InfoNu.nl > Dier en Natuur > Insecten en ongedierte > Eikenprocessierups – een plaagdier

Eikenprocessierups – een plaagdier

Eikenprocessierups – een plaagdier De eikenprocessierups heeft zich in Nederland ontwikkeld tot een plaagdier van formaat. We houden in het algemeen van vlinders, al is de eikenprocessierupsvlinder een onopvallende nachtvlinder. Het is de rups die hinderlijk aanwezig is. De brandharen die hij afschiet veroorzaken jeuk, rode ogen en soms zelfs ademnood. De rups rukt langzaam op naar noordelijke streken en wordt sinds enkele jaren ook in het noorden van Nederland gesignaleerd.

Eikenprocessierups

De eikenprocessierups is de larve van de eikenprocessierupsvlinder. Deze nachtvlinder legt haar eitjes in de toppen van eikenbomen, waar ze overwinteren. In april of mei, afhankelijk van de weersomstandigheden, komen de rupsjes massaal uit de eitjes. De rups is bladetend en houdt vooral van eikenblad. Ze vervellen een paar keer en in de zomer zijn ze volgroeid. Van de eerste rupsjes hebben we nog niet zoveel hinder. Pas na de derde vervelling groeien de brandharen waar mensen en andere dieren zo’n last van kunnen hebben. Het is dan eind mei, begin juni. De verpopping vindt in juli en augustus plaats. Daarna komt de nachtvlinder die haar eitjes weer hoog in de eiken legt. Het circus begint van voren af aan. De eikenprocessierups komt sinds 1990 algemeen in Nederland en België voor. Ze komen nu in zulke aantallen voor dat er gesproken kan worden van plaaginsecten. De nesten kunnen bomen van wortel tot kruin bedekken met spinsels vol vervellingshuidjes, brandharen en uitwerpelen.

Brandharen

De brandharen zijn de hinderlijke delen van het dier, ze zijn 0,2 tot 0,3 millimeter lang. Elke rups heeft honderdduizenden tot een miljoen van die pijlvormige haren. Als de rups zich bedreigd voelt schiet hij ze af. Bij mensen en dieren kunnen die haren de huid, ogen en luchtwegen binnendringen. De stoffen van de haren veroorzaken de uitslag en jeuk. De brandharen kunnen een ware kwelling worden. Sommige mensen hebben geen hinder na contact met de haren, maar voor mensen die er gevoelig voor zijn ontstaan er heel vervelende klachten:
Bron: Kleuske / Wikimedia CommonsBron: Kleuske / Wikimedia Commons
  • pijnlijke jeuk;
  • huiduitslag;
  • geïrriteerde ogen;
  • zwellingen;
  • last van de luchtwegen.

Bij mensen met een uitzonderlijke gevoeligheid voor de brandharen kunnen ook de volgende verschijnselen voorkomen:
  • braken;
  • duizeligheid;
  • koorts.

Ook dieren die onder de bomen grazen waarin de rupsen zich bevinden kunnen last krijgen van de haren. De haren die in het gras terechtkomen waar het vee graast geven gezondheidsklachten bij de grazers. Ook als de haren in het hooi terechtkomen geeft het hinder. Honden die in de rupsennesten bijten kunnen last krijgen aan het mondslijmvlies krijgen. Paarden zijn bijzonder gevoelig voor de brandharen. Dieren moeten bomen met de rupsen mijden tot een straal van zeker vier meter. Vervelend genoeg verplaatsen de haartjes zich ook op de wind.

Bestrijding

Er bestaan biologische middelen om de eikenprocessierups te bestrijden. Er zijn bedrijven die zich gespecialiseerd hebben in de behandeling van de bomen. Het biologisch middel XenTari bestrijdt de eikenprocessierups en spaart andere nuttige insecten. Het middel wordt met een spuitkanon over de boom gesproeid. Het middel bevat een bacterie die actief wordt als de rups het blad opvreet dat is besproeid. Eenmaal in de rups doet de bacterie zijn werk en sterft de rups. Bestrijding gebeurt soms via de zuigmethode. Een enorme stofzuiger zuigt dan de nesten weg. Daarnaast worden de rupsen verbrand of verdronken en daarna begraven.

Vroeger

Vroeger werd de eikenprocessierups ook in Nederland gesignaleerd. Van 1820 tot 1900 kroop hij in zuid Nederland. De grens lag ter hoogte van Nijmegen/ Arnhem. In de twintigste eeuw verdween het diertje uit Nederland om er in 1990 weer terug te keren. In de decennia daarna verspreidde de rups zich over vrijwel heel Nederland. De rupsen kruipen ’s nachts, op zoek naar voedsel. Die verplaatsing doet denken aan een processie, in grote groepen gaan ze tegelijk op stap. Overdag keren ze naar de nesten terug. Ze eten eikenbladeren. Na droge winters en droge, warme zomers komen er veel rupsen.

