Vulkaan en gletsjer zijn allebei wonderen van de natuur

Vulkaan en gletsjer zijn allebei natuurverschijnselen die een bijzondere schoonheid bieden maar ook zeer gevaarlijk kunnen zijn. Wat weten we eigenlijk van dit natuurgeweld, waar liggen vulkanen en gletsjers en waar vinden we ze als één geheel.

Vulkaan

Het woord vulkaan is afkomstig uit het Romeins. De vuurgod had de naam Vulcanus.

Een vulkaan wordt gezien als een opening in de oppervlakte van de aarde waar hetgeen intern is opgeslagen naar buiten kan komen. Dit kan zijn in de vorm van gesmolten gesteente (magma ) maar ook gas of brokken gesteente. Als er materialen uit een vulkaan naar boven komen dan spreken we van een uitbarsting of eruptie. Soms wordt er veel gas uitgestoten en soms is dit minder. Bij meer gas zal de vulkaan eerder exploderen. Deze vulkanen komen veel voor in de Andes. In Chili komen 120 actieve vulkanen voor die bedekt zijn met gletsjers. We weten allemaal dat onze aardkorst wordt gevormd door tektonische platen die tegen elkaar kunnen schuren of zelfs over en onder elkaar. Dit zijn dan ook de gebieden waar aardbevingen veelvuldig voorkomen. De aarde bestaat uit 6 grote en een aantal kleine tektonische platen die per jaar enige centimeters verschuiven. Naast vulkanen kennen we ook geisers, en kokende modderbronnen die meestal vlak tegen een vulkaan zijn gelegen. Deze ontstaan op plaatsen waar de aardkorst erg dun is. Vulkanen kunnen diverse vormen hebben en we kunnen dan denken aan:

• Schildvulkaan
• Kegelvulkaan
• Stratovulkaan
• Supervulkaan

Schildvulkaan
Een schildvulkaan heeft brede hellingen en langzaam hoger wordende flauwe hellingen. De lava kan hierbij ver uitstromen.

Kegelvulkaan
Uit deze vulkaan zal vooral gruis, puin en klein gesteente naar boven komen. Hierdoor ontstaat dan een kegelvorm waarbij de krater zich in het midden bevindt.

Stratovulkaan
Bij deze vulkaan is de lava erg taai en zuur. Lava kan niet gemakkelijk wegstromen en de lava blijft hangen. Hierdoor krijgt de vulkaan steile wanden. Een voorbeeld hiervan is de Vesuvius.

Supervulkanen
Dit zijn vulkanen die slechts een of twee keer in miljoen jaren uitbarsten. Zij komen vooral voor als gaten of kloven in het landschap. Als ze uitbarsten dan wordt stof en as over een grote oppervlakte uitgestoten.

Vulkanen kunnen soms jarenlang roken zonder dat er een uitbarsting ontstaat. Ook kennen we de uitgedoofde vulkanen waar een zo grote aardkorst is ontstaan dat er geen magma meer door zal komen. Maar soms komt men voor verrassingen te staan en kan een dode of slapende vulkaan weer tot leven komen. Vulkanische as en lava zijn zeer vruchtbaar. Hieruit is dan ook te verklaren dat mensen vaak toch weer in de buurt van een vulkaan gaan wonen terwijl er wel degelijk gevaren aan verbonden zijn. Zo zijn er sedert mensenheugenis mensen op de heuvels van de Vesuvius gaan wonen. Hier produceert men de goede wijn "Lacrima Christi."

Ring of Fire

De Ring of Fire is een ringvormig gebied wat ligt om de hele Grote Oceaan. We moeten dan denken aan het gebied van Midden en Zuid Amerika, Mexico, de Ver, Staten van Amerika, de westkust van Canada, Alaska en vervolgens oversteken naar de Koerilen, Kamtsjatka, Japan, de Filipijnen, Indonesië en Nieuw Zeeland. In dit gebied liggen 128 actieve vulkanen en er zijn minstens 65 gevaarlijk te noemen. De gordel die rond de Grote Oceaan loopt heeft een lengte van 3500 kilometer.

Wat is een Gletsjer

Een gletsjer ontstaat als er een ijsmassa wordt gevormd op het land die dik genoeg is om van de berg af te stromen. Daar waar in de winter meer sneeuw valt dan er wegsmelt in de zomer zal een gletsjer ontstaan. De dikke sneeuwlagen worden aan de onderkant door het zware gewicht tot ijs geplet. Dit gaat niet in een keer maar in fasen. De sneeuw wordt eerst firn en dat is een korrelige ijsmassa. Als er veel smeltwater is gaat dit proces sneller. In de gletsjer vormt firn het witte gletsjerijs. Als het ijs nog dikker wordt dan zien we het blauwe gletsjerijs. Dit ijs wordt onder grote druk plastisch en zal onder de grote zwaartekracht bergafwaarts stromen of zelfs in grote brokken afbreken.

