InfoNu.nl > Dier en Natuur > Natuur > Het gedrag van dieren: De voortplanting

Het gedrag van dieren: De voortplanting

Het gedrag van dieren: De voortplanting Hoe machtig de strijd op leven en dood ook is, vergeleken bij de eeuwenoude veldslag die wordt gestreden tot instandhouding van elke diersoort als zodanig, zijn de individuele gevechten onbelangrijk. Waarom zwerven bepaalde groepen dieren - de schildpadden bijvoorbeeld - al miljoenen jaren over de aarde, terwijl andere zijn uitgestorven? Op deze vraag zijn veel antwoorden mogelijk. Eén van de belangrijkste factoren is de manier waarop voortplanting plaatsvindt.

Voortplantingsdrang

Hoewel het dagelijkse gedrag van het dier wordt geleid door het instinct tot zelfbehoud, komt er een tijd waarop een nog krachtiger instinct het dierenleven beheerst: de voortplantingsdrang. Tijdens de paartijd vergeet elk volwassen dier zijn waakzaamheid; zijn persoonlijke vrijheid komt op de tweede plaats. De pinguïn die niet kan vliegen en het Zuidpoolgebied bewoont is hiervan een goed voorbeeld. Het mannetje komt aan land door vanuit een onderwaterduik uit zee op de ijsrand te springen, gaat op weg naar het broedgebied van de kolonie en zoekt een plaatsje voor zijn nest. Misschien hetzelfde nest als het jaar ervoor. Hier voegt zich een vrouwtje bij hem, waarvan hij de aandacht trekt door een ingewikkeld liefdesspel. Bij de Adélie-pinguïn bestaat dit uit het strekken van de hals waarbij de snavel hemelwaarts wijst; tegelijkerijd klappert hij met zijn tot roeispanen vergroeide vleugels en stoot luide kreten uit.

Massale trek tijdens de paartijd

Voor bepaalde dieren betekent de paartijd een massale trek vanuit de winterverblijven naar de broedplaatsen. Er zijn veel vogels die trekken en ook talrijke andere dieren, waaronder vissen zoals zalm en stekelbaars, amfibieën als padden en watersalamanders, in zee levende zoogdieren, zoals walvissen en zeehonden, op het land levende zoogdieren, bijvoorbeeld vleermuizen en sommige hoefdieren, met name de kariboe van de Canadese toendra.

Territorium afbakenen

Als de dieren pas op hun broedplaats aankomen, beginnen ze een stukje van het gebied voor zich te reserveren. De mannetjes zingen, roepen, schreeuwen en tonen hun kleurenpracht. De tekenen die erop wijzen dat een bepaald gebied voor indringers verboden is, worden gewoonlijk door andere mannetjes gerespecteerd. Pas als een dier zich tot aan de grens van zijn gebied waagt, riskeert hij een aanval van zijn rivalen, de buren.

Wat gebeurt er als twee rivalen elkaar ontmoeten? Er kan een gevecht ontstaan, maar dat is zelden dodelijk. Vaker zal de één door krachtsvertoon de ander proberen af te schrikken. Dit is vooral van belang bij diersoorten die over een natuurlijk, dodelijk wapen beschikken. Wolven zijn bijvoorbeeld gewapend met messcherpe kaken. Als ze hun soortgenoten daarmee bewerkten, zouden de wolven weldra uitgestorven zijn. Daarom zetten ze hun argumenten slechts kracht bij door een woest maar ongevaarlijk gegrom en het ontbloten van de tanden. Ze demonstreren hun boosheid door de manier waarop ze de ogen tot spleetjes sluiten en door hun tanden te laten zien. De beste 'acteur' van de twee wint meestal het wijfje, voor wie het hele spel werd opgevoerd. In een gevecht biedt de wolf die zich overwonnen weet, de winnaar zijn hals, de meest kwetsbare plek van zijn lichaam. De winnaar doodt de verliezer echter niet. Zolang deze te kennen geeft dat hij zich overwonnen weet, zal de winnaar hem bovendien niet meer aanvallen.

Edelherten vechten om het bezit van een kudde hinden (vrouwtjes). Het grootste deel van het jaar leven mannetjes en wijfjes afgezonderd van elkaar. Maar als in september de paartijd begint, neemt elk mannetjeshert het op tegen zijn rivalen, waarbij hij hen door gebrul probeert af te schrikken. Vrouwelijke herten leven in kudden die worden gevormd door zowel mannetjes- als vrouwtjesdieren. De mannetjes zijn echter alle onvolwassen en minder dan drie jaar oud. De kudde vormt meer een eenheid dan de mannetjesgroep, als gevolg van de band die er bestaat tussen de moeders en hun kroost.

Pikorde in de hiërarchie

Niet alle diersoorten bakenen een gebied voor zich af. Sommige dieren, zoals hoenders bijvoorbeeld, leven in een hiërarchisch systeem. Bij zulke soorten is er één dier dat onder alle omstandigheden de aanvoerder is; een ander dier is onderworpen aan de aanvoerder, maar de baas over alle andere en dus tweede in rang en zo verder. Zo'n systeem heet pikorde.

Lees verder

© 2008 - 2014 Staal, gepubliceerd in Natuur (Dier en Natuur) op . Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Communicatie bij dierenCommunicatie bij dierenCommunicatie is het overbrengen van informatie (gegevens) met een betekenis waarbij er voordeel ontstaat voor dieren in…
De leeuw: leefwijze en voortplantingDe leeuw: leefwijze en voortplantingDe leeuw is een groot roofdier uit de familie der katachtigen. De leeuw is op een na de grootste der katachtigen. Alleen…
Veelvraat, familie van de otters, dassen en wezelsVeelvraat, familie van de otters, dassen en wezelsDe veelvraat (Gulo gulo) behoort tot de marterachtigen (Mustelidae) en is daarmee familie van de dassen, otters en wezel…
Driedoornige stekelbaars (Gasterosteus aculeatus)Driedoornige stekelbaars (Gasterosteus aculeatus)Ooit in uw jeugd met een hengel aan de kant van het water gezeten? Grote kans dat u dan eens stekelbaars(je) hebt gevang…
De Bengaalse witte tijgerDe Bengaalse witte tijgerDe witte tijger is geen raszuivere soort. De meeste witte tijgers zijn echter Bengaalse tijgers, daarom gaat deze spreek…

Reageer op het artikel "Het gedrag van dieren: De voortplanting"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Staal
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Natuur
Special: Gedragsbiologie
Schrijf mee!