De teek: een vreemde spin

De teek: met zijn kleine kop en dikke lijf lijkt het net een misvormd spinnetje. Hoe ziet hij eruit, waar leeft hij en wat doet de teek? Take care met de teek! Teken komen in Nederland en België ruimschoots voor in gebieden met bossen of struikgewas. In de zomer zijn de teken het actiefst: ze zijn op zoek naar een gastheer, waar ze zich vol zuigen met het bloed van de gasthaar.

Wat zijn teken

Teken behoren tot de spinachtigen en zijn nauw verwant aan de mijten. Net als alle spinachtigen hebben teken acht poten. De larve van de teek heeft slechts zes poten. Op de voorpoten bevindt zich aan het uiteinde het orgaan van Haller. Dit bestaat uit zintuigelijk haren, en wordt gebruikt voor het opsporen van een gastheer. De huid van de teek is rekbaar: hierdoor kunnen ze tijdens de maaltijd flink opzwellen. De afmeting van de teek is een paar milimeter groot, zodra ze zich volzuigen met bloed zijn ze aanzienlijk groter. De teek kan 10 keer, en sommige soorten tot wel 600 keer zijn eigen gewicht aan bloed opnemen.De kleine kop van de teek is nauw verbonden met het borstbeen, de overgang is bijna niet zichtbaar. Aan weerszijde van de mond bezit de teek tastdelen, ook wel palpen genoemd. In het midden draagt de teek een zuigsnuit, een langwerpig steekorgaan waarmee de teek door de huid boort. In het speeksel van de teek zit een verdovende vloeistof, waardoor een tekenbeet niet wordt opgemerkt. Verder bevat het speeksel een anti-stollingsmiddel zodat de teek ongehinderd bloed kan blijven zuigen. Er zijn drie soorten teken.

• De grootste groep zijn schildteken of harde teken. Deze teken bezitten een hard schild op hun rug.
• De lederteken of zachte teken hebben geen schild en zitten vooral op vogels en vleermuizen.
• De derde groep bestaat uit één soort: de Nuttalliella namaqua . Deze teek heeft een andere snuit en geen haartjes op zijn lijf.

Voortplanting

De vrouwtjesteek legt vele honderden tot duizenden eitjes, dit om de kans op overleven groter te maken: de larve verhongert vaak al voordat hij een gastheer heeft gevonden. Zodra de larve uit het ei komt, ziet hij er uit als een mini-taak, alleen met zes poten ipv acht. De larve heeft bloed nodig om zich verder te ontwikkelen, en gaat al actief op zoek naar een gastheer. Wanneer de larve zich heeft volgezogen met bloed, laat hij zich op de grond vallen om te vervellen. Na de eerste vervelling wordt de larve een nimf genoemd. De nimf bezit wel acht poten. Ook nu heeft de nimf een gastheer nodig om te overleven en zich verder te ontwikkelen. Ook nu laat de nimf zich op de grond vallen zodra hij vol zit met bloed van de gastheer. Na de tweede vervelling is hij een volwassen teek. De teek gaat weer op zoek naar een gastheer om bloed op te zuigen, en gaat tegelijk op zoek naar een partner om te paren. Na de laatste bloedmaaltijd laat het vrouwtje zich vallen en zet haar eigen lichaamsgewicht voor de helft om in eieren. Deze legt ze voordat ze sterft. De totale ontwikkeling van ei tot sterfte, duurt 1.5 tot 7 jaar.

Rijdens de hele ontwikkeling wordt er onderscheid gemaakt tussen een-, twee- en driegastherige teken. De meeste teken zijn drie-gastherig, omdat ze zich tweemaal op de grond moeten laten vallen om te vervellen. Sommige teken blijven hun hele leven op dezelfde gasthaar: het vervellen gebeurt dan op de gastheer zelf.

Voeding

De teek klimt op een grasspriet, in een struik of boom, en wacht totdat er een gastheer langs komt. De gastheer kan een zoogdier zijn, een reptiel, een vogel, een vleermuis of de mens. De teek herkent zijn gastheer aan de warmte die de gastheer afstraalt en aan de geur. De teek laat zich op de gastheer vallen en kruipt hier enige tijd rond, op zoek naar een geschikte plek om zijn maaltijd te beginnen.

Vervolgens boort de teek met zijn snuit door de huid van de gastheer en spuit tegelijk een verdovende vloeistof in de huid. De gastheer merkt hierdoor niet dat hij gebeten wordt. De teek begint met het opzuigen va het bloed, waarbij zijn speeksel een anti-stollingsmiddel afscheidt. Hierdoor stolt het bloed niet maar blijft gewoon stromen: de teek kan ongehinderd doorgaan met bloed zuigen. De teek blijft enkele dagen tot soms wel enkele weken op de gastheer zitten voordat hij zich laat vallen.

Verspreiding

Binnen Nederland komt de teek overal voor waar veel bossen, struiken of landelijke gebieden zijn. De laatste jaren komen er teken in Nederland voor die niet uit Nederland afkomstig zijn, ze worden meegevoerd via de import van planten of dieren. Sommige van deze soorten zijn zich aan het vestigen in Nederland.

Ziektenverspreider

Teken kunnen ziekten overbrengen, de bekendste hiervan is de ziekte van lyme. De larve van de teek kan nog geen ziekte overbrengen, nimfen en volwassen teken wel. Ongeveer 23,6% van de teken in Nederland is besmet met de Borrelia-bacterie, de veroorzaker van de ziekte van Lyme. Ook anderen ziekten worden overgebracht door de teek, deze teken komen in Nederland niet of zelden voor.