De ecozones in de plantenwereld

Tijdens de recente geologische geschiedenis van de aarde hebben door wijzigingen in de natuurkundige eigenschappen en het klimaat het planten- en dierenleven zich aangepast aan de veranderende omstandigheden. Natuurwetenschappers hebben op grond hiervan de aarde in zes grote gebieden ingedeeld wat betreft de verspreiding van planten en dieren, de zogenaamde ecozones, gebieden waarin de flora en fauna relatief gezien belangrijke ecologische overeenkomsten vertonen.

De verspreiding van de flora's van de wereld

De laatste paar miljoen jaren hebben zich bergen uit de aardbodem verheven en zijn andere bergen met de grond gelijkgemaakt. Eens was Alaska een land waar de palmen welig tierden. In de zuidelijke staten van Amerika was het koud door de ijzige winden afkomstig van de gletsjers in Pennsylvanië. Waar nu woestijnen zijn waren toen bloeiende wouden. Gebieden die nu diep landinwaarts liggen waren omvangrijke baaien en delta's. Deze aspecten van de geologische geschiedenis plus het ononderbroken aanpassingsproces van de zich ontwikkelende organismen verklaren veel van de manier waarop 's werelds flora op dit moment over de aarde is verspreid. Een kort overzicht van de ecozones toont aan wat het resultaat van deze geofysische en klimatologische processen is geweest.

1. Australaziatische zone
Dit gebied herbergt de Australische, Polynesische en Antarctische flora. De plantenwereld omvat de meeste van alle bekende soorten van de eucalyptusfamilie, waaronder grote hoeveelheden pijnbomen, ceders, palissander, sandelhout en mahonie. Van veel planten die in Australië worden aangetroffen bestaat er nergens in de wereld een overeenkomstige vorm; ze hebben ook vaak geen naam in andere talen. Niet alleen de flora van de Australaziatische ecozone, ook de fauna kent een groot aantal merkwaardige exemplaren die het vermoeden rechtvaardigen dat Australië en de eilanden in de Stille Oceaan lange tijd van de andere aardmassa's van de wereld afgezonderd zijn geweest.

2. Holarctische zone
De Holarctica of de Boreaal herbergt talloze organismen die men verspreid over het hele Europese, Aziatische en Noord-Amerikaanse poolgebied aantreft. Deze flora omvat alle kastanjes, berken, esdoorns, lupinen en heidesoorten (veenbessen, bosbessen en hun familieleden).

3. Nearctische zone (Noord-Amerika en delen van Mexico), een deelgebied van de holarctische zone, is het gebied waaruit de maïs en het koren stammen, de pompoenen, de kalebassen en de tabaksplant.

4. Palearctische zone
Dit gebied omvat Europa, Noord-Afrika en grote delen van Azië. Het is de streek waar de belangrijkste granen -tarwe, rogge en haver- zich ontwikkelden.

5. Paleotropische zone
Het betreft hier de Afrikaanse en Indo-Maleise subflora's. Het Afrikaanse gebied is bekend om zijn enorme apenbroodbomen (zie inleiding), kolabomen en een verscheidenheid aan hardhoutsoorten. Deze streek omvat enkele van de meest uitgestrekte graslanden ter wereld. De droge, bijna boomloze grasvlakten voeden een zo grote verscheidenheid aan hoefdieren als men nergens anders op de wereld aantreft. Het Oost-Afrikaanse gebied bezit een rijkdom aan economisch belangrijke bomen, onder andere ebbehoutsoorten, kamfer, teak en bamboe.

6. Neotropische zone
Een uitgestrekt gebied, voornamelijk Zuid- en Midden-Amerika, met veel klimaten, hoge bergen en echte woestijnen. Op sommige plaatsen met het hoogste gemiddelde aan neerslag ter wereld, ontstaan door deze regens oerwouden van een ongelooflijke dichtheid. Ten noorden en ten zuiden worden deze gebieden begrensd door boomloos grasland. De voor dit gebied typerende vegetatie omvat balsahout, tabaksplanten, cacao- en rubberbomen. De meeste cactussen en orchideeën op aarde groeien in in het Neotropische gebied, zoals ook de aardappel en de tomaat deden voor ze naar Europa en Noord-Amerika werden overgebracht.

Vegetatie en flora

Binnen het botanische vlak vormen plantengeografie (fytogeografie) samen met de ecologie van de plant het meer omvangrijke onderdeel: de geobotanie of botanische biogeografie. De ecologie van de plant houdt zich voornamelijk bezig met de relatie tussen de planten onderling en tot de condities van hun habitat (gebied waar ze voorkomen). De ecologie van de flora is dus de studie van het leefmilieu van de plant en de invloeden van buitenaf die daarbij een rol hebben gespeeld. Het verschil tussen plantengeografie en ecologie kan men het best vergelijken met het onderscheid tussen vegetatie en flora, die ook vaak met elkaar verward worden. De studie van de vegetatie houdt zich bezig met de structuur en met eigenaardigheden in het aanpassingsvermogen van speciale plantengroepen, die in nauw verband staan met het klimaat. Daardoor worden in veel gedeelten van de wereld dezelfde planten aangetroffen. Zo zijn er in Europa zowel als in Noord-Amerika enorme wouden met loofbomen en is er grasland in alle delen van de wereld. Het woord flora heeft een andere betekenis. Om de loofwouden als voorbeeld te nemen: we zien dat overal waar deze bossen worden aangetroffen de kenmerken van de vegetatie met elkaar overeenkomen. Maar de boom- en plantensoorten die in feite samen deze wouden vormen, zijn niet dezelfde. De verzameling van soorten die in een gebied groeien noemen we de flora van dat gebied.