Dazen - en Steekvliegen val

Steekvliegen zoals de Daas (maar ook Brems, Goudoogdaas, Runderdaas) vormen soms een ware plaag voor paarden, koeien en soms mensen. Dieren worden massaal belaagd en veelvuldig gestoken, wat niet alleen pijnlijke beten tot gevolg heeft. De zichtbare hinder en stress die de dieren hebben - de bacteriële besmetting, ziektes en economische gevolgen zijn dat niet. Er zijn effectieve vallen verkrijgbaar om deze overlast aanzienlijk te verminderen. De Daas - ook wel Brems of steekvlieg genoemd - is lid van de familie van de Tabanidae (zie ook www.Wikipedia.com). Het zijn bloedzuigende insecten waarvan wereldwijd wel 8000 verschillende soorten bekend zijn – in Nederland komen een 35-tal verschillende soorten voor. Ze hebben grote ogen met een mooi kleurenpatroon en het zijn forse, stevig gebouwde vliegen. Het zijn visuele jagers waarvan alleen de vrouwtjes steken om met het bloed voldoende energie te verkrijgen om eieren te kunnen leggen. De mannetjes voeden zich met nectar of plantensap.

De vrouwtjes hebben een gevaarlijke snuit, waarmee ze zelfs door kleding heen kunnen bijten/steken. Tijdens het bijten en opzuigen van het bloed, wordt een soort speeksel toegevoegd wat het stollen van het bloed moet tegengaan. Dit speeksel veroorzaakt bij mens en dier een allergische reactie, waardoor jeuk en opzwellingen ontstaan. Vooral vee (paarden, koeien) heeft veel hinder van dazen – en als er niet genoeg vee aanwezig is in een bepaald gebied wordt alles wat beweegt aangevallen. Ze komen vooral voor in vochtige gebieden en op plaatsen waar naast zon ook schaduw aanwezig is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een bomenrij naast het weiland of begroeiing rond een zwembad, golfbaan of tuin.
Dazen zijn door hun langwerpige, spitstoelopende vleugels gemakkelijk te herkennen. Steekvliegen zijn gemakkelijk te herkennen doordat ze veel dieper door hun poten zakken dan niet stekende exemplaren.

Ontwikkeling:

De larven van een daas ontwikkelen zich in laagstaand water, in modder, moeras en rottende plantdelen zoals mest. Dazen ontwikkelen zich langzaam (ongeveer 1 generatie per jaar), maar komen vaak tegelijk uit zodat er plagen op kunnen treden. Dit laatste heeft ook voordelen: wanneer de daas effectief wordt bestreden in deze periode, is het probleem het daarop volgende jaar sterk gereduceerd.
Wanneer de vrouwtjes jagen, maken ze eerst een soort van omtrekkende beweging om de potentiële prooi - hierna vallen ze direct aan en bijten vrijwel onmiddellijk. Door de vorm van hun bek en monddelen – die bestaat uit tal van kleine mesjes die de huid als het ware opensnijden - kunnen zij dwars door dunne kledingstukken bijten. Een beet is pijnlijk, jeukt altijd en er is gevaar van bacteriële infectie aanwezig – welke meestal goed te behandelen is met antibiotica. Na een beet kunnen de dazen niet direct wegvliegen, zodat ze eenvoudig met een rollende beweging van bijvoorbeeld de hand gedood kunnen worden.

Levenscyclus:

De eieren worden in hoopjes van enkele honderden tot wel duizend afgezet. Dat gebeurt meestal op planten die op een vochtige bodem staan, zoals natte weilanden, wegbermen en slootbodems. Afhankelijk van de klimatologische omstandigheden komen de eitjes na enkele dagen of pas na enkele weken uit.

Soorten en steekgedrag:

De in Nederland meest aangetroffen dazensoorten zijn Runderdazen, Paardendazen, Regendazen en Goudoogdazen. Runderdazen en Paardendazen (Tabanus Sudeticus) zijn middelgrote tot zeer grote dazen. Ze hebben grote ogen, een driehoekige kop en een breed bruin achterlijf. Ze steken paarden en koeien in de buik of tussen de schouderbladen, vooral omdat die plekken buiten het bereik van de staart liggen.
Regendazen (Haematopota) zijn slank en grijs van kleur met een fijn vlekkenpatroon op vleugels en achterlijf. Deze steken meer in de poten. Sommige Regendazen vallen mensen aan, zoals de Gewone Regendaas, die vooral bij een hoge luchtvochtigheid bijzonder hinderlijk kan zijn. Goudoogdazen (Chrysops) zijn vrij klein. Ze hebben vaak een gele vlek op het achterlijf en ogen die bij levende dieren groen iriserend zijn. Over het algemeen komen ze voor op vochtige heiden, hoogvenen en licht beboste terreinen - die zelden ver van water afliggen. De Goudoogdaas steekt de mens minder vaak dan de Regendaas. Voortplanting vindt plaats in modderige oevers en andere natte biotopen.

