Insektenorde 3: oorworm

De oorworm is een insect ondanks zijn naam. Hij vormt apart een insectenorde. De oudst gevonden oorworm is 8 centimeter groot en als fossiel gevonden. De oorwormen van nu worden niet zo groot. Wil je meer weten over dit bijzonder beestje? Lees dan verder...

Een worm?

De naam oorworm is wat verwarrend; het is een insect en geen worm. Het zou kunnen dat hij zijn naam kreeg omdat men vroeger dacht of ervaarde dat deze diertjes in het oor kropen, bijvoorbeeld om eitjes te leggen. Ook de wetenschappelijke soortnaam van de 'gewone' oorworm Forficula Auricularia zou van oor (auricula) afgeleid zijn. De naam verwijst naar een oud gebruik vermalen oorwormen als medicijn in het oor te gebruiken bij oorproblemen. Tenslotte lijken de uitgevouwen vleugels qua vorm op een oorschelp, en zou de naam hiervan afgeleid kunnen zijn. De meest bekende oorwormen zijn: de 'gewone' oorworm, de kleine oorworm en de bosoorworm, zij worden tussen de 3 en 5 centimeter groot. Er zijn ongeveer 1800 soorten in 10 families die allemaal het zelfde bouwplan volgen.

Het nachtelijk diner

Oorwormen zijn nachtdieren. Overdag houden ze zich schuil onder een steen, blok hout of in een donkere hoek. Ze houden niet van licht. Als het donker wordt komen ze uit hun schuilplaats en gaan op zoek naar eten. Dat eten bestaat uit planten, afval en dierenresten, ook lusten ze wel eens een klein insect als de bladluis of eitjes.

Het lijf

Zoals elk insect heeft de oorworm 6 poten die allemaal aan het borstdeel vast zitten. Hij heeft lange voelsprieten die hij 's nachts bij het voedslezoeken goed kan gebruiken. De meeste soorten worden hooguit enkele centimeters lang en zijn goed te herkennen aan de twee tangachtige grijporganen, cerci genaamd, die aan het achterlijf zitten. Hiermee wordt gedreigd bij gevaar. Die van het mannetje zijn groter en gekromd in vergelijking tot die van het vrouwtje. Hij kan er mee knijpen zodat een Onder de kleine voorvleugels zitten hun (achter)vleugels verstopt. Een oorworm kan goed vliegen, maar doet dat maar zelden.

De voortplanting

In de herfst graaft het vrouwtje een gat in de grond. Daar overwintert ze samen met een mannetje waar ze ook mee paart. Vroeg in het voorjaar jaagt ze het mannetje weg en begint ze haar eieren te leggen. Ze legt ongeveer 50 eieren, die ze goed verzorgt door ze de hele tijd om te keren en te likken zodat ze niet uitdrogen of beschimmelen. Een maal uit het ei gekomen voedt ze de larven ook nog een tijdje, iets wat bij insekten zeer ongebuikelijk is. Als de larven half volgroeid zijn gaat het vrouwtje dood. De larven kunnen nu voor zichzelf zorgen en zijn aan het eind van de zomer volgroeid. Hun leven is niet zo lang, over het algemeen een maand of 18.

Eng? Vies?

Door velen wordt dit nuttige en onschuldige beestje als eng en vies afgeschilderd. Het zal te maken hebben met het feit dat ze snel zijn en zich tussen het afval bevinden om zo mensen te laten schrikken met hun plotselinge verschijnen. Zeker diegene die niet van kleine, onverwacht zichtbare kruipertjes houdt zal ze de oorworm, ook om zijn naam, snel als vies en eng afschilderen. Toch zijn ook dit hele nuttige beestjes, bijvoorbeeld voor het op biologische wijze bestrijden van bladluis. Omdat zij ook mijten, larven en eieren van insekten en parasieten eten hebben ze een multifunctionele taak in de kas of op het land. Ze zijn vrij eenvoudig naar het gewas toe te lokken, door bloempotten op z'n kop op te hangen en ze te vullen met stro of een oude kous te vullen met plantaardig afval. Zelfs door een, liefst onbehandelde, plank hout op de grond te leggen vinden de oorwormen een schuilplaats voor de dag. Van daaruit gaan ze dan 's nachts op zoek naar bladluizen en ander lekkers. Dus eigenlijk helpen ze de tuinder tegen kost en inwoning!