InfoNu.nl > Dier en Natuur > Milieu > Schaliegas ziekmakende gaswinning

Schaliegas ziekmakende gaswinning

Schaliegas  ziekmakende gaswinning Schaliegas is aardgas dat in schalies zit opgesloten, in kleisteenlagen in de ondergrond. De winning van schaliegas is een onderwerp dat veel in het nieuws is en tot heftige discussies leidt. Groot bezwaar van het winningsproces is het gebruik van chemicaliën die in het drinkwater kunnen komen. De schaliegaswinning is door de chemicaliën die erbij gebruikt worden ziekmakend. Voorlopig stelt Nederland het zonder schaliegaswinning, besluit de minister in 2015. In de volgende kabinetsperiode komt het wellicht weer of nooit meer op de agenda.

Onder meer onder Boxtel is schaliegas te vinden

Schaliegas en gaswinning

Schaliegas zit in kleisteenlagen in de ondergrond en uit onderzoek is gebleken dat onder Nederland veel schaliegas zit. De schalies liggen in Nederland op ongeveer twee kilometer diepte. De aardgaswinning haalt aardgas uit zandsteenlagen, zoals die onder de Waddenzee en in Groningen. Schaliegas is lastiger te winnen omdat het gesteente compacter is en weinig doorlaatbaar. Het vraagt een andere winningstechniek. Die technieken ontwikkelden en zijn in het begin van de 21ste eeuw zodanig verbeterd, dat winning van schaliegas rendabel kan worden. Het Britse bedrijf Cuadrilla wil in Nederland naar schaliegas gaan boren.

Boren naar schaliegas houdende laag

Voorheen werd verticaal geboord. In de loop der jaren is een techniek ontwikkeld waarbij ook horizontaal geboord kan worden. Dat kan twee tot drie kilometer diep. Voor winning van schaliegas wordt eerst verticaal geboord tot een diepte van 1,5 tot 4 kilometer. Daarna gaat de boor in horizontale richting. Het contact met de schaliegashoudende laag wordt met deze boortechniek vergroot, zodat er meer gas geproduceerd kan worden.

Kraken van gashoudend gesteente

Een andere techniek die bij de productie van schaliegas wordt gebruikt is het kraken van het gashoudende gesteente. Dit wordt ook wel fraccing genoemd. Onder hoge druk wordt er water en zand in de steenlaag gespoten, waardoor het gesteente breekt. In het water zitten chemicaliën die er voor zorgen dat het zand doordringt in de breukjes van het gesteente. De zandkorrels houden als het ware de breukjes daarna open. De combinatie van horizontaal boren en kraken heeft de productie danig verhoogd. Sinds 1988 zijn er in Nederland op land en in zee meer dan 200 boringen gekraakt. Dit ging echter niet om schaliegas.

Chemisch en uv-behandeling

In het proces worden veel chemicaliën gebruikt. Welke dat zijn verschilt per producent. Daarvoor bestaat geen vast recept en wat er gebruikt wordt hangt af van de lokale omstandigheden. Er bestaat een lijst met daarop tientallen verschillende chemicaliën die worden gebruikt. Ook worden er bacteriën en uv-behandelingen ingezet.

Aardgas in Groningen-gasveld

De gasproductie uit de kleinere Nederlandse velden zal afnemen en het Groningen-gasveld is rond 2030 ook leeg, schatten de deskundigen. Nederland moet dan overgaan tot import van aardgas en wordt dan afhankelijk van de leveranciers. Ook zal dan het staatsinkomen uit aardgasbaten dalen. In 2010 verdiende Nederland daar rond de 10 miljard euro mee, in 2013 was dat 15 miljard en door spaarzamer winnen vanwege het aardbevingsgevaar in Groningen zijn de baten in 2015 gedaald naar 10 miljard. Vanwege het afnemen van de gasproductie wordt er gezocht naar een alternatief, dat gevonden kan worden in de productie van schaliegas. Nederland kan dan zijn energieonafhankelijke positie versterken en het levert energie en inkomsten op.

Reserves

Schattingen wijzen op een winbare hoeveelheid schaliegas in de Nederlandse bodem van 200 tot 500 miljard kubieke meter gas. Of dit winbaar is hangt af van de gebruikte technieken. Het gas zit in het gesteente van de Posidonia Schalie uit de Jura. Deze laag ligt in
Schaliegas onder Nederland, blauw en groen, twee verschillende schalies / Bron: TNOSchaliegas onder Nederland, blauw en groen, twee verschillende schalies / Bron: TNO
het Zuid-Duitse Dotternhausen aan de oppervlakte en onder Nederland in een diepere laag.

