Geisers - ontstaan ervan en enkele beroemde geisers

Een geiser is een hete bron die periodiek fonteinen van heet water en stoom uitstoot, afkomstig van onder het aardoppervlak. Het woord is afkomstig uit de IJslandse taal en afgeleid van het Oudnoorse woord geysa dat ‘spuiten’ betekent.

Ontstaan

Geisers ontstaan als regenwater of grondwater onder het aardoppervlak worden verwarmd door contact met magma. Magma is heet vloeibaar gesteente dat vanuit diep onder het aardoppervlak naar boven dringt (vulkanisme). Naar geologische maatstaven gemeten leven geisers maar kort. Ze worden gewoonlijk hooguit enkele honderden jaren oud en komen dus alleen voor in gebieden met recente vulkanische activiteiten. Geisers ontstaan vooral in gebieden met overvloedige regenval.

Old faithful

Enkele van de beroemde geisers ter wereld bevinden zich in het Yellowstone National Park in de staat Wyoming in de Verenigde Staten. Dit park beslaat ruwweg het oppervlak van een enorme vulkaan die ongeveer 600.000 jaar geleden uitbarstte. Er zijn in Yellowstone ongeveer 200 actieve geisers; de beroemdste hiervan is Old Faithful. De geisers in IJsland, Nieuw-Zeeland en Kamchatka bevinden zich allemaal nabij actieve vulkanen.

Opbouwen van druk

Behalve een warmtebron is er voor het ontstaan van een geiser ook een reservoir nodig, waarin het water kan worden opgeslagen totdat het kookt. Onder normale omstandigheden kookt het water bij een temperatuur van 100 graden Celsius. Door de grotere druk in het aardoppervlak kan het kookpunt echter stijgen tot wel 150 graden Celsius! Er moet ook een dunne buis zijn van het reservoir naar het aardoppervlak, waarlangs het hete water en de stoom kunnen worden uitgestoten. En tot slot moeten er aanvoerkanalen zijn waarlangs het reservoir na een eruptie weer kan worden aangevuld.

Expanderend stoom

Een geiser komt tot uitbarsting als een deel van het hete water verandert in stoom. Hierdoor neemt de druk in het reservoir tot bijna het duizendvoudige toe. Het gewicht va het bovenliggende water oefent druk uit op het diepste water, waardoor het kookpunt hoger komt te liggen en het water een veel hogere temperatuur bereikt dan het bovenliggende water. Als het diepe water uiteindelijk gaat koken, wordt een grote bel superheet water naar boven geperst en explodeert. De erupties van geisers kunnen bijzonder spectaculair zijn en soms kolommen heet water tot ruim 400 meter hoogte opleveren.

Beroemde geisers

In IJsland zin meer dan 30 geisers met als opvallendste de slapende Grote Geiser. Deze geiser stootte ongeveer elk 6 uur een enorme, 70 meter hoge kolom heet water en stoom uit. Op het oostsiberische schiereiland Kamchatka zijn in totaal ruim 220 geiser, waarvan 20 grote en 200 kleinere geisers. De grootse geiser ter wereld is de Waimangu in Nieuw-Zeeland. Tussen 1902 en 1905 stootte deze elke 5 tot 30 uur een waterkolom uit tot 450 meter hoogste!

Net als met vulkanen is het gewoonlijk niet mogelijk om te zeggen of een geiser is uitgedoofd. Sommige geisers hebben regelmatig een eruptie, andere weer heel zelden. Weer andere geisers een korte actieve tijd, komen dan tot rust en worden later weer actief. Ook ontstaan er nog altijd nieuwe geisers. Veel van deze genoemde veranderingen zijn het gevolg van:

• De atmosferische luchtdruk
• Aardbevingen
• Variaties in zwaartekracht van de Zon en de Maan op aarde

Momenteel is de grootste actiefste stijger Steamboat Geyer (Yellowstone).

Mineraalafzetting

Het hete water van geisers bevat meestal veel opgeloste minerale bestanddelen, die in het afkoelende water uitkristalliseren tot verschillende mineralen. In sommige vulkanische gebieden vormen geisers en andere hete bronnen een opaalachtig materiaal dat kiezelsinter of geiseriet wordt genoemd. Bestaat het voornamelijk uit kalkachtig materiaal, dan wordt het kalksinter genoemd. Zo zijn er nog enkele voorbeelden te bedenken.

Special

Meer weten over de planeet aarde?
De planeet aarde © 2009 - 2010 Danny-vellinga, gepubliceerd in Natuur (Dier en Natuur) op 09-03-2009, laatst gewijzigd op 11-03-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Danny-vellinga is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Noord-Europa, IJsland: IJsland kwam de laatste tijd steeds negatief in het nieuws vanwege de bankencrisis. Maar IJsland is meer dan dat. Het heeft een overweldigende natuur met vulkanen, geisers en gletsjers…
• IJsland, gletsjers, geisers en grote watervallen: IJsland is nou niet zo’n bestemming waarvan je zegt; hé, laat ik eens naar IJsland gaan. Behalve dat het er meestal koud is, is het ook een dure bestemming.…
• Natuurwonder Noord-Amerika: Yellowstone National Park: Yellowstone National Park, het eerste nationale park ter wereld gelegen in Wyoming, Verenigde Staten en een klein gedeelte van het park is te vinden in…
• De structuur van de aarde: Vulkanen: Een werkende vulkaan die zwaveldampen en vlammen uitbraakt, is een van de meest dramatische natuurverschijnselen. Hoewel het merendeel van de nog werkende vulkanen gelege…
• Stollingsgesteenten: Stollingsgesteenten zijn kristallijnen of glasachtige die zijn ontstaan door afkoeling en stolling van vloeibaar gesteente. Dit stollingsproces kan diep in de aardkorst plaatsvinden, maa…