Welke soorten gletsjers kennen we

• Cirkelgletsjer
• Valleigletsjer
• Ijskap
• Ijsplateau

Cirkelgletsjer
Een cirkelgletsjer is een kleine gletsjer die we kunnen zien als een cirkelvormige plaats op een berg

De valleigletsjer
Valleigletsjers vormen een bekken in de bergen waarna het smeltwater het dal in stroomt.

Ijskap
Een ijskap ligt op het landsachap zoals de ijskap van Antartica. We kennen op onze planeet twee ijskappen die groter zijn dan 50.000 vierkante kilometer en dit is op Groenland en op Antartica. Deze ijskappen kunnen tot 4000 meter dik zijn.

Ijsplateau
Ijs wat van een ijsplaat afkomstig is zal altijd van een gletsjer komen en dit in tegenstelling tot zee-ijs wat ontstaat door bevriezing van het zeewater. Ijsplaten zijn heel dik ijs en de grootste ijsplaten vinden we dan ook in Antartica. Afgebroken stukken ijs van ijsplaten worden ijsbergen genoemd. Als voorbeeld hiervan kunnen we de Perito Morenogletsjer in Argentinië noemen.

Beweging van gletsjers

Ook gletsjers bewegen als gevolg van glijden over de bodem. Er is verschil in snelheid waarmee gletsjers stromen. Het kan gaan om enkele meters per jaar of zelfs tot meer dan 10 meter per dag. De snelheid is mede afhankelijk van de hoeveelheid smeltwater die in de zomer groter is dan in de winter.

Uitbarstingen van vulkanen die onder gletsjers zijn gelegen

Op 21 maart 2010 kwam in IJsland de vulkaan Eyafjallajokull tot uitbarsting. Dit is de op vier na grootste gletsjer van IJsland. Mensen werden geëvacueerd en het luchtvaartverkeer werd geadviseerd om 220 kilometer uit de buurt van de vulkaan te blijven.
Andere voorbeelden van vulkanen die onder gletsjers liggen zijn bijv. de Cotopaxi vulkaan in Equador. Dit is de meest actieve vulkaan ter wereld en regelmatig moeten mensen hier dan ook worden geëvacueerd.

Voorbeelden van bijzondere vulkanen

• Vulkaan Tungurahua
• Vulkaan Arenal
• Vulkaan Stromboli
• Vulkaan Merapi
• Vulkaan Chaitén

Vulkaan Tungurahua
Logeren in de buurt van de vulkaan Tungurahua in het plaatsje Banos te Equador is erg ongezond omdat het stof hier erg doordringend is maar de omgeving met warmwater bronnen en watervallen is schitterend.

Vulkaan Arenal
Een van de mooiste vulkanen ter wereld is de Arenal gelegen in Costa Rica. Deze vulkaan kende zijn eerste uitbarsting al 7000 jaar geleden. Om de vulkaan Arenal ligt een prachtig natuurpark en met een beetje geluk kan men gedurende de nacht kleine uitbarstingen zien. De foto in de inleiding is gemaakt in Fortuna met zicht op de Arenal.

Vulkaan Stromboli
In Italië is de Stromboli ook een bijzondere vulkaan die in totaal 3000 meter hoog is maar waarvan 2000 meter in het water ligt. Deze vulkaan stoot taai magma uit waardoor er grote brokken vulkanische lava kunnen vallen. De vulkaan is steeds actief.

Vulkaan Merapi
De vulkaan Merapi is bijna 3000 meter hoog en gelegen in Indonesië op het eiland Java. Dit is een van de 16 gevaarlijkste vulkanen ter wereld. Hier schuiven de Indische en Australische plaat onder de Sundaplaat. Regelmatig zijn hier uitbarstingen.

Vulkaan Chaitén
De vulkaan Chaiten heeft een hoogte van 1122 meter en ligt in het zuiden van Chili. In 2008 kreeg deze vulkaan een uitbarsting waarbij as en vooral ook zwavel honderden kilometers ver werden weggeblazen. Het vliegverkeer moest uitwijken en scholen werden in de wijde omtrek gesloten.

Vulkanen en gletsjers zijn wonderen van de natuur en men dient ze met de nodige voorzichtigheid te aanschouwen.