Een daas is geen vlieg en geen horzel! Er is een groot verschil tussen dazen en horzels: horzels steken niet maar ze leggen de eitjes op de onderbenen en manen of in de hals van het paard (je kunt ze herkennen als kleine gele puntjes in de vacht). Deze eitjes komen uit en de larven worden door het paard opgelikt, waarna ze na een week of 4 in de maag belanden, daar hechten ze zich vast en komen dan aan het begin van het warme seizoen weer los en in de mest. Binnen een maand komt er uit de mest een volwassen horzel die zich binnen 3 weken weer kan voortplanten.

Dazen en steekvliegenval:

Vanaf de 70-er jaren worden er met succes proeven gedaan om steekvliegen te vangen. Daar het hier visuele jagers betreft (in tegenstelling tot bijvoorbeeld Muggen) blijken de vorm, de grootte en kleurstellingen een effect te hebben op de vangstcapaciteit. In de BliZzz/Horsepal steekvliegenval zijn ervaringen en proeven uit Afrika, Canada en Amerika samengevoegd tot een beproefd en effectief ontwerp. Hij heeft een zeer grote aantrekkingskracht voor alle stekende vliegen - die doordat zij visueel jagen - niet te lokken of langere tijd af te stoten zijn met een geur. Ze vertonen echter een gedrag wat wel degelijk tegen ze gebruikt kan worden. Steekvliegen selecteren hun prooi op basis van een voorkeur voor donkere kleuren, gekleurde vlakken met een vaststaande verhouding, schitterend licht en traag bewegende objecten. Bij deze zoektocht zullen ze altijd vanuit de beschutte omgeving van struiken en/of bomen in de richting van het licht aanvallen. Wanneer een interessante prooi is gelokaliseerd, maakt de steekvlieg een omtrekkende vliegbeweging, kiest in een fractie van een seconde de beste aanvalsplek en valt aan. Hierbij laat ze zich uit de lucht vallen of maakt een scherpe beweging - iets wat typerend is voor een aanvallende steekvlieg. Nadat de bloeddonor is bezocht, vliegt een steekvlieg ook richting het licht weg en/of weg van de grond.

Gebruik van een Dazen en Steekvliegenval:

Plaats de dazenval(en) in een weide of op een open plek die het grootste gedeelte van de dag zonnig is. De dazenval moet vanuit alle posities zichtbaar zijn, vooral vanuit de begroeiing. Experimenteer met de plaats van de Dazenval, wanneer de vangst tegenvalt (soms is dat al met 50 dazen per dag), verplaats hem dan een paar meter totdat u het gevoel heeft dat hij optimaal werkt. U zult bij het legen van de val ook bijvangst aantreffen van lieveheersbeestjes, huisvliegen en soms een verdwaalde wesp.

Voor een optimale werking van de Dazenval is het aan te bevelen hem midden in een weide te zetten. Daar hij door de aanwezige dieren ook gezien kan worden als een nieuw speeltje - is het raadzaam de val af te schermen tegen onbedoeld vandalisme. Ook moet een dazenval altijd gecombineerd worden met 1 of meerdere kleefvallen. Deze zijn namelijk goedkoop en niet selectief ten aanzien van het type insect en hiermee wordt de vangstcapaciteit van de dazenval aanzienlijk vergroot.
In sommige gevallen is het niet mogelijk om de Dazenval midden in een weide, een golfterrein of zwembad te zetten. Men kiest er dan voor om hem 1 meter buiten de afrastering te zetten. Naast het feit dat dan een gedeelte van de effectiviteit (zicht) verloren gaat, blijft er ook minder dan 50% over van de 3000m2 (sommige fabrikanten spreken zelfs over 10.000m2) waarvoor de Dazenval geschikt is. Deze 3000m2 is hetzelfde als een afstand of cirkel van 60 meter rondom de dazenval. Wanneer hij dus 1 meter buiten de afrastering wordt geplaatst, heeft de dazenval niet alleen de grootste effectiviteit buiten de weide - maar is ook minder dan de helft effectief (in feite een halve cirkel van 58 meter). Een dazenval doet altijd zijn werk en hij is gemaakt/ontworpen voor jarenlang vangstplezier - het enige onderhoud bestaat uit het legen van de kunststof pot. Doe dit wanneer de hoeveelheid vliegen zo hoog is opgestapeld dat zij ongeveer een centimeter onder de opening van het gaas liggen. Verwijder hiervoor de kunststof pot + het conisch toelopende deel, draai het geheel om en vul de pot+dazen met water. Wanneer ze allen verdronken zijn kunt u de pot legen zonder dat er nog dazen zullen ontsnappen.