Wereldwijd

Op diverse plekken in de wereld wordt naar schaliegas geboord:
  • VS;
  • Canada;
  • Australië;
  • Engeland;
  • Duitsland;
  • Polen.

Er zijn schaliegasboringen gepland in onder meer:
  • China;
  • India;
  • Argentinië;
  • Zuid-Afrika.

Bron: US Energy Information Administration / Wikimedia CommonsBron: US Energy Information Administration / Wikimedia Commons
Onderzoek naar mogelijke schaliegaswinning vindt in Europa plaats in:
  • Bulgarije;
  • Hongarije;
  • Oostenrijk;
  • Ierland;
  • Oekraïne;
  • Nederland.

Incidenten

Wereldwijd vonden er tienduizenden productie boringen plaats. De meeste daarvan verliepen zonder noemenswaardige problemen, maar er liep ook wel eens iets fout. De ervaringen in de VS vormen een waarschuwing voor deze productiewijze.
  • Er werden voorschriften en richtlijnen genegeerd;
  • boorvloeistof kwamen in rivieren en het drinkwater terecht;
  • er waren aardbevingen als gevolg van fraccing;
  • er ontstaan breuken in de ondergrond waardoor gas in aanraking komt met de drinkwaterhoudende laag;
  • het landschap wordt vernietigd door de installaties;
  • er komt methaan vrij dat een schadelijk broeikasgas is.

Tegen-argumenten

TNO bracht samen met alle belanghebbenden de voor- en tegenargumenten over schaliegaswinning in kaart. Belangrijk politiek argument tegen de winning is dat investering in schaliegas de overgang naar duurzame energie vertraagt en de horizon vervuilt. Grootste tegenargumenten zijn:
  • Er zijn enorme hoeveelheden water en chemicaliën nodig;
  • groot risico's voor het milieu, het klimaat en de veiligheid;
  • de baten zijn gering;
  • de productie kost veel energie;
  • kans op blow-out;
  • er gaat overheidssubsidie naar een omstreden bedrijfstak.

Devies van de tegenstanders van schaliegaswinning is om te investeren in duurzame energie en zuiniger omgaan met de bestaande gasvoorraden.

Posidonia Schalie

De Posidonia Schalie Formatie komt voornamelijk voor in het westen en midden van Nederland. Cuadrilla wil in het Noord-Brabantse Boxtel gaan winnen. De gemeente verzet zich en er werd van ministerswege een onderzoek ingesteld. Op 5 maart 2012 riep de gemeenteraad van Boxtel verdere boringen halt toe door de gemeente uit te roepen als schaliegasvrije gemeente. Vele Nederlandse gemeenten volgden daarna met een soortgelijk besluit. Behalve de Posidonia Schalie is de 320 miljoen jaar oude Epen Formatie uit het Carboon geschikt voor schaliegaswinning. De aanboorbare laag bevindt zich onder Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Brabant, oosten van het land, Friesland (oostelijk van Leeuwarden en aan de Waddenkust) en oost-Groningen. De winning van onconventioneel aardgas in Nederland schuift naderbij. Er zijn diverse bedrijven die willen gaan boren. De Rijksoverheid gaf al opsporingsvergunningen af. Het gaat om:
  • Brabant voor schaliegas en -olie;
  • Noordoostpolder voor schalie- en steenkoolgas;
  • De Peel voor steenkoolgas.

Splijtzwam

De schaliegasdiscussie splijt de natie. Het ministerie van Economische Zaken deed eind 2012 begin 2013 onderzoek naar de risico's en gevolgen van winning van schaliegas. Zolang het onderzoek van het Ministerie van Economische Zaken nog niet is afgerond mag er niet geboord worden. De presentatie aan de Klankbordgroep eind juni 2013 - zorgde voor commotie. Diverse deelnemers aan de klankbordgroep stapten op nadat ze werden verplicht een geheimhoudingsverklaring te ondertekenen. Het incident sloeg de hoop neer op een onafhankelijk onderzoek en een rapport dat voor iedereen inzichtelijk is. Minister Henk Kamp van Economische Zaken staat een open en transparante discussie over schaliegas voor, maar dan wel met een geheimhoudingsverklaring. In augustus 2013 wordt het onderzoek naar de Tweede Kamer gestuurd.

In de klankbordgroep zitten gemeenten, provincies, belangengroepen en bedrijven. De commotie startte al nadat een groep van 55 hoogleraren op het gebied van milieu en duurzaamheid zich een paar dagen voor de presentatie van het rapport aan de klankbordgroep had uitgesproken tegen schaliegaswinning. De 55 deskundigen zeggen dat de inkomsten bij lange na niet opwegen tegen de nadelen.

