Ozon en ozonlaag, wat is het verschil?

Iedereen heeft al wel eens gehoord van ozon en ozonlaag. Maar wat is nu juist het verschil en wat zijn de gevolgen ervan op de gezondheid?

Ozon

Ozon (O3) is een natuurlijk bestanddeel van de atmosfeer en is vooral aanwezig in de stratosfeer. De onderste laag van de atmosfeer is de troposfeer, dan volgt de stratosfeer, daarboven ligt de ionosfeer. Ozon wordt ter plaatse gevormd onder invloed van zonnestraling uit gewone zuurstof. Ozon heeft, zelfs in kleine concentraties, een doordringende reuk. De naam is dan ook afgeleid van het Griekse woord ozoo (=ik ruik).

• O2 + hν → 2 O
• O + O2 → O3

Ozonlaag

De ozonlaag of ozonsfeer is de atmosferische laag tussen 15 en 45 km hoogte in welke vrijwel alle ozon is geconcentreerd. De ozonlaag zorgt er onder andere voor dat schadelijke uv straling van de zon de aarde niet bereikt. Op zich is ozon in de ozonlaag dus niet schadelijk. Ozon wordt echter ook nog gevormd door wat men secundaire verontreiniging noemt. De aanwezigheid van verontreinigde lucht (van uitlaatgassen, industrie, en dergelijke) gecombineerd met zonlicht (uv) doet ozon ontstaan. Zo kan het zijn dat er in de zomer, een periode met intens zonlicht, in en rond grote steden en drukke autowegen smog wordt gevormd. Smog is samengesteld uit grote concentraties ozon die in de lucht blijven hangen.

Ozonconcentratie

Ozon irriteert de ademhalingswegen en zorgt ook voor een vermindering van de infectieweerstand, een verhoogde prikkelbaarheid van de luchtwegen en een verhoogde kwetsbaarheid van het slijmvlies voor schadelijke stoffen. Ingeademde deeltjes worden ook minder gemakkelijk uit de luchtwegen verwijderd. Bij blootstelling aan te veel ozon krijgt men een moeilijke ademhaling, hoest, droge keel, drukgevoel op de borstkas en in extreme gevallen pijn, astma, ademnood, vermoeidheid, misselijkheid, hoofdpijn en duizeligheid. De mate waarin deze symptomen optreden, is afhankelijk van de ozonconcentratie, de duur van de blootstelling en het ademhalingsvolume. Patiënten met hart- of ademhalingsproblemen, maar ook kinderen die buiten spelen of volwassenen die buiten werken lopen het meeste risico.

In de praktijk wordt aangeraden met enkele zaken rekening te houden. Vanaf 180 microgram per kubieke meter wordt men gewaarschuwd via de media. Vooral personen met gevoelige luchtwegen (astmalijders en bejaarden) kunnen dan beter binnen blijven. Vanaf 360 microgram per kubieke meter wordt iedereen afgeraden om buiten fysieke inspanningen te doen, zeker tussen twaalf en vijftien uur 's middags, want dan is de ozonconcentratie het hoogst. Ozon is zeer reactief en onstabiel en wordt, bij wijze van spreken, afgebroken als het ergens tegen aanbotst. Binnen is de concentratie dus al vlug maar half zo groot als buiten, zelfs met de ramen open.