De ecozones van de wereldzeeën

De oceanen kunnen worden onderverdeeld in afzonderlijke fauna's. Maar de grenzen van deze zeegebieden zijn erg rekbaar. In de zee zijn er minder barrières die de dieren verhinderen zich te verplaatsen. Niettemin bestaan er onder de zeespiegel onzichtbare grenzen: dieptegraden en gebieden met temperatuursverschillen. Het is niet moeilijk te begrijpen dat de temperatuur van het water de verspreiding van het dier kan veroorzaken, maar welke invloed heeft nu die diepte?

Vaststelling van de vier zeefauna's

Als je in een duikerklok tot diep onder de zeespiegel zou moeten afdalen, zou je op weg naar de bodem twee belangrijke veranderingen waarnemen: het wordt steeds donkerder en de waterdruk wordt groter. Terwijl die druk geleidelijk toeneemt hoe dichter je de oceaanbodem nadert, bevind je je enkele honderden meters onder het wateroppervlak al in de diepste duisternis. Dieren die leven onder de verpletterende druk van tonnen water per vierkante centimeter en die in een totale duisternis zijn gehuld moeten bepaalde eigenschappen met elkaar gemeen hebben: het vermogen om die verpletterende druk te weerstaan en de kunst om in het donker de weg te vinden. Dit soort dieren is ook niet gebonden aan een zeegebied die oceanografen hebben vastgelegd als zijnde zones waar specifieke zeedieren zich ophouden. Hun jachtgronden beginnen op ongeveer 200 meter onder de zeespiegel en liggen verspreid onder alle oceanen ter wereld. De oceanografen gebruiken het woord isotherm, een denkbeeldige lijn die punten waar de temperatuur dezelfde is, met elkaar verbindt. Door de oceanen vlak onder de zeespiegel aan de hand van deze isothermen onder te verdelen, ontstonden er vier zeefauna's: de tropische, de subtropische, de gematigde en de subarctische zone.

De ecozones van de oceanen

Tropische dieren leven binnen twee 20-graden-isothermen die ten zuiden en ten noorden van de evenaar lopen. Subtropische vissen vindt men in water dat ligt tussen de 20-graden- en de 16-graden-isotherm. De vissen van het gematigde klimaat leven tussen de 16-graden-isotherm en de subarctische of pooldieren leven ten noorden en ten zuiden van de 12-graden-grens. Deze gebieden hebben geen streng afgebakende grenzen. Ten eerste lopen warme en koude oceaanstromingen er kris-kras doorheen. Bovendien veranderen van seizoen tot seizoen de grenzen enigszins. Daar komt bij dat de zeewatertemperatuur beneden de 200 meter overal ongeveer gelijk is, waar we ons ook bevinden. Daaronder is er geen sprake meer van isothermen.

Dieren in de tropische wateren

Als je als een moderne kapitein Nemo de diepten van de oceanen ging verkennen, welke dieren zou je dan tegenkomen in ieder van deze ecozones van de wereldzeeën? Door sommige eilanden die boven het wateroppervlak uitsteken eens wat nader te bekijken, vinden we al een antwoord op deze vraag. Koraaldiertjes -dieren die koraalriffen bouwen- leven in de tropische wateren. Daardoor slingeren zich 's werelds schitterende koraaleilandjes (atollen) als een snoer parels langs de zoom van de Stille en de Indische Oceaan. Behalve in de Caribische Zee is het water van de Atlantische Oceaan voor de koraaldieren te koud om erin te kunnen leven.

De dieren die leven in de tropische wateren ten oosten en ten westen van de Panamese landengte hebben merkwaardig veel verwantschap met elkaar. Daardoor veronderstelt men dat Noord- en Zuid-Amerika miljoenen jaren geleden van elkaar gescheiden waren door een smalle strook zee. In het warme water voor de kust van tropisch West-Afrika komen diverse typen zeesterren en zee-egels voor die nergens anders in de wereld worden aangetroffen. De tropische wateren bieden ook een tehuis aan vele soorten weekdieren, waaronder de reuzenmossel, zeeslangen, de hamerhaai, vier zeeschildpadsoorten en nog veel meer. Natuurlijk kunnen we de vele kleurige vissen niet over het hoofd zien: de vlindervissen, koraalvlinders etc. Typerend voor het subtropische gebied zijn de zee-egels, zeesterren, sardines en ansjovis.

Zeeleven afhankelijk van watertemperatuur en voedsel

Varen we naar koudere wateren, dan vinden we daar de zee vol kabeljauw, schelvis, haring en botervis (lang, slank aalachtig visje). Deze zelfde vissen vinden we echter niet altijd terug in het koude water van de Stille en Atlantische Oceaan. De kabeljauw bijvoorbeeld is een bewoner van het noorden van de Atlantische Oceaan. Je zult hem niet aantreffen in de Stille Oceaan, evenmin als platvissen, zoals de tarbot. De vestiging en het voortbestaan van bepaalde vissoorten in zekere geografische gebieden of ecozones in de wereldzeeën is in hoge mate afhankelijk van de temperatuur van het zeewater, de beschikbaarheid van het nodige voedsel en zelfs voorzieningen als de juiste zeebodem, dat de visseneieren beschermt tegen rovers. Sommige in open zee levende wezens zijn niet gebonden aan geografische grenzen. Bultrugwalvissen bijvoorbeeld (zie afbeelding rechts) leven het grootste deel van het jaar in de Poolzee, maar trekken voor de voortplanting naar de tropen. Zoals alle zoogdieren (met inbegrip van de mens) hebben zij een constante lichaamstemperatuur.