Insektenorde 1: Libellen

Om de honderdduizenden insektensoorten die er zijn overzichtelijk te houden hebben de geleerden ze in 25 verschillende groepen ingedeeld, die ordes genoemd worden. Bloemen, bomen en alle andere dieren zijn ook in ordes ingedeeld. In dit artikel, dat onderdeel is van een special, komt de libelle aan bod. De libelle het eerste insect, dat miljoenen jaren geleden op aarde ontstond en dus tot de eerste orde behoort.

De Libelle

In ons mooie land komen enige tientallen libellen voor. Vele hebben mooie kleuren, en hun achterlijf is doorgaans lang en dun. Ze hebben doorschijnende, nietopvouwbare vleugels, die vaak ritselen als ze door de lucht aan komen vliegen. Veel libellen zijn goede vliegers, ze kunnen zelfs achteruit vliegen als het moet. Waterjuffers en beekjuffers behoren ook tot de libellen, zij houden hun vleugels, in tegenstelling tot de libelle, evenwijdig aan het achterlijf.

Waar leeft de libelle?

Libellen leven in het algemeen in de buurt van meren, riviertjes en kleinere watertjes. Maar het zijn goede vliegers en daarom zijn ze ook langs wegen, in weiden en op open plekken in het bos te vinden. Ze leven bij het water omdat ze dat nodig hebben bij de voortplanting, maar ook omdat daar ruimte genoeg is om een maaltijdje uit de lucht te vangen.

Wat eet de libelle?

Op het menu van de libelle staan andere insecten zoals vliegen en muggen. Ze vangen die in de lucht. Met hun forse monddelen kunnen ze veel kracht zetten, waardoor ze ook insecten met een hard(er) schild kunnen eten.

Wat valt op aan de libelle?

Het eerste dat opvalt zijn zijn ogen. Het zijn grote facetogen, die met het bovenste deel veraf scherp waarnemen en met het onderste deel dichtbij goed kunnen zien. Om licht en donker te kunnen waarnemen heeft de libelle nog 3 enkelvoudige ogen.
Ook vallen zijn vleugels op, hij heeft er vier, die niet met elkaar verbonden zijn. Elke vleugel kan hij apart aansturen waardoor hij spectaculaire acrobatische toeren uit kan halen. Van menig natuurliefhebber gaat het hart sneller kloppen bij het zien van een libelle, en zeker als hij zijn kunnen showt.
Het achterlijf valt op door zijn beweeglijkheid. Het bestaat dan ook uit 10 segmenten die ten opzichte van elkaar kunnen bewegen. Dit is nodig bij de paring, die in de vorm van het paringswiel plaats vindt.
Opvallend kun je ook zijn kleuren noemen. Ze zijn vaak aandachttrekkend, maar met koud weer neigen ze meer naar het bruin. Dit om meer warmte te kunnen absorberen. De kleuren worden ook gebruikt ter herkenning van een mogelijke partner.
De poten van de libelle hebben hun loopfunctie verloren maar zijn met hun 'doornen' zeer geschikt om een prooi stevig vast te houden.

Hoe plant de libelle zich voort?

De paring vindt plaats in het standje 'wiel'. Voor de paring werkelijk plaats vindt heeft het mannetje zijn sperma in zijn secundaire geslachtsorgaan gedaan. Zijn primaire geslachtsorgaan, aan het uiteinde van zijn onderlijf, gebruikt hij om zich vast te plakken aan het halsschild van het vrouwtje, waardoor ze als 'tandem' vliegen. Hierna brengen ze de achterlijven bijeen en vormen zo het paringswiel. Het vrouwtje neemt het sperma over van het mannetje. Bij de eiafzet, die in het water plaats vindt, vindt de bevruchting plaats. Uit de eitjes komen larven, die maanden tot jaren onderwater leven en ademen met een soort kieuwen. Het voedsel van de larven bestaat uit kleine waterdieren, soms zelfs kleine visjes. De verlengde onderlip met scherpe klauwen, die ze onder de kop kunnen opvouwen, maakt van hen geduchte rovers. Ze kunnen daar bliksemsnel hun prooi mee vangen. Als de larve is uitgegeroeid kruipt hij over een riethalm uit het water. Even later barst de larvehuid open en de volwassen libelle kruipt eruit. Dit is de kwetsbaarste tijd, want voor hij weg kan vliegen moeten zijn vleugels en lijf opgedroogd zijn.

Het leven van een libelle

Een libelle is een zeer snelle en wendbare vlieger, hierdoor is hij vele roofdieren te snel af. Toch weten de zwaluw, boomvalk, bijeneter en soms een vis nog weleens een libelle te pakken te krijgen. Tja, zo is de natuur. Wat daar ook bij hoort is kannibalisme; een libelle eet een soortgenoot op. Verder hebben libelles nog wel eens last van mijten, wormen en/of parasieten.

Om de temperatuur van zijn lichaam op pijl te houden of te krijgen moet de libelle zijn spieren gebruiken en maakt hij optimaal gebruik van de warmte van de zon. De zonnewarmte komt van boven, maar door op een lichte ondergrond te gaan zitten weerkaatst de straling ook op de onderzijde van de libelle. Zo zul je hem dus nog al eens aantreffen en kun je hem rustig bestuderen! Het blijft toch een bijzonder diertje, dat door zijn verschijning een glimlach op menig gezicht tovert.