Het gedrag van dieren: verdedigingsmiddelen

Dieren die niet in staat zijn voor hun achtervolgers weg te lopen of zich te verbergen zijn daarom nog niet altijd een gemakkelijke prooi. Ze zijn in staat zich te verweren of beschikken over een uitgebreid assortiment verdedigingsmiddelen. De meeste dieren hebben wel een methode om zich te beschermen tegen rovers die op hen loeren.

Natuurlijke wapenrusting

Het eenvoudigste van alle verdedigingsmiddelen wordt door veel dieren meegedragen op hun rug: de taaie huid van de olifant, het nijlpaard of de rinoceros; de harde schaal van de krabben, kreeften en oesters; en de bepantsering van de schildpadden. De schildpaddenfamilie is erin geslaagd miljoenen jaren te blijven voortbestaan, hoewel alle leden van de familie betrekkelijk klein zijn en traag. Dat ze nog leven danken ze waarschijnlijk ten dele aan hun beschermend omhulsel.

Alle lagere soorten schijnen over schalen te beschikken. Geen van de warmbloedige diersoorten, geen vogel of zoogdier, draagt een schaal. Twee zoogdieren echter dragen een bekleding die een natuurlijke wapenrusting heel dicht nadert.

Pantser
Het betreft hier de verschillende variëteiten van het gordeldier, uit Zuid-Amerika en het zuiden van de Verenigde Staten, en het schubdier of de geschubde miereneter uit Afrika en Azië. Het gedrongen gordeldier is bedekt met hoornachtige schubben, terwijl de langneuzige schubdieren een pak dragen van zware hoornplaten die elkaar dakpansgewijs overdekken. Bovendien kan elk van deze dieren zichzelf als een egel oprollen, waardoor de hongerige aanvaller wordt geconfronteerd met een hoornen bal die praktisch tegen elke beet bestand is.

Stekels
Onze oude vertrouwde egel beschikt echter over een wapenrusting die bestaat uit stijve, erg scherpe pennen. Rolt hij zich bij gevaar op, dan komt de vijand tegenover een stekelige bal te staan. Hij is niet de enige die zich op deze manier verweert. Het stekelvarken heeft enorme stekels die stijf zijn en scherp. Hoewel dit dier niet met deze 'lansen' kan werpen, bezit het in zijn zwaaiende, met stekels bezette staart toch een machtig wapen. De stekelige Australische miereneter ziet eruit als een wandelend speldekussen. Ook sommige hagedissen en veel vissoorten zijn uitgerust met zulke natuurlijke lansen. Bij vissen zijn de stekels dikwijls hol en staan in verbinding met klieren die vergif afscheiden.

Gif als wapen

Vergif is het machtige wapen van sommige slangen. Het fungeert als afweer- en aanvalsmiddel. Of de slang nu op jacht is of zelf wordt opgejaagd, het voorwerp van zijn aandacht kan worden verlamd door één enkele inspuiting met vergif. Dat kan gebeuren door middel van speciaal daarvoor bestemde holle giftanden die in het vlees van het slachtoffer dringen als de slang toeslaat.

Bijen en wespen beschermen hun nest door hun aanvallers vergif in te spuiten. Jagende wespen gebruiken hun angel om het insekt te verlammen waarop ze hun eieren gaan leggen. De jonge larven van de wesp leven dan van het vlees van het nog steeds levende, maar bewegingloze slachtoffer.

Sommige giftige stoffen worden actief gebruikt, zoals door de slang. Andere zijn een passief wapen. Bepaalde padden bijvoorbeeld zijn bedekt met wratten die eigenlijk klieren zijn en giftige of walgelijk smakende vloeistoffen bevatten. Neemt een dier zo'n pad tussen zijn tanden en bijt erop, dan vloeit er uit deze gifklieren een dikke witte vloeistof. De aanvaller wordt onpasselijk en zal in de meeste gevallen de pad loslaten. Een andere manier om gif te gebruiken zien we bij sommige torren, die een bijtende stof in het gezicht van hun aanvaller spuiten.

Een meester in de chemische oorlogvoering is natuurlijk het stinkdier uit Amerika. Zijn geurklieren bevatten een stinkende vloeistof die hij bij gevaar naar buiten kan slingeren, waardoor hij een stank om zich heen verspreidt die de lucht binnen een straal van drie meter grondig bederft.

Vechten als verdediging

Als hun niets anders overblijft zullen sommige dieren zich vechtend verdedigen. Een voorbeeld van planmatig verzet zien we bij de apen. Bepaalde soorten vallen hun vijanden aan; de leden van de groep spannen samen en gooien met stenen of andere harde voorwerpen. Dit kan een bijzonder effectieve strategie zijn.

Ook sommige vogelsoorten gaan gezamenlijk tot de aanval over wanneer een indringer hun zwerm bedreigt. De poolstern en de koningsvogel voeren massale aanvallen uit op hun achtervolgers en storten zich als een gevederd eskader op de tegenstander. © 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Natuur (Dier en Natuur) op 20-03-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• 5 giftige planten besproken: Er zijn veel planten die giftig zijn voor dieren. Hieronder ook de bosanemoon, dotterbloem, stinkende gouwe, hondsdraf en kruipende boterbloem. Deze 5 worden hier kort besproken.…
• Battlefield 2, een revolutionair game !: In 21 juni 2005 kwam het nieuwste deel uit de serie 'Battlefield' uit, Battlefield 2 genaamd. Een revolutionair spel dat tot op de dag van vandaag nog zeer veel gesp…
• Alles over granaten: Oorlog bestaat al voor de uitvinding van het buskruit. Feit is dat de uitvinding van de moderne wapens het doden misschien wel humanitairder maakt maar ook vlotter en valser. Een van de…
• Verbodsbepalingen: In principe zijn alle zakelijke handelingen met betrekking tot wapens verboden, tenzij door de Minister van Justitie toestemming is verleend. De krijgsmacht en de politie zijn hiervan uitg…
• Het gedrag van dieren: Waardoor ontstaat het gedrag bij dieren? In de Biologie is er een deelgebied, de ethologie, dat zich bezighoudt met die vraag. In dit artikel lees je daarover, met de belangrijkste beg…