter lengte. Van de schildpad is de lederschildpad (Dermochelys coriacea), die meer dan 2 meter lang kan worden, de grootste. Zo'n lederschildpad kan overigens een gewicht van meer dan een halve ton (500 kg) hebben.

Vorm

Ook de vorm van de reptielen was in het verleden oneindig veel gevariëerder. De reptielen hebben zich immers aan de meest uiteenlopende levensomstandigheden moeten aanpassen. Zo was er een vliegend soort reptiel en een visvormig soort reptiel, behalve de verschillende soorten die op het land leefden. Als we ons alleen tot de tegenwoordige reptielen beperken, blijven er 3 fundamentele soorten over: de meer archaïsche (uit zeer oude tijden stammende) soorten onder de krokodillen en hagedissen, waarvan langs twee verschillende lijnen aan de ene kant de slangen en aan de andere kant de schildpadden afstammen. Hoe de vorm ook geworden is, de naam reptiel (van het Latijnse woord Reptare = kruipen) zegt duidelijk genoeg, dat het kruipende dieren zijn.

Opperhuid

Nadat de reptielen het water hadden verlaten, kregen ze een sterk gehoornde opperhuid. met uitzondering van enkele delen is de huid van de reptielen bedekt met schubben of met hoornachtige platen bedekt. In tegenstelling tot de vissen e nde amfibieën, hebben de reptielen geen huidklieren. De schubben die bij de hagedissen en de slangen de hoornachtige huidlaag vormen, moeten we niet verwarren met de schubben van de vissen. De schubben van de hagedissen en de slangen zijn ontstaan door een verdikking avn de hoornachtige bovenlaag van de huid en de schubben zijn met elkaar vergroeid. De schubben van hagedissen en slangen worden van tijd tot tijd vervangen door nieuwe: deze dieren "vervellen".

De schubben van de vissen vormen een onderdeel van de huid zelf. Bij de vissen ontstaan de schubben door een soort beenvorming. Bij de krokodillen en de schildpadden geven ze vorm aan de hoornachtige bekleding. © 2007 - 2008 Hikari, gepubliceerd in Reptielen (Dier en Natuur) op 27-05-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Het leven van de krokodil: De krokodil is een makkelijk te herkennen dier. Hij heeft een bek vol scherpe tanden en een lange staat. Het is een vleesetend reptiel. Niet alle krokodillen zijn gelijk, er bestaa…
• Reptielen: het verspreidingsgebied van reptielen: Hoewel de mens een ingeboren afkeer heeft van reptielen, is het voor de mens wellicht gemakkelijker toe te geven dat de reptielen lang geleden een beslissend…
• Reptielen: slangen, krokodillen en hagedissen: De meeste mensen beschouwen amfibieën en reptielen als lage, weerzinwekkende dieren. Maar zijn ze dat nou eigenlijk wel? Of zien we dat verkeerd?
• Reptielen: de indeling van de reptielen: Hoewel de mens een ingeboren afkeer heeft van reptielen, is het voor de mens wellicht gemakkelijker toe te geven dat de reptielen lang geleden een beslissende schakel…
• Parasieten bij reptielen en amfibieën: De meest voorkomende ziektes bij amfibieën en reptielen zijn parasitaire infecties. Nakweekdieren hebben minder last van parasieten dan wildvangdieren. Toch is het moge…