Vlinders

De vlinders vliegen in de zomer. Ze worden ter bestrijding van de hinderlijke rups wel gevangen met speciale feromoonvallen.

Natuurlijke vijanden

De rups heeft een paar natuurlijke vijanden:
  • sluipwesp;
  • sluipvlieg;
  • nimfen van de gestreepte eikenblindwants;
  • larven van gaasvliegen;
  • tweestippelig lieveheersbeestje.
Een kever, de grote poppenrover, vreet de poppen. Deze kever is in de jaren 50 van de twintigste eeuw in Nederland uitgestorven.

Krokus

Er wordt geëxperimenteerd met natuurlijke bestrijding door het planten van bloemen.
De krokussen en sneeuwklokjes trekken gaasvliegen, sluipwespen en sluipvliegen aan die zich vervolgens te goed kunnen doen aan de eikenprocessierupsen. Het zijn vooral de larven van de drie insecten die graag de rups op hun menu vinden. Het is een mooie manier van bestrijding die bloeiende velden oplevert en minder rupsen met brandharen.

Aaltjes

In 2014 wordt gewerkt met minuscule aaltjes, nematoden. Het gaat om de soort Steinernema feltiae. De aaltjes worden met een tractor en spuitwagen over de bomen gespoten. De druk in de tank is zo hoog, dat de sproei met aaltjes wel dertig meter hoog kan worden. De nevel daalt op de takken en bladeren neer. Er is voor rupsen nauwelijks ontkomen aan. De nematoden worden bij voorkeur in de avond actief en vreten een gat in de huid van de rups of de jonge aaltjes dringen via natuurlijke lichaamsopeningen (zoals mond of anus) een rups binnen. Eenmaal binnenin de rups laten ze de bacterie vrij, waarmee de aaltjes in symbiose leven. Die bacterie vermeerdert zich ten koste van de rups en het aaltje voedt zich met de bacteriën en de dode rups. Het aaltjegroeit en plant zich voort. Een paar dagen later zijn de jonge aaltjes groot genoeg om de dode rups te verlaten en op zoek te gaan naar nieuwe slachtoffers. Na een dag of tien kan de sproeibehandeling herhaald worden om de rupsen die aan de eerste aaltjesregen zijn ontsnapt alsnog te pakken. Sommige rupsen hebben een dubbele huidlaag, waar de parasiet zich niet in een keer doorheen kan vreten. Ook voor die gevallen is een tweede behandeling noodzakelijk. Nadeel van de methode is dat de nematoden niet kieskeurig zijn en elk beestje dat ze tegenkomen opvreten. Daar tegenover staat dat hij alleen parasiteert op insectenlarven en onschadelijk is voor andere dieren en mensen.

Voorzichtig

Het Duits Federaal Milieuagentschap waarschuwt tegen al te enthousiaste bestrijding van de eikenprocessierups met chemische dan wel biologische middelen. Het ideale bestrijdingsmiddel bestaat nog niet en alle methouden die gebruikt worden doodt ook andere levende wezens. In Duitsland wordt bekeken of er plekken zijn waar de rups gedoogd kan worden. Het Milieuagentschap meent dat bestrijden, biologisch of chemisch, alleen moet geschieden als er een heel bos bedreigd wordt. Het kan het beste op het moment dat het rupsje uit zijn ei gekropen is en nog geen brandharen heeft gevormd. Dat is doorgaans begin april.

Lees verder

© 2013 - 2017 Sjaanfanameland, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De eikenprocessierupsDe Eikenprocessierups. Rond de zomer zijn ze weer vaak zichtbaar in Nederland. De Eikenprocessierups is de rups van een…
De eikenprocessierups dodelijk voor uw viervoeterDe eikenprocessierups dodelijk voor uw viervoeterDe eikenprocessierups veroorzaakt al jarenlang veel beroering in het zuidelijk deel van Nederland en in delen van Vlaand…
Eikenprocessierups: vermijden om klachten te voorkomenIn de maanden mei en juni zitten in eikenbomen steeds vaker eikenprocessierupsen. Wie in contact komt met de brandharen…
Processierups: behandeling brandharenRupsen zijn er in alle soorten en maten. Het is echter de processierups die veel irritatie opwerkt bij de Nederlandse na…
Bastaardsatijnrups, welke symptomen veroorzaakt dit insekt?Bastaardsatijnrups, welke symptomen veroorzaakt dit insekt?De Bastaardsatijnrups is een rups die bij mensen vervelende lichamelijke klachten kan veroorzaken, door de zogenaamde br…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Eikenprocessierups – een plaagdier"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sjaanfanameland
Laatste update: 10-01-2016
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Insecten en ongedierte
Special: Plaagdieren
Bronnen en referenties: 10
Schrijf mee!