Uitstel

Op 18 september 2013 besluit minister Henk Kamp voorlopig geen beslissing te nemen over proefboringen naar schaliegas. Er komt eerst een onderzoek naar alle mogelijke locaties in Nederland die in aanmerking komen voor een proefboring. Dat onderzoek duurt naar verwachting één tot anderhalf jaar en pas dan volgt er een besluit of er proefboringen naar schaliegas komen.

In juli 2015 besluit de minister dat er in ieder geval in de kabinetsperiode die eindigt in het voorjaar 2017 geen schaliegas gewonnen gaat worden in Nederland.

Schaliegasvrije provincie

In juni 2014 ondertekende de provincie Fryslân een manifest tegen (proef)boringen naar schaliegas in Nederland. De provincie gaat ook een regionale samenwerking aan met overheden. De samenwerking is erop gericht om schaliegasboringen te voorkomen. De gemeenten Noordoostpolder en Boxtel namen het initiatief tot het manifest en vroegen de regionale overheden om het te ondertekenen. Uiteindelijke doel is om heel Nederland schaliegasvrij te verklaren. De VNG, de regering en de Tweede Kamer krijgen het manifest aangeboden. In september 2013 riep Fryslân haar provincie uit tot schaliegasvrije provincie. De ondertekening van het manifest maakt het officieel.

Ziekmakend

De productie van schaliegas is over de hele wereld met een opmars bezig. De weerstand groeit ook. Het blijkt dat deze winningsmethode bijzonder schadelijk voor de volksgezondheid is. Fraccing, frakken, heeft invloed op bloedafwijkingen, nierproblemen, het immuunstelsel en de voortplantingsorganen.
  1. Omwonenden van boorputten komen in aanraking met vervuilende stoffen die kortademigheid en longproblemen geven: het is vooral schadelijk voor kwetsbare personen en kinderen;
  2. vluchtige organische stoffen (VOC's) en watersulfide veroorzaken hoofdpijnen en duizeligheid;
  3. sommige voc's kunnen geboorteafwijkingen veroorzaken;
  4. vervuiling door benzeen veroorzaakt afwijkingen van het bloed;
  5. chemicaliën zoals formaldehyde, dieselroet en benzeen doen het risico op kanker toenemen.

Lees verder

© 2013 - 2017 Sjaanfanameland, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Wat is schaliegas en waar zit het in de grond?Wat is schaliegas en waar zit het in de grond?Schaliegas wordt voorgespiegeld als het gas wat ecologisch verantwoord is. Er worden echter 750 chemicaliën gebruikt voo…
De vorming van aardolie en aardgasDe vorming van aardolie en aardgasAardgas en aardolie zit opgesloten in gesteente, het is dus niet zo dat er ergens een veld ligt met alleen maar olie of…
Beleggen in aardgasBeleggen in aardgasDe laatste jaren is er steeds meer aandacht voor het beleggen in aardgas. Dit komt omdat veel reguliere beleggers hun ve…
Rose de Mer Herbal Peel tegen striemen - Onze ervaringenRose de Mer Herbal Peel is een behandeling tegen striemen die je in schoonheidscentra kan laten uitvoeren. Het is een st…
Aardgas: wat is het en wat doen we ermee?Aardgas: we koken erop, rijden erop, houden ons huis ermee warm en maken er zelfs internationaal ruzie over. Maar wat is…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: US Energy Information Administration / Wikimedia Commons
  • www.trouw.nl
  • www.omroepgelderland.nl
  • www.nrc.nl
  • www.schaligasvrij.nl
  • www.milieudefensie.nl
  • www.kennislink.nl
  • Friesch Dagblad 22 december 2014
  • RTV Noord
  • http://aardgas-in-nederland.nl/nederland-aardgasland/aardgas-en-de-economie/ geraadpleegd op 28 april 2016
  • https://economie.rabobank.com/publicaties/2015/augustus/nederlandse-aardgasbaten-nog-steeds-belangrijke-inkomstenbron-overheid/ geraadpleegd op 28 april 2016
  • http://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/structuurvisie-schaliegas geraadpleegd op 28 april 2016
  • Afbeelding bron 1: TNO
  • Afbeelding bron 2: US Energy Information Administration / Wikimedia Commons

Reageer op het artikel "Schaliegas ziekmakende gaswinning"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sjaanfanameland
Laatste update: 07-04-2017
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Milieu
Special: Aardgaswinning
Bronnen en referenties: 14
Schrijf mee!