De savanne en overbegrazing

De savanne is gevoelig voor overbegrazing. Overbegrazing is een mate van begrazing waarbij de vegetatie zichzelf niet meer kan herstellen. Van oudsher leven er grote grazers op de savanne en de nomaden trokken over de savanne met hun kuddes. Overbegrazing kan dus zowel een natuurlijke als een menselijke oorzaak hebben. Uiteindelijk kan overbegrazing leiden tot erosie en verwoestijning. Wat zijn hier precies de oorzaken van?

Afname in branden

Door de groeiende populaties neemt ook de vraag naar voedsel toe. Dit leidt vaak tot een grotere kudde. Men zou verwachten dat er wel genoeg gras op de savanne staat, maar toch kunnen er problemen ontstaan. Deze gras laag kan namelijk verdwijnen! Als de kudde het gras wegvreet ontstaan er meer open plekken op de savanne. Een veel bepalende ecologische factor kan nu zijn werk niet meer doen: vuur. Om meerr te weten over savannebrandenklik hier.

De biomassa die door de begrazing is verdwenen kan natuurlijk geen vlam vatten. Dit resulteert in kouder vuur en hierdoor kunnen struiken niet verbranden. Er zullen dus minder hete vuren zijn waardoor het grasland struiken kan bevatten.

Meer water voor de struiken

Er is nog een factor die er voor zorgt dat de struiken het grasland kunnen invaderen. Grassen wortelen namelijk in de bovenste laag van de aarde en struiken wortelen over het algemeen dieper. Doordat de kuddes de gras laag weg vreten en de struiken laten staan, verdwijnen er dus veel wortels in het ondiepe gedeelte van de grond. Als er nu regen valt dan zal dit water dus niet door de ondiepe graswortels worden gebruikt, maar dieper penetreren tot de struikwortels. Hierdoor krijgen de struiken meer water en kunnen zij groeien.

Erosie en verwoestijning

Nu de mate van vegetatiebedekking afgenomen is, is het gebied vatbaar voor erosie. Het landschap kan veranderen in een zanderige, dorre vlakte met enkel wat struiken. De productiviteit en biodiversiteit van dit gebied gaan hard achteruit. Dit effect is onomkeerbaar. Laten we zeggen dat je door het toevoegen van tien extra kuddedieren de drempel van overbegrazing bent overgegaan. Het land verdort en verwoestijning begint langzamerhand. Je kunt dit proces niet terug draaien door tien kuddedieren te verwijderen. Om de vegetatie te laten herstellen zul je minder kuddedieren moeten hebben dan het aantal waarmee het aanvankelijk nog goed ging. Je zult dus een groot gedeelte van je kudde moeten opofferen wil je het grasland laten herstellen.

Een oorzaak

We weten dus dat overbegrazing zowel een natuurlijke als menselijke oorzaak kan hebben. Eén van die menselijke oorzaken is de zogeheten Tragedy of the Commons. Ik wil dit nader uitleggen in mijn volgende artikel.

Lees verder

• De effecten en oorzaken van Savannebranden
• Tragedy of the Commons, een oorzaak van overbegrazing